|
Aby cytować ten artykuł: E. Kułagowska, Spożywanie alkoholu przez nastoletnich mieszkańców aglomeracji górnośląskiej, [w:] L. Niebrój, M. Kosińska, Rodzina: dzicko i jego potrzeby zdrowotne, Eukrasia vol. 2, Wyd. ŚAM, Katowice, 2003, s. 101-107 |
|
Ewa Kułagowska SPOŻYWANIE ALKOHOLU PRZEZ NASTOLETNICH MIESZKAŃCÓW AGLOMERACJI GÓRNOŚLĄSKIEJ Abstract Alcohol drinking through uppersilesian’s agglomeration teenager inhabitants The present study was realized in order to collect informations about kind and prevalence alcohol beverages using through youths. We have used questionnaire study. The questionnaires were filled in through 500 high schools students of age from uppersilesian’s agglomeration. We have collected informations about kinds, quantity and frequency alcohol beverages drinking and the age when they were drunk for the first time. Study`s results show widely prevalence and early touch young people with alcohol. 80% from students drink beer, 58% regular at every week. 66% of girls and 89% of boys declare beer drinking, including 38% and 71% at every week, respectively. 40% from respondents drink high-grade alcohol, 8% regular at every week. 18% of girls and 55% of boys declare high-grade alcohol drinking, including 1% and 13% at every week, respectively. More than 24% students drink wine, 6% regular at every week. 34% of girls and 18% of boys declare wine drinking, including 7% and 6% at every week, respectively. The first tests of beer and high-grade alcohol drinking among youth have place under 12 years of age excluding wine which they start taste at age of 13. Among individuals declaring alcohol using more than 3 years: – 44,5% drink beer, including 37,5% every week, among girls there is 23% and 19%, among boys 54% and 46%, respectively; – 37% drink high-grade alcohol, including 16% every week, among girls there is 57% and 29%, among boys 35% and 15%, respectively; – 44,5% drink wine, including 19,5% every week, among girls there is 39% and 22%, among boys 47,5% and 18%, respectively. Key words: alcohol, students, Upper Silesia
Ocenia się, iż w Polsce alkohol spożywa około 70% dorosłej ludności kraju. Odsetek osób pijących jest znacznie zróżnicowany w zależności od wieku, płci, regionu i miejsca zamieszkania [6], a także wielu czynników społeczno-ekonomicznych oraz socjologicznych, w tym takich jak środowisko rówieśnicze czy dorosłych [2]. Niejednorodny jest także asortyment spożywanych alkoholi, częstość oraz ilość. Badania obejmujące różne grupy dzieci i młodzieży wskazują na szerokie rozpowszechnienie i wczesny kontakt młodych Polaków z napojami alkoholowymi. Po napoje alkoholowe sięgają dzieci ośmio-, siedmio-, a nawet sześcioletnie [1,8]. 92% młodych ludzi w wieku 15 lat ma za sobą próby picia alkoholu, a w szkołach średnich do jego spożywania przyznaje się 81–97% uczniów [2–5,7,10]. Dotychczasowe badania nie odzwierciedlają skali i zakresu problematyki w odniesieniu do dzieci i młodzieży zamieszkujących obszar aglomeracji górnośląskiej, nie były bowiem prowadzone wśród uczniów tego – odmiennego od innych w kraju – regionu. Jego specyfika wynika z wysokiej gęstości zaludnienia, wielkoprzemysłowego charakteru, tradycji kulturowych rdzennych mieszkańców oraz ludności z innych regionów kraju, która przybyła na te tereny w poszukiwaniu pracy. Celem niniejszych badań było zatem określenie, jakie rodzaje napojów alkoholowych są spożywane przez uczniów szkół średnich na terenie aglomeracji górnośląskiej, w jakim wieku rozpoczynają ich przyjmowanie, jaki jest stopień uzależnienia oraz rozpowszechnienia. Materiał i metody W badaniach wzięło udział 500 uczniów szkół średnich z aglomeracji górnośląskiej. Wśród nich było 200 dziewcząt i 300 chłopców, w wieku 18–21 lat. Młodzi ludzie udzielali odpowiedzi na zawarte w ankiecie pytania, które miały dostarczyć informacji: – czy spożywają alkohol, – jeżeli tak, to jakiego rodzaju, w jakim wieku rozpoczęli, w jakiej ilości i jak często spożywają deklarowane przez siebie napoje alkoholowe. Wyniki opracowano dla ogółu badanych oraz z uwzględnieniem płci respondentów. Wyniki badań i omówienie Wyniki przeprowadzonych badań wskazują na szerokie rozpowszechnienie spożywania alkoholu wśród młodych mieszkańców aglomeracji górnośląskiej. Piwo pije 80% spośród nich, regularnie w każdym tygodniu 58%. 66% dziewcząt i 89% chłopców deklarowało spożywanie piwa, w tym odpowiednio 38% i 71% w każdym tygodniu (tab. I). Alkohol wysokoprocentowy, drugi co do popularności rodzaj napoju alkoholowego, pije 40% badanych, regularnie w każdym tygodniu 8%. 18% dziewcząt i 55% chłopców deklarowało spożywanie alkoholu wysokoprocentowego, w tym odpowiednio 1% i 13% w każdym tygodniu (tab. I). Po wino sięga 24% uczniów, regularnie w każdym tygodniu 6%. 34% dziewcząt i 18% chłopców deklarowało przyjmowanie tego napoju, w tym odpowiednio 7% i 6% w każdym tygodniu (tab. I). Pierwszy kontakt respondentów z napojami alkoholowymi miał miejsce już w szko-le podstawowej. Młodzi ludzie deklarowali rozpoczęcie spożywania piwa poniżej 12 roku życia. Od 14–15 roku życia szybko wzrastała liczba pijących. Najwięcej osób rozpoczęło picie w 16 roku życia (24%), przy czym, do tego czasu, spożywało piwo już 42% spośród nich. Dziewczęta w większości rozpoczęły spożywanie piwa w 16 roku życia (31%), chłopcy w 15 (27%), do tego czasu piło piwo już odpowiednio 18% i 26% spośród nich (tab. II). Tabela I. Odsetek uczniów deklarujących spożywanie napojów alkoholowych, ogółem oraz z uwzględnieniem częstotliwości spożywania
Tabela II. Odsetek
uczniów deklarujących rozpoczęcie spożywania piwa
Deklarowany przez młodzież wiek rozpoczęcia spożywania wina to w 2% przypadków 13 rok życia. Od 14–15 roku życia szybko wzrastała liczba osób pijących. Najwięcej osób pierwszy kontakt z winem miało w 17 roku życia (26%), przy czym do tego czasu spożywało je już 55% spośród nich. Dziewczęta w większości po raz pierwszy sięgnęły po wino w 17 roku życia (32%), chłopcy w 15 (28%), do tego czasu piło wino już odpowiednio 40% i 24% spośród nich (tab. III).
Tabela III. Odsetek
uczniów deklarujących rozpoczęcie spożywania wina
Młodzi ludzie rozpoczynali spożywanie alkoholu wysokoprocentowego poniżej 12 roku życia. Od 14–15 roku życia szybko wzrastała liczba osób pijących. Najwięcej rozpoczęło picie alkoholu w 17 roku życia (27%), przy czym do tego czasu spożywało alkohol wysokoprocentowy już 55% spośród nich. Większość dziewcząt rozpoczęła spożywanie alkoholu w 18 roku życia (36%), chłopców w 17 roku życia (27%), do tego czasu ten rodzaj napoju alkoholowego piło już odpowiednio 58% i 59% spośród nich (tab. IV).
Tabela IV. Odsetek uczniów
deklarujących rozpoczęcie spożywania alkoholu
Powszechne korzystanie z napojów alkoholowych przez uczniów wiąże się z ich wysokim stopniem uzależnienia od tego rodzaju używek. Pierwsze próby picia alkoholu podejmowane są bardzo wcześnie, poniżej 12 roku życia (tab. II–IV), i w większości przypadków prowadzą do jego późniejszego regularnego spożywania. W przebadanej grupie osób, w każdym miesiącu lub częściej, piwo spożywa 72%, wino 12%, a alkohol wysokoprocentowy 23% uczniów. Przynajmniej raz w miesiącu piwo spożywa 53%, wino 10%, alkohol wysokoprocentowy 4% dziewcząt oraz odpowiednio 85%, 14% i 37% chłopców (tab. I). Wśród regularnie spożywających piwo, od ponad 3 lat pije 44,5%, w tym 37,5% w każdym tygodniu, wśród dziewcząt jest to odpowiednio 23% i 19%, a wśród chłopców 54% i 46% (tab. V). Tabela V. Odsetek uczniów deklarujących regularne spożywanie piwa z uwzględnieniem czasu, jaki upłynął od momentu rozpoczęcia spożywania piwa do czasu przeprowadzenia badań
Wśród regularnie spożywających wino, od ponad 3 lat pije 44,5%, w tym w każdym tygodniu 19,5%, wśród dziewcząt jest to odpowiednio 39% i 22%, a wśród chłopców 47,5% i 18% (tab. VI). Tabela VI. Odsetek
uczniów deklarujących regularne spożywanie wina z uwzględnieniem czasu,
Wśród regularnie spożywających alkohol wysokoprocentowy, od ponad 3 lat pije 37%, w tym w każdym tygodniu 16%, wśród dziewcząt jest to odpowiednio 57% i 29%, a wśród chłopców 35% i 15% (tab. VII). Podawane przez respondentów ilości wypijanych napojów alkoholowych mieszczą się w szerokim zakresie. Na podstawie uzyskanych informacji można oszacować, iż wśród dziewcząt jedna osoba deklarująca spożywanie alkoholu wypija w ciągu tygodnia 0,5–7,5 litra piwa, 0,1–0,5 litra wina, 0,3 litra alkoholu wysokoprocentowego, wśród chłopców są to odpowiednio ilości 0,5–30 litrów piwa, 0,25–4 litrów wina, 0,1–1,5 litra alkoholu wysokoprocentowego. Większość deklarowała spożywanie alkoholu głównie w dni wolne od nauki, jednak w niektórych przypadkach, szczególnie wśród osób spożywających piwo, deklarowano codzienne spożywanie tego rodzaju napoju alkoholowego. Interpretacja wyników w tym zakresie powinna być jednak bardzo ostrożna, gdyż dla niektórych uczniów problemem było precyzyjne określenie wypijanych ilości alkoholu. Tabela VII. Odsetek uczniów deklarujących regularne spożywanie alkoholu wysokoprocentowego z uwzględnieniem czasu, jaki upłynął od momentu rozpoczęcia spożywania alkoholu do czasu przeprowadzenia badań
Podsumowanie Wyniki dotychczasowych badań, wskazują na narastanie problemu alkoholowego wśród uczniów. Zagrożenia związane ze spożywaniem alkoholu dotyczą coraz młodszych grup wiekowych. Następuje też zmiana modelu spożycia. Coraz częściej odbywa się ono regularnie, wzrasta ilość wypijanych napojów oraz popularność mocniejszych alkoholi. Na podstawie niniejszych badań stwierdzono, że wśród uczniów szkół średnich na terenie Górnego Śląska najbardziej rozpowszechnione jest spożywanie piwa, w dalszej ko-lejności alkoholu wysokoprocentowego i wina. Podobne wyniki uzyskano w ankietach przeprowadzonych wśród licealistów w Poznaniu [3] oraz wśród nastoletnich mieszkańców miast i wsi 11 województw w badaniach Wojnarowskiej i wsp. [10]. Niepokojącym zjawiskiem jest wysoki stopień uzależnienia młodzieży od alkoholu. Jak pisze Rzeźniczak i wsp., 2000, w. 261: (...) intensywne picie alkoholu przed 20 rokiem życia może doprowadzić do uzależnienia już po kilku miesiącach, intensywne picie między 20 a 25 rokiem życia może wywołać podobne skutki po około 3 latach (...) [9]. Zatem, najbardziej zagrożone szkodliwym oddziaływaniem alkoholu w przebadanej grupie jest: 12% dziewcząt i 46% chłopców od ponad trzech lat regularnie spożywających piwo, w tym odpowiednio 10% i 39% w każdym tygodniu, 3,5% dziewcząt i 7% chłopców od ponad trzech lat regularnie pijących wino, w tym odpowiednio 2,0% i 2,6% w każdym tygodniu oraz 2% dziewcząt i 13% chłopców od ponad trzech lat pijących najmocniejsze napoje alkoholowe, w tym odpowiednio 1% i 5,5% w każdym tygodniu. Biorąc jednak pod uwagę młody wiek uczniów oraz czas regularnego spożywania napojów alkoholowych (1–8 lat), jako uzależnionych od alkoholu można traktować większość spośród nich (tab. I, V–VII). Stwierdzone na podstawie wyników badań zjawiska są szczególnie niekorzystne z punktu widzenia kondycji zdrowotnej tak jednostek, jak i całego społeczeństwa. Przy długotrwałym, regularnie powtarzanym oddziaływaniu alkoholu na organizmy tak młodych ludzi, jak uczniowie szkół podstawowych czy średnich, łatwo może dojść do zahamowania, upośledzenia rozwoju fizycznego i psychicznego, znacznie łatwiej też dochodzi do zaburzeń funkcjonowania czy uszkodzenia narządów wewnętrznych. To z kolei rzutuje w konsekwencji nie tylko na kondycję zdrowotną, lecz także na możliwości i jakość egzystencji w społeczeństwie zarówno w wieku młodzieńczym, jak i w dorosłym życiu, często jest też przyczyną i towarzyszy patologicznym zachowaniom. Konieczne zatem staje się przeprowadzenie kompleksowych, wielodyscyplinarnych badań w tym zakresie i podjęcie na podstawie uzyskanych wyników działań interwencyjnych w celu poprawy istniejącej sytuacji. PIŚMIENNICTWO [1] Cieślik A., Gój K., Warmuz A. i wsp.: Używki jako zagrożenia zdrowia współczesnej młodzieży, Ann. Acad. Med. Siles., 2002, Supl.34, 239–245.– [2] Cisek M.: Uwarunkowania stylu życia młodzieży licealnej. Materiały z Konferencji Naukowej, „Pielęgniarstwo a zdrowie społeczeństwa”, Wydział Pielęgniarski Collegium Medicum UJ. Kraków 15–16.09.1995 r., 329–334.– [3] Gromadecka-Sutkiewicz M., Skommer J.: Zachowania zdrowotne młodzieży szkół ponadpodstawowych miasta Poznania, Materiały z II Międzynarodowego Kongresu Edukacji w Pielęgniarstwie i Innych Naukach o Zdrowiu, „Postępy Pielęgniarstwa i Promocji Zdrowia”, Gniezno–Poznań 8–10.05 1998 roku. Akademia Medyczna im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 1999, Tom XV pod redakcją prof. dr hab. med. Laury Wołowickiej, 211–219.– [4] Kładna A., Kładny J., Kiedrowicz Z. i wsp.: Zachowania zdrowotne dzieci. Cz. IV. Wyniki badań. Używki i występujące dolegliwości, Zdrowie Publiczne, 1995, CVI, 11–12, 259–260.– [5] Kładna A., Kładny J., Kiedrowicz Z. i wsp.: Zachowania zdrowotne dzieci. Cz. V. Omówienie wyników badań. Dyskusja, wnioski, piśmiennictwo, Zdrowie Publiczne, 1997, CVII, 3–4, 67–70.– [6] Kuciarska-Ciesielska M.: Niektóre czynniki ryzyka zdrowotnego mieszkańców Polski, Zdrowie Publiczne, 1999, 7–8, 255–263.– [7] Niziołek D., Juśko E.: Zachowania zdrowotne młodzieży szkół ponadgimnazjalnych powiatu tarnowskiego w 1999 roku, Zdrowie Publiczne, 2000, CX, 7–8, 260–262.– [8] Probierz A., Gój K.: Problem alkoholizowania się młodzieży młodszych klas szkół średnich, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Lublin--Polonia, 2000, Sectio D, Vol. LV, Suppl.VII, 46, 238–243.– [9] Rzeźniczak Ł., Kocur J.: Analiza psychospołecznych czynników zagrożenia alkoholizmem w rodzinie, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Lublin-Polonia, 2000, Sectio D, Vol. LV, Suppl.VII, 51, 261–263.– [10] Woynarowska B., Mazur J., Kowalewska A.: Zachowania zdrowotne młodzieży szkolnej w Polsce w 1998 roku, Zdrowie Publiczne, 1999, CIX, 5, 173–179.
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
