|
Lidia Łosik, Małgorzata Kryczka PRZYCZYNY
UMIESZCZENIA DZIECI Z RODZIN Abstract
MOTIVES FOR DEPOSITING PATHOLOGICAL FAMILIES’ CHILDREN
The last decade has been a period of rapid changes in politics, economy and society. In the time of political system transformation a growing pathologisation of social life can be observed. The police children’s homes play an important part in preventing juveniles from demoralization. They are run on the bases of both the police headquarters commander-inchief’s order 1/67 and the law (clause 40 § 1).The police children’s homes are founded not only for taking juveniles into custody but also for preventive, protective and educational treatment. For many years a constant increase of juvenile delinquency has been recorded. It refers both to the number of perpetrators and to the number of penal acts. The thing most alarming is the number of juveniles acting against health and life. The situational factors affecting the growth of crimes against life and health are: · group acting – here mutual influence and anonymity evoke and augment aggression, · intoxication – and related to that circumstances of drinking, · drug addiction which is the most serious hazard for young people’s health and life. It causes negative behaviour and social problems. 1. School educational mistakes – school as a social institution plays a very important part in the educational and didactic processes. Frequent reasons for school failures are: difficulties in learning, lack of individual care, too numerous classes, lack of individual grading. 2. Peer environment – it satisfies the need of being accepted, emotional contact in peer environment outside the family and is has some other valuces. 3. Teenage subcultures – are characterized by aggression and crime. They are based on the ideology of teenage subcultures that almost always do something against the law. One of the crimegenetic factors affecting the growth of juvenile delinquency is abandoning their own homes. Pedagogues claim that an escape is one of the defence mechanisms against family pathology. The main aims of the research are finding the causes of juvenile staying in the police children’s home in Katowice, establishing the environments out of which juvenile delinquents come, examining the situation when being caught, and finding of their further fates. In order to collect the data we try to find out the answer to the juveniles coming to the police children’s home are and what factors determine their staying in the police children’s home. Due to specific character of the research area we apply the method of diagnostic opinion poll which enables obtaining empirical data showing the scale of the phenomenon and its dynamism. In order to achieve the main goal of the research we employ the analysis of juvenile files collected in the local police headquarters in Katowice, in the police children’s home and in the third police station in Katowice. The research tools employed in the examined population enable a relatively precise evaluation of the causes of juveniles staying in the police children’s homes. It is established that on average 872 juveniles come to the police children’s home in Katowice aged between 13 and 17 years old. It is also stated that the main causes of depositing juveniles in the police children’s home are: the suspicion of committing a crime, the necessity of ensuring care because of escapes from family homes and orphanages. The majority of the taken into custody are suspected of committing crimes. It is shown that drinking alcohol and taking drugs by the underage are significant for committing crimes. Key words: the Police children’s home, motives for depositing,crime, social pathology, family
Ostatnie dziesięciolecie to okres szybkich przemian – zarówno w życiu politycznym, gospodarczym, jak i społecznym. W okresie transformacji ustrojowej można zaobserwować narastające zjawisko patologizacji życia społecznego. Ważną rolę w przeciwdziałaniu demoralizacji nieletnich odgrywają działające na podstawie Rozkazu 1/67 Komendanta Komendy Głównej Policji oraz w myśl ustawy (art. 40 § 1) policyjne izby dziecka: Powołano je nie tylko w celu zatrzymywania nieletnich, lecz także do prowadzenia działalności profilaktyczno-opiekuńczo-wychowawczej. W policyjnej izbie dziecka umie-szcza się nieletnich wymagających natychmiastowej opieki na czas niezbędny do ustalenia tożsamości i oddania ich rodzicom, opiekunom albo umieszczenia w placówce opiekuńczo- -wychowawczej (art. 102 § 1 ustawy). Izba ponadto informuje o sytuacji nieletniego instytucje państwowe i organizacje społeczne zajmujące się opieką i wychowaniem w celu udzielenia pomocy opiekuńczo-wychowawczej, a także utrzymuje stały kontakt z sądem rodzinnym właściwym dla siedziby izby (Dz.U. Dz dnia 13 maja 1983 r., Nr 26, rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 7 V 1983 r. w sprawie zasad pobytu nieletnich w policyjnych izbach dziecka). Od wielu lat notuje się stały wzrost przestępczości wśród nieletnich. Dotyczy to zarówno wzrostu liczby sprawców, jak również popełnionych przez nich czynów karalnych. Szczególnie niepokoi rosnący udział nieletnich w popełnianiu czynów niebezpiecznych dla zdrowia i życia. W szczególności dotyczy to uszkodzeń ciała (2924), bójek i pobić (1486), zgwałceń (245), kradzieży i wymuszeń z rozbojem (8658). Tabela I. Czyny karalne popełnione w latach 1997–2001
Spośród czynników sytuacyjnych, wpływających na wzrost przestępstw przeciwko zdrowiu i życiu należą: · Działanie w grupie – w której wzajemne interakcje oraz anonimowość wyzwalają i wzma- gają agresję, · Stan nietrzeźwości i związane z tym okoliczności spożycia alkoholu. Statystyki podają, że 53% uczniów spożywa alkohol. Wśród młodzieży w wieku 12–13 lat jest to aż 34% chłopców i 18% dziewcząt. Spożycie alkoholu w tym wieku sprzyja nie tylko powstawaniu sytuacji kryminogennych, lecz także obniża odporność młodego organizmu na szkodliwe działanie tej używki, · Narkomania – która jest największym zagrożeniem dla zdrowia i życia młodych ludzi. Powoduje wiele negatywnych zachowań i problemów społecznych. Stwierdzono, iż częstą przyczyną uzależnienia jest między innymi ciekawość, naśladowanie dorosłych, zaburzenia natury osobowościowo-emocjonalnej. Zjawisko to ma charakter rozwojowy i przejawia się: – wzrostem liczby uzależnionych, w tym nieletnich, – narastającym grupowym sposobem odurzania się, – koncentracją w dużych miastach, – różnorodnością środków odurzających i łatwym dostępem do nich, – przestępczością związaną z zażywaniem narkotyków. Zauważono, iż systematycznie obniża się wiek osób uzależnionych. Ponadto, jednym ze znaczących czynników kryminogennych w przestępczości nieletnich jest zjawisko prostytucji, która związana jest głównie z dużymi aglomeracjami miejskimi, stanowiącymi ważne centra handlowe i kulturalne. Większość dziewcząt podejrzewanych o uprawianie nierządu uciekło z domów rodzicielskich, ośrodków szkolno-wychowawczych, nierzadko są to osoby uważane za zaginione. Najczęstszym motywem uprawiania przez nieletnie dziewczęta tego zawodu jest chęć zarobienia pieniędzy. Zatrudniane są w agencjach towarzyskich, salonach masażu erotycznego. Bardzo często zarabiają na ulicy pod kontrolą sutenera. Według danych statystycznych policji liczba nieletnich dziewcząt prostytuujących się wynosi od 150 do 200 w skali roku. Głównymi czynnikami predysponującymi do wzrostu przestępczości wśród nieletnich są: · Patologia podstawowej jednostki społecznej jaką, jest rodzina, która nie zaspokaja podstawowych potrzeb członków rodziny. Konsekwencje patologii rodziny mają swój wymiar społeczny, psychologiczny oraz biologiczno-medyczny. Norweski profesor Dan Olweus w wyniku szczegółowej analizy metod wychowawczych oraz środowiska rodzinnego stwierdził, iż istnieją cztery powody, które są przyczyną konfliktu z prawem młodego człowieka.: – chłód emocjonalny, nieokazywanie dziecku pozytywnych uczuć oraz brak zainteresowania jego sprawami w pierwszych miesiącach życia, – metody wychowawcze oparte na stosowaniu siły, przemocy i agresji, – brak czytelnych zasad w życiu domowym oraz preferowanie postawy bezkrytycznej, przyzwalającej dziecku na wszystko, łącznie z agresją i przemocą wobec słabszych kolegów. W zależności od tego, czy rodzina jest pełna, czy rozbita, konfliktowa lub zgodnie żyjąca, oraz jakie metody wychowawcze stosowane są przez rodziców, wpływ rodziny na młodego człowieka może być negatywny lub pozytywny. Dziecko wynosi z domu pewne modele zachowania, wzorce zgodnego współżycia, a także modele sytuacji konfliktowych i działań aspołecznych. Zaburzenia życia emocjonalnego, powstałe pod wpływem surowego oddziaływania rodziców, najczęściej przenoszone zostają poza teren domu, do szkoły, gdzie dezorganizują życie szkolne ucznia w zakresie życia społecznego. Dochodzi do upośledzenia zdolności do współżycia z zespołem rówieśniczym i zdolności do nawiązywania kontaktów z wychowawcami. · Niedostosowanie społeczne – charakterystyczne dla młodzieży trudnej. Według M. Grzegorzewskiej młodzież niedostosowaną społecznie charakteryzują tendencje i właściwości społecznie negatywne, czyli: odwrócenie zainteresowania od wartości pozytywnych, stałe konflikty z otoczeniem powstałe w wyniku odmiennego zdania na te-mat stosunku do drugiego człowieka, do cudzego mienia, norm, regulaminów i zarządzeń. Dziecko niedostosowane nie działa zgodnie z własnym interesem. Ma trudności w nawiązywaniu prawidłowych kontaktów społecznych zarówno z rówieśnikami, jak i z osobami dorosłymi. Dziecko nie ma zaufania do innych, bywa podejrzliwe i nieufne. Zaburzenia w kontaktach społecznych są związane z nieprawidłowym sposobem zaspokajania własnych potrzeb, co jest przyczyną niechęci do pracy i nauki, braku wizji życia na płaszczyźnie etyczno-społecznej, brakiem umiejętności wychodzenia z trudnej sytuacji i zaburzeń emocjonalnych. Istnieje wówczas niezgodność między zachowaniem się jednostki a wartościami uznanymi przez społeczeństwo. · Błędy wychowawcze szkoły – szkoła jako instytucja społeczna odgrywa bardzo ważną rolę w procesie wychowawczo-dydaktycznym. Częstymi przyczynami niepowodzeń szkolnych są: trudności w przyswajaniu wiedzy, brak opieki indywidualnej, zbyt liczne klasy, szablonowe ocenianie ucznia. W przypadku, gdy dziecko nie znajduje oparcia w szkole lub rówieśnikach, narastają trudności szkolne,wagarowanie oraz unikanie sytuacji stresowych,wzmagają się konflikty w domu rodzinnym, ucieczki z domu. Ponadto małoletni ucieka do kontaktu z grupami nieformalnymi, gdzie uzyskuje poparcie oraz dopuszcza się czynów przestępczych z różną motywacją. Czynniki te doprowadzają do drugoroczności, która jest najlepszym zwierciadłem niepowodzeń szkolnych. W związku z powyższym można stwierdzić, iż środowisko szkolne nie niweluje braków i zahamowań w sferze konfliktów emocjonalnych powstałych w rodzinie. · Środowisko rówieśnicze – zaspokaja potrzebę akceptacji, kontaktu emocjonalnego w środowisku rówieśniczym pozarodzinnym, posiada także pewne odrębne wartości. Grupy rówieśnicze możemy podzielić na: – grupy formalne które stanowią integralną część społeczności szkolnej, samorządu uczniowskiego oraz organizacji młodzieżowych, – grupy nieformalne – powstające zarówno szkole, jak i poza nią, zwane paczkami lub bandami. Grupy zwane paczkami cechują wspólne upodobania i zainteresowania w sferze działalności towarzysko-rozrywkowej. Członkowie wspólnie spędzają czas, cechuje ich podobny ubiór, nawyki, sposób zachowania. Dają poczucie bezpieczeństwa i akceptacji, stwarzają możliwość kontaktów intelektualnych. Ujemną stroną paczek jest fakt, iż sprzyjają powstawaniu niechętnej postawy wobec kolegów niezintegrowanych w paczce. Drugim rodzajem nieformalnych grup młodzieżowych są bandy. Głównym celem band jest prowadzenie działalności chuligańskiej lub przestępczej. Przejawem takiego działania są kradzieże, niszczenie mienia społecznego, wyrządzanie szkód osobom będącym przedmiotem napaści . Istnieją także podkultury młodzieżowe, które zazwyczaj mają charakter agresywno--kryminalny, oparty na ideologii prawie zawsze prowadzącej do konfliktu z prawem. Jednym z czynników kryminogennych, mających wpływ na wzrost przestępczości nieletnich, są ucieczki z domów rodzinnych. Pedagodzy uważają, że ucieczka jest jednym z mechanizmów obronnych przed patologią rodziny. Uważa się również, iż ucieczka jest rezultatem wadliwego wychowania w domu i szkole. Sprzyja paleniu papierosów, spożywaniu alkoholu, kradzieżom oraz przedwczesnej inicjacji życia płciowego. Najczęściej największe nasilenie ucieczek łączy się z drugorocznością oraz dewiacyjnymi typami zachowań. Materiał i metody Głównym celem badań było poznanie przyczyn pobytu nieletnich w Policyjnej Izbie Dziecka w Katowicach ustalenie środowisk, z których się wywodzą małoletni przestępcy oraz rozpoznanie sytuacji w chwili zatrzymania, a także ustalenie dalszych ich losów. W celu zgromadzenia materiału badawczego szukano odpowiedzi na pytanie, kim są nieletni trafiający do tej placówki oraz jakie czynniki determinowały ich pobyt w niej. Ze względu na specyfikę terenu badań, zastosowano metodę sondażu diagnostycznego, która umożliwiła uzyskanie danych empirycznych obrazujących skalę zjawiska, a także jego dynamikę. Ponadto w badaniach posłużono się analizą dokumentów, która dostarczyła informacji na temat badanej instytucji oraz wywiad, który zapewnił bezpośredni kontakt z zatrzymanym nieletnim, umożliwił uzyskanie danych na temat środowiska, z jakiego wywodzi się małoletni, pozwolił także ustalić przyczyny i okoliczności zatrzymania. Główny cel badawczy zastosowano stosując analizę akt zatrzymanych nieletnich. Dokumenty te pochodziły z Komendy Rejonowej Policji w Katowicach, Policyjnej Izby Dziecka i III Komisariatu Policji w Katowicach. Teczki zawierały: · protokół zatrzymania, obejmujący datę i godzinę doprowadzenia oraz nazwisko i numer doprowadzającego funkcjonariusza Policji, · kwit depozytowy, w którym wpisuje się wszystkie odebrane zatrzymanemu przedmioty oraz odzież, · arkusz obserwacji, · protokół wywiadu z nieletnim, · notatkę wydania i protokół odbioru dziecka, · pismo do specjalisty ds. nieletnich. Badania przeprowadzone w Policyjnej Izbie Dziecka w Katowicach przebiegały w kilku etapach. Początkowo zapoznano się z przepisami prawnymi oraz ustalono narzędzia badawcze. Nastepnie przystąpiono do właściwych badań, które obejmowały czynności mające na celu gromadzenie informacji na podstawie dokumentów, prowadzone były rozmowy z pracownikami oraz wywiad z nieletnimi (zgodnie z ustawą o nieletnich, która zapewnia młodym respondentom całkowitą anonimowość). Ostatni etap obejmował analizę zebranego materiału empirycznego. Wyniki badań i ich omówienie Zastosowane w badanej populacji narzędzia badawcze umożliwiły stosunkowo precyzyjną ocenę przyczyn pobytu nieletnich w omawianej placówce. Ustalono, że do katowickiej Izby trafia średnio 872 małoletnich w przedziale wiekowym od 13 do 17 roku życia, z czego 83% stanowili chłopcy, a 17% dziewczęta. W grupie tej znajdowały się także osoby, które trafiły do Izby po raz pierwszy. Powszechnie wiadomo, iż okres dojrzewania młodych ludzi wiąże się z tzw. huśtawką emocjonalną, która nierzadko jest przyczyną, popadania młodzieży w konflikt z prawem. Na podstawie przeprowadzonych badań ustalono, iż prawie połowa respondentów (53%) w chwili zatrzymania była podejrzana o popełnienie czynów karalnych, 36,5% trafiło do Izby w czasie ucieczek z domów rodzinnych, ośrodków wychowawczych, zakładów poprawczych lub w wyniku braku opieki ze strony dorosłych, czyli z tzw. względów opiekuńczych. Trzecią grupę (10,5%) stanowiły osoby, które były konwojowane do zakładów poprawczych lub ośrodków wychowawczych. Ponadto wykazano, że wielu młodych respondentów miało problemy z nauką, z uzy-skaniem do następnej klasy lub w ogóle porzucało naukę w szkole. Tabela II. Stosunek nieletnich do nauki w szkole
Z badań wynika, że 27% nieletnich nie miało problemów z nauką, 73% zaś powtarzało klasę lub przerwało naukę. Większość badanej młodzieży chciałaby w przyszłości podjąć dobrą pracę, niekoniecznie zgodną z profilem ukończonej szkoły. Powszechnie wiadomo, że na kształtowanie się osobowości nieletnich ma duży wpływ rodzina, szkoła oraz środowisko rówieśnicze. Na podstawie analizy środowiska rówieśniczego nieletnich ustalono, że większość zatrzymanych młodocianych respondentów, było pod dużym wpływem rówieśników kolegów z podwórka lub znajomych, będących w ścisłym związku z grupami przestępczymi, co w większości przypadków miało negatywny wpływ na kształtowanie się postaw i zachowań badanych osób. Do bezpośrednich przyczyn wpływających na pobyt nieletnich w Policyjnej Izbie Dziecka należy alkoholizm nastolatków, który związany jest nie tylko z naśladownictwem ludzi dorosłych, czy też rówieśników, lecz również z lansowaną modą na dobrą zabawę przy alkoholu. Ustalono, iż 13% zatrzymanych w Izbie stanowili nietrzeźwi młodociani, mieszczący się w grupie wiekowej od 13 do 17 lat. Zażywanie środków narkotycznych przez niepełnoletnich to kolejna przyczyna pobytu nieletnich we wspomnianej placówce. W badanej grupie 9% nieletnich odurzało się środkami narkotycznymi, głównie byli to tzw. „wąchacze”. Budzi niepokój fakt, iż większość młodych ludzi zatrzymanych w Policyjnej Izbie Dziecka miała wcześniej konflikt z prawem i była sprawcami czynów karalnych. Tabela III. Czyny karalne nieletnich
Konflikty i awantury w rodzinie, spowodowane najczęściej nadużywaniem alkoholu przez oboje bądź jednego z rodziców, stanowią dominującą przyczynę ucieczek z domów oraz pobytów nieletnich w Policyjnej Izbie Dziecka. Atmosfera wychowawcza w domu, w którym ojciec jest nałogowym alkoholikiem, gdzie panuje niezgodność metod wychowawczych stosowanych przez rodziców, brak konsekwencji w postępowaniu oraz stosowanie kar niewspółmiernych do przewinienia ma negatywny wpływ na rozwój psychiczny dziecka. Na podstawie analizy środowiska rodzinnego ustalono, iż 5,5% rodziców posiada wykształcenie wyższe, 41% zawodowe, 53,5% podstawowe. Stwierdzono także, że 52% badanych pochodziło z pełnych rodzin, 16% z rodzin żyjących na zasadach konkubinatu, 5% z rodzin rozbitych oraz 10% z rodzin zastępczych. Ponadto wykazano, iż stosunek rodziców do nieletnich w ocenie badanych jest odpowiedni i nie stanowi przyczyny popełniania czynów karalnych będących podstawą do umieszczenia w Policyjnej Izbie Dziecka. Próbowano zatem ustalić, jakie są przyczyny złego samopoczucia nieletnich domu rodzinnym.
Dowiedziono także, iż w dniu zatrzymania tylko po 6% nieletnich zgłosili się rodzice, 44% badanych w drugim dniu po zatrzymaniu odebrali ich dziadkowie. Niepokojące jest, że 50% zatrzymanych młodocianych zostało odebranych z Izby po trzech dniach przez wychowawców z ośrodka opiekuńczego. Wnioski Ustalono, iż głównymi przyczynami umieszczenia nieletnich w Policyjnej Izbie Dziecka było: podejrzenie o popełnienie przestępstwa, konieczność zapewnienia opieki z powodu ucieczek z domów rodzinnych bądź zakładów opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych oraz konieczność konwojowania. Większość zatrzymanych stanowili podejrzani o popełnienie czynów karalnych. 1. Wykazano, że na popełnianie przestępstw wśród nieletnich duży wpływ miało spożywanie przez nich alkoholu i przyjmowanie środków narkotycznych. 2. Dowiedziono, że małoletni bywalcy Izby Dziecka wychowywali się w rodzinach pełnych, posiadających wystarczające środki materialne. 3. Większość rodziców respondentów posiadało wykształcenie podstawowe, co miało niekorzystny wpływ na proces wychowawczy. Środowisko domowe poprzez stosowanie nieprawidłowych metod wychowawczych determinowało młodocianych do ucieczek z domu. 4. Stwierdzono, iż zjawisko drugoroczności uczniów, brak motywacji do nauki, oraz niewielkie zainteresowanie postępami ze strony rodziców i szkoły przyczyniło się do opóźnień w nauce lub przerwania jej w ogóle. PIŚMIENNICTWO [1] Błażejewski Z.: Metodologiczne trudności badań nad przestępczością nieletnich, Służba MO, 1984 r.– [2] Cekiera Cz.: Psychoprofilaktyka uzależnień oraz terapia i resocjalizacja osób uza-leżnionych, KUL, Lublin 1993.– [3] Dąbrowska G.: Ucieczki nieletnich domów rodzicielskich, MSW, Warszawa 1990 r.– [4] Grzywak-Kaczyńska M.: Nieprzystosowanie dzieci i młodzieży jako przejaw mechanizmów obronnych, Zdrowie Psychiczne,1985 r .– [5] Jarosz M.: Problemy dezorganizacji rodziny, PWN, Warszawa 1979 r.– [6] Kolankiewicz M.: Zagrożone dzieciństwo, 1998 r.– [7] Komenda Główna Policji: Analiza za 2000–2002 rok.– [8] Lipka M.: Zjawiska patologii społecznej wśród młodzieży, PWN, Warszawa 1978.– [9] Osierda A.: Przestępczość grupowa nieletnich, Przegląd Policyjny nr 2–3.– [10] Pedagogika Specjalna, PIPS, Warszawa 1965 r.– [11] Regiele R.: Dzieci które uciekają z domu, Zagadnienia Wychowawcze w Aspekcie Zdrowia Psychicznego, 1968.– [12] Strzębosz A.: Czy ucieczki opłacają się? Biuletyn Sądownictwa dla Nieletnich nr 1 1984 r. [13] Strzębosz A.: Zjawiska patologii społecznej wśród młodzieży? Studium prawno-kryminologiczne, Warszawa 1977 r.– [14] Znaniecki F.: Socjologia Wychowania, PWN, Warszawa 1976 r.– [15] Żabczyńska E.: Przestępczość dzieci, PWN, Warszawa 1983 r.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Aby cytować ten artykuł: L. Łosik, M. Kryczka, Przyczyny umieszczania dzieci z rodzin patologicznych w Policyjnej Izbie Dziecka w Katowicach, [w:] L. Niebrój, M. Kosińska, Rodzina: dziecko i jego potrzeby zdrowotne, Eukrasia vol. 2, Wyd. ŚAM, Katowice 2003, s. 77-83 |
