|
Seria wydawnicza EUKRASIA Vol. 5 Unemployment and Health Care |
Home Eukrasia vol. 5 - Contents
|
Zofia Nowak-Kapusta, Grażyna Franek Skala bezrobocia wśród osób niepełnosprawnych W Polsce osobom niepełnosprawnym, podobnie jak pozostałym obywatelom, konstytucja zapewnia wszystkie prawa, w tym prawo do pracy. W Karcie Praw Osób Niepełnosprawnych, przyjęta uchwałą przez Sejm RP 1 sierpnia 1997 r czytamy: Osoby niepełnosprawne maja prawo do pracy na otwartym rynku pracy zgodnie z ich kwalifikacjami, wykształceniem i możliwościami oraz do korzystania z doradztwa zawodowego i pośrednictwa, a gdy niepełnosprawność i stan zdrowia tego wymaga – prawo do pracy w warunkach dostosowanych do ich potrzeb [1] Niepełnosprawność powoduje określone konsekwencje w sferze zawodowej człowieka w postaci ograniczeń możliwości zawodowych i trudności w wykonywaniu samej pracy, a jednocześnie pełnienie obowiązków zawodowych jest jedną z tych metod rehabilitacji, które wykorzystuje się od dawna. Już po pierwszej wojnie światowej celem rehabilitacji inwalidów wojennych było umożliwienie im podjęcia czynności zawodowych dostosowanych do zaistniałego kalectwa [2]. W wielu publikacjach dowiedziono, że praca jest istotnym czynnikiem terapeutycznym, ponieważ umożliwia osobie niepełnosprawnej znacznie pełniejszy udział w życiu społecznym, a poza tym sprzyja utrwaleniu takich cech, jak: obowiązkowość, sumienność, punktualność, a także uczciwość, prawdomówność, rzetelność, lojalność i życzliwość wobec współpracowników [3]. Chirurdzy i ortopedzi zaobserwowali, że terapia poprzez pracę przynosi czasem znacznie szybsze rezultaty niż same zabiegi fizjoterapeutyczne. Ustalono ponadto, że praca dodatnio wpływa na stan pacjenta: na jego psychikę, samopoczucie, wiarę w siebie, napięcie mięśniowe, nerwowe, na metabolizm ogólny oraz sen i usposobienie. Biorąc pod uwagę pozytywne oddziaływanie pracy na człowieka dążyć do objęcia każdej osoby niepełnosprawnej programem kompleksowej rehabilitacji zawodowej i uwzględniając możliwości zatrudnienia zapewnić dostosowane stanowisko pracy. W lutym 1995 r. po raz pierwszy Główny Urząd Statystyczny przeprowadził kompleksowe badania nad zatrudnieniem osób niepełnosprawnych [4]. Ich celem była charakterystyka osób niepełnosprawnych biernych, aktywnych czy bezrobotnych na rynku pracy. Objęto badaniem osoby w wieku 15 lat i więcej, mające przyznaną grupę inwalidzką. Wykazano, że w Polsce liczba osób niepełnosprawnych wynosiła 4,4 mln. osób, co stanowiło 14% ogółu ludności. Współczynnik aktywności zawodowej był w tej grupie trzykrotnie niższy w porównaniu z ogółem ludności. Tabela I. Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych i ludności ogółem w 1995 r. [4]
W II kwartale 2000 r. przeprowadzono badania na grupie 4139 tys. osób niepełnosprawnych, aż 3366 tys. nie pracowało i nie poszukiwało pracy. Stanowiło to 81% ogółu. Tylko 773 tys. było aktywnych zawodowo, co oznacza że współczynnik aktywności zawodowej dla osób niepełnosprawnych wynosił 18,7%. Struktura osób niepełnosprawnych biernych zawodowo rozpatrywana według ekonomicznych kategorii wieku wskazywała, że w całej zbiorowości ponad połowę stanowiły osoby w wieku produkcyjnym (około 54%). Wśród niepełnosprawnych biernych zawodowo największy odsetek (około 38%) stanowiły osoby mające orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, czyli niezdolne do wykonywania pracy zawodowej w normalnych warunkach, ale mogące podjąć pracę na specjalnie dostosowanych stanowiskach pracy [5]. W II kwartale 2000 r. pracę wykonywało 644 tyś. osób niepełnosprawnych. Najliczniejszą grup stanowiły osoby w wieku 45 – 54 lata, a ponad 76% pracujących miało co najmniej 45 lat. Wśród pracujących 60% to były osoby z orzeczonym lekkim stopniem niepełnosprawności. Wśród osób pracujących co piąta osoba pracowała w zakładzie pracy chronionej. [5] Kryteria bezrobotnych spełniało aż 130 tys. osób niepełnosprawnych, co stanowiło jedynie 4,6% ogółu osób bezrobotnych w Polsce. Jednakże liczba ta oznacza, że stopa bezrobocia wśród osób niepełnosprawnych wynosiła 16,8% i była nieznacznie wyższa od stopy bezrobocia dla ludności ogółem [5] Tabela II. Aktywność zawodowa osób niepełnosprawnych [5]
Ryc. 1. Wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych [5]. Wyniki wskazywały konieczność podjęcia aktywnej polityki zmierzającej do poprawy sytuacji na rynku pracy osób niepełnosprawnych. Obecnie możliwa jest analiza wyników ostatniego Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań [6]. W 2002 roku liczba osób niepełnosprawnych wynosiła 5456,7 tys., co stanowiło 14,3% ogółu ludności kraju. Oznaczało to, że co siódmy mieszkaniec Polski był osobą niepełnosprawną. W spisie z 2002 r. liczba osób niepełnosprawnych aktywnych zawodowo (obejmująca zarówno pracujących, jak i bezrobotnych) wynosiła 1011,1 tys., natomiast niepełnosprawnych zaliczanych do grupy biernych zawodowo – 4233,2 osób. Wśród niepełnosprawnych aktywnych zawodowo przeważającą grupę stanowili mężczyźni (60,0%), natomiast wśród biernych zawodowo dominowały kobiety. Tabela III. Osoby niepełnosprawne w wieku 15 lat i więcej według aktywności ekonomicznej oraz płci (w liczbach bezwzględnych) [6]
Tabela IV. Współczynniki aktywności zawodowej ludności ogółem i zbiorowości osób niepełnosprawnych według płci i miejsca zamieszkania w 2002 roku [6]
W zbiorowości osób niepełnosprawnych aktywność zawodowa w 2002 r. wynosiła tylko 19,2% i była prawie 3-krotnie niższa niż ogółu ludności w wieku 15 lat i więcej. Tabela V. Bezrobotne osoby niepełnosprawne oraz stopa bezrobocia według płci i miejsca zamieszkania w 2002 r. [6]
Stopa bezrobocia osób niepełnosprawnych
wynosiła w 2002 r. 20,4%, tj. o 0,8 punktu proc. mniej niż dla ogółu
ludności. Niższą stopę bezrobocia w odniesieniu do porównywalnej populacji w
wieku 15 lat i więcej odnotowano dla niepełnosprawnych kobiet, Wyniki przeprowadzonej analizy statystycznej sytuacji osób niepełnosprawnych na rynku pracy w Polsce są zatrważające i wskazują bez wątpliwości, dlaczego jakość życia osób niepełnosprawnych jest tak niska, a znaczna część dotknięta jest nawet ubóstwem. Tworzenie stanowisk pracy dla osób niepełnosprawnych powinno stać się jednym z priorytetów polityki państwa, z uwagi na to, że praca zawodowa zwiększa ich samodzielność materialną i życiową, a tym samym redukuje koszty społecznego wspierania. PIŚMIENNICTWO [1] Karta Praw Osób Niepełnosprawnych. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 1 sierpnia 1997 r., http://www.fon.org.pl [2] Dega W., Malinowska K.: Rehabilitacja medyczna, PZWL, Warszawa 1993. – [3] Zabłocki K.J.: Psychologiczne i społeczne wyznaczniki rehabilitacji zawodowej inwalidów. Wydawnictwo Żak, Warszawa 1995. – [4] Frąckiewicz L.: Polityka społeczna. Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice 1988. – [5] Kostrubiec S.: Osoby niepełnosprawne na rynku pracy w Polsce. http://www.stat.gov.pl [6] Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2002, Osoby niepełnosprawne oraz ich gospodarstwa domowe. Część I, http://www.stat.gov.pl
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
To cite this article: Nowak-Kapusta Z., Franek G., Skala bezrobocia wśród osób niepełnosprawnych, [in:] Niebrój L., Kosińska M., Unemployment and Health Care, Katowice: Wyd. SAM 2004, p. 87-91 |
