|
Lidia Łosik, Justyna Chadaj SKALA ZJAWISKA
ALKOHOLIZMU U DZIEWCZĄT Abstract
THE RANGE OF ALCOHOLISM AMONG FEMALE TEENAGERS BETWEEN
The alcohol overusing by the underage is one of the key issues in the alcohol problems prophylaxis. The overuse of alcohol adds to the number of deaths among younger people, lower living standards which is reflected in higher illness prone, narrowing of interests conflicts with the environment and, not rarely, law. Young people assume that since drinking alcohols is a significant feature of adults, young people striving to be adults should drink it as well. Moreover,a motivating factor for drinking is the family atmosphere which consists of such factors as parents personality, the kind of interaction between them, relations among other members of the family as well as the relations of the family with the environment and other social groups. Outside the family a great influence on young people alcohol drinking initiation has social disorganization. Drinking by juveniles is frequently connected with arising various problems such as: arguments, body injuries, problems with parents, teachers, the police, difficulties in studying and driving, unwanted sexual experiences, intercourses without contraception, being a victim of a theft or a robbery. The main aim of the research was the assessment of drinking alcohol by female teenagers aged between 14 and 18 years old. In order to collect the data we made use of a questionnaire as well as a single alcoholic situation such as a party, meeting in the pub or the discotheque. The questions asked in the questionnaire referred to the amount of alcohol drunk by teenagers as well as to their drinking experiences. An interview was the other research tool used in the examined group. The interview ensured a direct contact with young interlocutors and enabled finding the answer to the question what function has alcohol in young girls social life. The research was conducted in the Ecological-Medical School of Promotion of Health in Łódź and in a high school in Katowice. Female students between 1st and 4th form were the subject of the research. Considering the above four separate groups were distinguished: 1st form students (aged 14–15), 2nd form (aged 16), 3rd form (caged 18) and 4th form (aged 18). The research tools used in the groups under investigation enabled a relatively precise assessment of drinking alcohol by the female teenagers aged between 14 and 18 years old. It was established that in all groups the alcohol drinking initiation took place between the ages 11 and 15. Teenagers overuse alcohol in many a way: they drink to he together and to get to know one another closer, to live in a society, they want to relax because they feel tense and stressed and they think alcohol is the right medium to achieve this goal. They also want to escape from reality and to see things in a different way, they strees their adulthood through drinking alcohol and they highlight their generation specificity. Youth parties are the most frequent occasions for drinking alcohol. The lack of control from the parents side throughout the night is a passage for young female teenagers to adulthood. It was shown that young girls drink alcohol for social reasons and drinking alone is not preferable in their environment. Young girls encourage one another to drink alcohol using various forms of pressure.The fact arousing anxiety is that teenagers can buy alcohol without problems irrespective of the law which bans selling and alcoholic drinks to the underage. Key words: alcoholism, the range of phenomenon, female teenagers aged between 14 and 18 years old, favourable factors
Nadużywanie alkoholu przez niepełnoletnią młodzież jest jednym z podstawowych zagadnień w profilaktyce problemów alkoholowych. Alkohol spożywany w nadmiarze, prowadzi nie tylko do zwiększonej umieralności w młodszych przedziałach wiekowych, lecz także przyczynia się do obniżenia jakości życia, co wyraża się zwiększoną chorobowością, zawężeniem zainteresowań, konfliktami z bliższym i dalszym otoczeniem, a nierzadko z prawem. E.M. Jellinek (1946), pionier nowoczesnych badań nad alkoholem, definiuje alkoholizm jako wszelkie używanie napojów alkoholowych, które powoduje szkody indywidualne lub/i społeczne. Zasady opieki nad osobami uzależnionymi od alkoholu oraz członkami ich rodzin reguluje ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 5 marca 1998 roku/Dz.U.Nr 37, poz. 216. Polacy znajdują się w czołówce narodów, które nadmiernie piją, dotyczy to szczególnie osób młodych, które w wielu przypadkach zaczynają spożywać alkohol we wczesnych latach szkolnych. Przed 13 rokiem życia korzysta z tej używki 30% chłopców i 22% dziewcząt. Natomiast w wieku 18 lat spożywa napoje alkoholowe 92% chłopców i 73% dziewcząt. Mimo rozpowszechnienia wśród młodzieży zwyczaju picia alkoholu, ciągle jest ona nieświadoma skutków, jakie wywołuje ten środek uzależniający i pije go pod wieloma postaciami, co jest naturalnym preparatem procesu dojrzewania. Młodzi ludzie wychodzą z założenia, iż skoro spożywanie napojów alkoholowych jest istotną cechą społeczności dorosłych, to osoby pragnące się zaliczać do tej grupy powinny także go spożywać. Ponadto czynnikiem motywującym jest atmosfera życia rodzinnego. Składa się na nią wiele czynników, takich jak: osobowość matki i ojca, ich wzajemne współżycie, układ stosunków między poszczególnymi członkami rodziny, powiązania rodziny ze środowiskiem oraz innymi grupami społecznymi. Ogólnie można wyróżnić atmosferę korzystną i niekorzystną dla rozwoju dziecka. Obuchowska wyróżnia następujące rodzaje traumatyzującej atmosfery rodzinnej: · napiętą, która cechuje się wzajemną nieufnością, poczuciem zagrożenia, · hałaśliwą, gdzie stale dochodzi do awantur i kłótni, · depresyjną, gdy dominuje rezygnacja, przygnębienie i smutek, · obojętną, w której brak jest więzi uczuciowej między rodzicami i dziećmi, · nadmiaru emocji, problemów, gdy dziecko nadmiernie jest absorbowane problemami rodziny lub otoczone patologiczną czułością. Poza rodziną duży wpływ na inicjację spożycia alkoholu przez osoby młodociane ma dezorganizacja społeczna. Każda jednostka odczuwa potrzebę stworzenia sobie hierarchii, czyli uświadomienia, co stanowi wartość i cel w życiu. Młoda jednostka kształtuje swoje stosunki z otoczeniem poprzez konkretne wybory i decyzje oparte na dojrzałych kryteriach, którymi są struktury wartości. Brak owych struktur, ich niedojrzałość, wywołuje poczucie zagubienia. W miarę dorastania coraz istotniejszą rolę zaczyna odgrywać wpływ rówieśników. Stwierdzono, iż rówieśnicy wywierają silniejszy wpływ na dziewczęta niż na chłopców. Można wyróżnić następujące czynniki ryzyka picia problemowego dla dziewcząt w przedziale wiekowym 12–20 lat: · problemy behawioralne, · kłopoty w nauce, · pozytywne wywiady rodzinne w zakresie nadużywania alkoholu, · wczesne doświadczenie zatrucia alkoholowego, · wczesne palenie marihuany, · oczekiwania związane z alkoholem, · picie alkoholu przez rówieśników, · wyobcowanie. Spożycie alkoholu przez młodocianych wiąże się często z powstawaniem różnych niekorzystnych zjawisk, takich jak: kłótnia lub sprzeczka, uszkodzenie ciała, problemy z rodzicami, z nauczycielami, kłopoty z nauką, niechciane doświadczenia seksualne, kontakty seksualne bez antykoncepcji, kłopoty z policją, bycie ofiarą rabunku lub kradzieży, prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwym. Bardzo często problemy związane z nadużywaniem alkoholu przez młodzież są lekceważone. Powodem takiego nastawienia jest błędna opinia, że tego typu zachowania są charakterystyczne dla wieku dojrzewania lub nawet, że są one normalną cechą ludzi młodych. Należy zaznaczyć, iż kryteria rozpoznawania nadużywania alkoholu wśród młodzieży są takie same, jak u dorosłych osób. Obejmują patologiczne wzorce picia i pogorszenie funkcjonowania społecznego oraz zawodowego wywołane spożyciem alkoholu. Najbardziej powszechnymi objawami sugerującymi nadużywanie alkoholu lub narkotyków przez młodego człowieka są: zmniejszenie zainteresowania szkołą, rodziną, sportem, gorsze oceny w szkole, opuszczanie zajęć szkolnych, skłonność do ukrywania i izolowania się, nowa grupa przyjaciół, zmniejszenie odporności na błahe infekcje, niewyjaśnione zmiany nastroju, osłabienie pamięci świeżej, poczucie osamotnienia, paranoja i depresja. Badaniami nad młodzieżą nadużywającą alkoholu zajmują się socjologowie, psychologowie, pedagodzy i psychiatrzy. Niektórzy z nich uczynili z tych badań przedmiot naukowej specjalizacji. Trudno jednak w Polsce mówić o istnieniu osobnej dziedziny, zwanej juwentologią. Dane o młodzieży zbierają także ośrodki badania opinii i Główny Urząd Statystyczny. Wiedza juwentologiczna stanowi podstawę kierowanych do młodych ludzi przekazów edukacyjnych, wychowawczych, także kampanii reklamowych i działań marketingowych. Materiał i metody Głównym celem badań był pomiar zjawiska używania alkoholu przez dziewczęta w wieku od 14 do 18 roku życia. W celu zgromadzenia materiału posłużono się badaniami ankietowymi wśród uczennic klas od I do IV oraz tzw. pojedynczą sytuacją alkoholową, taką jak prywatka, spotkania w pubach, zabawa w dyskotece. Pytania zawarte w kwestionariuszu dotyczyły ilości spożywanego alkoholu oraz doświadczeń związanych z ich spożywaniem. W ankiecie poruszono ponadto kwestie dostępności alkoholu, wiedzy na temat szkodliwości spożycia oraz problemów wynikających z nadużywania napojów alkoholowych. Punktem wyjścia do podjęcia badań ankietowych było stwierdzenie, w jaki sposób respondentki spożywają alkohol, co sądzą o samym piciu napojów tego typu oraz jaką rolę w ich życiu spełnia ta używka. Drugim narzędziem badawczym, zastosowanym w wyżej wymienionej grupie, był wywiad, który zapewnił bezpośredni kontakt z młodymi respondentkami oraz umożliwił uzyskanie odpowiedzi na pytanie, jaką rolę odgrywa w życiu społecznym młodych dziewcząt alkohol. Realizację głównego celu badawczego miały ułatwić cele szczegółowe, które dotyczyły oczekiwań i postaw wobec picia alkoholu oraz pozytywnych i negatywnych doświadczeń z tym związanych. Ponadto rozpatrywano pierwsze doświadczenia alkoholowe młodych dziewcząt, dostępność, normy ilościowe, formy zachęty, okazje do spożycia alkoholu. Badania przeprowadzono w Zespole Szkół Ekologiczno-Medycznych Promocji Zdrowia w Łodzi oraz w Liceum Ogólnokształcącym w Katowicach. Objęto nimi dziewczęta klas od I do IV. Wyodrębniono cztery populacje, traktowane jako oddzielne: uczennice klas I (wiek 14–15 lat), klas II (wiek 16 lat), klas III (wiek 17 lat) i klas IV (wiek 18 lat). Nawiązanie kontaktu z respondentkami nastąpiło za pośrednictwem dyrekcji szkół i wychowawców po uprzedniej informacji o celu i procedurze badawczej. Wyniki badań i ich omówienie Zastosowane w badanej populacji narzędzia badawcze umożliwiły stosunkowo precyzyjną ocenę zjawiska spożycia alkoholu przez dziewczęta w przedziale wiekowym 14–18 lat. Ustalono, iż inicjacja spożycia alkoholu we wszystkich klasach odbyła się w wieku 11–15 lat. Dla 63% respondentek pierwszym napojem było piwo, dla 23,4% wódka, dla 10,8% wino oraz dla 2,8% nalewka. Niemal połowa badanej populacji (48,6%) jednorazowo spożywa 2–4 porcji alkoholu, natomiast 20,8% badanych dziewcząt deklaruje, że wypija jedną porcję alkoholu. Najczęściej spożywanym trunkiem wśród dziewcząt między 14–18 rokiem życia jest piwo (50,4%). Wódkę spożywa 23,4% a wino 19,8%. Nalewkę spożywa 6,4% badanych dziewcząt. Najczęściej młodociane dziewczęta spożywają alkohol w trakcie spotkań towarzyskich (46,8%). 30,6% badanych deklaruje spożycie w pubach i dyskotekach, 12,6% w domu, w parku i na ulicy 6,4% oraz po szkole 3,6%. Powszechnie wiadomo, iż szczególnie niebezpieczne jest spożywanie alkoholu prowadzące do przekroczenia progu nietrzeźwości oraz utraty świadomości. 55,8% respondentek stwierdza, iż nigdy nie doszło do utraty świadomości po spożyciu alkoholu, 34,2% przyznaje się do jedno lub dwukrotnej utraty świadomości, 10% stwierdza iż w wyniku picia alkoholu kilka razy utraciło świadomość. Sięganie po napoje alkoholowe oraz rozmiary picia są przyczynkiem do powstania problemów, takich jak: gorsze wyniki w nauce, problemy z rodzicami, przyjaciółmi, uszkodzenia ciała, niechciane doświadczenia seksualne, utrata pieniędzy, prowadzenie samochodu, problemy z policją. Duży wpływ na skalę zjawiska ma dostępność napojów alkoholowych. 36% respondentek jednoznacznie zwraca uwagę na bardzo wysoki poziom dostępności do napojów alkoholowych. Tylko 1,8% badanych stwierdziło, iż nie mają dostępu do alkoholu. Istotna z punktu widzenia profilaktyki wydaje się kwestia powodów, dla których młode dziewczęta sięgają po alkohol. 10% respondentek odpowiedziało, iż alkohol pomaga im osiągnąć stan odprężenia, 16,2% dziewcząt poczuło się szczęśliwe, 10,8% zapomniało o problemach, 19,8% demonstrowało postawę przyjazną i towarzyską, 23,4% badanych dziewcząt pod wpływem alkoholu świetnie się bawiło. 10,8% badanych uskarżało się na negatywne skutki spożycia napojów alkoholowych. Nudności i wymioty odczuwało 5,4% respondentek, na-tomiast 5,4% dziewcząt zrobiło coś, czego potem bardzo żałowały. Cała populacja zgodnie stwierdziła, że pieniądze na zakup alkoholu otrzymują najczęściej od rodziców. 52,2% ankietowanych dziewcząt uznało, iż trudno im odmówić spożycia alkoholu, kiedy proponuje go grupa rówieśnicza, 39,6% nie odmawia, gdy proponuje go chłopak, 8,6% zgadza się, gdy nakłaniają do spożycia inne osoby. U 79,2% badanych dziewcząt uzyskano odpowiedź, że posiadają samokontrolę picia, 16,2% nie zawsze posiada samokontrolę spożywania trunków, a 4,6% nie posiada samokontroli spożycia alkoholu. Tabela I. Problemy związane ze spożywaniem alkoholu
Drugim narzędziem badawczym zastosowanym u dziewcząt w przedziale wiekowym 14–18 lat był wywiad, za pomocą którego próbowano ustalić, jaką rolę odgrywa alkohol w życiu społecznym młodych dziewcząt. Przedmiotem badań były typowe sytuacje, w trakcie których respondentki spożywają alkohol: · młodzieżowa prywatka, · spotkanie w pubach, · dyskoteka. Spożywanie alkoholu traktowane jest jako integralny element określonego typu sytuacji. Na podstawie analizy wypowiedzi stwierdzono, iż dziewczęta sięgają po alkohol bez uczucia niewłaściwego zachowania. Wśród ankietowanych można wyróżnić dwie dominujące postawy: · aprobatę alkoholu, ale w umiarkowanych ilościach, · zabawowa – traktująca alkohol jako niezbędny składnik zabawy, tzw. rozluźniacz. Zdaniem małoletnich dziewcząt umiejętność wyluzowania jest pożądanym warunkiem dobrej zabawy, alkohol uważany jest za środek euforyzujący, pomagający nawiązać kontakty z innymi rówieśnikami. Ponadto 17-letnie dziewczęta, pijąc alkohol, czują się do-rosłe, dowartościowane. Cała populacja zgodnie twierdzi, że napoje alkoholowe spożywane w małych ilościach nie są szkodliwe dla zdrowia. Wnioski 1. Ustalono, że współczesne nastolatki nadużywają napojów alkoholowych na różne sposoby: · piją, żeby być razem, bliżej poznawać siebie, prosperować we wspólnocie, · chcą się rozluźnić, „wyluzować”, gdyż są napięte i zestresowane, dlatego też uważają, iż alkohol jest odpowiednim środkiem do tego celu, chcą się oderwać od rzeczywistości i inaczej widzieć świat, · poprzez spożywanie napojów alkoholowych podkreślają swoją dorosłość, zaznaczają wyraźnie swoją odrębność pokoleniową. Zaobserwowano, że zdecydowana większość badanych dziewcząt przechodzi inicjację alkoholową między 11 a 15 rokiem życia. Najczęściej okazjami do spożywania trunków alkoholowych są imprezy młodzieżowe. Brak kontroli ze strony rodziców oraz całonocny czas trwania prywatki jest dla młodych nastolatek przepustką do dorosłości. Z badań wynika, iż im niższy jest wiek dziewcząt (12–14 lat), tym większe jest spożycie alkoholu (2–4 porcji). Wykazano, że młode dziewczęta piją alkohol w celach towarzyskich, samotne drinki nie są preferowane w ich gronie Nastolatki zachęcają się wzajemnie do spożycia alkoholu, stosując różne formy nacisku. Spożycie napojów alkoholowych traktują jako sprawdzian lojalności wobec siebie. Niepokój budzi fakt, iż niezależnie od ustawy zabraniającej sprzedaży i podawania napojów alkoholowych osobom nieletnim, zakup alkoholu w sklepach nie stanowi większego problemu dla dorastających dziewcząt. Podłożem takiego stanu rzeczy jest fakt, iż sprzedawcom zależy na zwiększeniu obrotów, nastolatkom zaś na zdobyciu upragnionego trunku. PIŚMIENNICTWO [1] Dodziuch A.: Trudna nadzieja, PARPA 1993 r.– [2] Fatyga B., Sierosławski J., Zieliński A.: Alkohol a młode pokolenie Polaków połowy lat dziewięćdziesiątych, PARPA 1999 r.– [3] Fatyga B.: Kobiety i alkohol, PARPA 1997 r.– [4] Godlewski M.: Pedagogika, PWN, Warszawa 1985 r.– [5] Habrat B.: Organizm w niebezpieczeństwie, PARPA 1998 r.– [6] Jarosz M.: Bariery życiowe młodzieży, PWN, Warszawa 1996 r.– [7] Kinney J., Leaton G.: Zrozumieć alkohol, PARPA 1996 r.– [8] Lowe G., Foxnoft R.D., Sibley D.: Picie młodzieży a style życia w rodzinie, PARPA 2000 r.– [9] Miesięcznik poświęcony profilaktyce i rozwiązywaniu problemów alkoholowych „Świat problemów” Nr 9 (92) Warszawa, Wrzesień 2000 r.– [10] Obuchowska I.: Psychologiczne aspekty zaburzeń nerwicowych u dzieci i młodzieży, PWN, Warszawa 1992 r. [11] Okoń W.: Słownik pedagogiczny, PWN, Warszawa 1992 r.– [12] Pacewicz A.: Jak pomóc dziecku nie pić, PARPA 1994 r.– [13] Pismo poświęcone alkoholizmowi i innym uzależnieniom „Problemy alkoholizmu” Nr 2 (479), Warszawa, Luty 1996.– [14] Pismo poświęcone alkoholizmowi i innym uzależnieniom „Problemy alkoholizmu” Nr 8–9 (485–486), Warszawa Sierpień-Wrzesień 1996 r.– [15] Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Instytut Psychiatrii i Neurologii „Alkoholizm i narkomania”, Nr 1 (18), Warszawa 1995.– [16] Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Instytut Psychiatrii i Neurologii „Alkoholizm i narkomania” Nr 4 (29), Warszawa 1997 r.– [17] Polskie Towarzystwo Psychiatryczne, Instytut Psychiatrii i Neurologii „Alkoholizm i narkomania” Nr 13 (2), Warszawa 2000 r.– [18] Przetacznikowa M., Włodarski Z.: Psychologia wychowawcza, PWN, Warszawa 1991 r.– [19] Reykowski I.: Osobowość jako centralny system regulacji i integracji człowieka, PWN, Warszawa 1996 r.– [20] Ugniweska C.: Pielęgniarstwo Psychiatryczne i neurologiczne, PZWL 1998 r.– [21] Woronowicz B.: Alkoholizm jest chorobą, PAPA 1996.– [22] Zaczyński W.: Praca badawcza nauczyciela, PZWS, Warszawa 1996.
|
|
Aby cytować ten artykuł: L. Łosik, J. Chadaj, Skala zjawiska alkoholizmu u dziewcząt między 14-18 rokiemżycia, [w:] L. Niebrój, M. Kosińska, Rodzina: dziecko i jego potrzeby zdrowotne, Eukrasia vol. 2, Wyd. ŚAM, Katowice 2003, s. 109-114 |
