ZEKATI & SADAKATUL FITRI

بسم الله الرحمن الرحيم

ZEKATI & SADAKATUL FITRI

Definicioni:

Allahu,subhanehu ve teala,fene e Muhammedit,Alejhi selam e ndau ne tri pjese: Iman( besim),Islam dhe Ihsan (bemiresi).

Islamin e beri te perbehet prej 5 konditave,prej te cilave me e rendesishmja (pas Shehadetit) është namazi,pastaj zekati,sepse me namaz i ben ibadet Allahut,Subhanehu ve teala ndersa me zekat iu ben mire krijesave te Tij.

Obligueshmeria e namazit është cekur shumehere ne Kur'an dhe si per çudi,cdohere ka ardhe e shoqeruar me zekatin.Sa per ilustrim thote Allahu,subhanehu ve teala, " وأقيموا الصلاة وءاتوا الزكاة Falni namazin dhe jepni zeqatin ..."^([1]),pastaj" فإنْ تابوا وأقاموا الصلاة وءاتوا الزكاةَ فإخوانكم في الدين Po, nëse ata pendohen, e falin namazin dhe e japin zeqatin, atëherë i keni vëllezë në fe…"^([2]),pastaj " وما أُمِروا إلاّ ليعبدوا اللهَ مُخلصين له الدّين حُنفاء، ويُقيموا الصلاة ويُؤتوا الزكاة وذلك دينُ القيِّمة E duke qenë se ata nuk ishin të urdhëruar me tjetër, pos që ta adhuronin All-llahun me një adhurim të sinqertë ndaj Tij, që të largohen prej çdo besimi të kotë, ta falin namazin, të japin zeqatin, se ajo është feja e drejtë."^([3]).

Kur Pejgamberi Alejhi selam e dergoi Muadhin ne Jemen i tha"إنّك تقدم على قوم أهل كتاب، فليكن أول ما تدعوهم إليه: شهادة أن لا إله إلاّ الله، وأنّي رسول الله، فإنْ هم أطاعوك لذلك، فأعلمهم أنّ الله قد افترض عليهم صدقة تُؤخذ من أغنياءهم، فتُردّ على فقراءهم، فإنْ هم أطاعوك لذلك، فخذ منهم وتوقّ كرائم أموالهم، واتّق دعوة المظلوم فإنّه ليس بينها وبين الله حجاب Vertet ti je duke shkuar tek nje popull,te cilet jane ithtare te librit (te krishtere) andaj lete jetë gjeja e pare ne te cilen i therret: Deshmia se nuk zot te adhuruar me merite perveq Allahut (Subhanehu ve teala) dhe se une jam i derguar i Allahut.Nese te respektojne ne këtë,atehere mesoi se Allahu ua ka obliguar lemoshen,e cila mirret nga te pasurite e tyre dhe iu shperndahet te verferve te tyre.Nese (edhe ) ne këtë te respektojne atehere merre prej tyre dhe ke kujdes nga pasurite e cmuara tek ata.Poashtu ke kujdes nga duaja e madhlumit (atij qe i është bere padrejtesi) sepse ne mes saj (duase) dhe Allahut nuk ka perde (pengese)"^([4]).

Allahu,subhanehu ve teala, zekatin sic pame e ka quajtur sadaka(lemoshe).

Zekati gjuhesisht dtth shtim,zhvillim.Psh,per te mbjellat thuhet: Zeka nese jane zhvilluar dhe jane rritur,dhe nuk zhvillohen perveq nese ndahen prej ferrave te kuqe.Mu per kete,kjo shprehje ne sheriatin islam perdoret per pastrim.Thote Allahu " قد أفلح من زكّاها Pra, ka shpëtuar ai që e pastroi vetveten."^([5]),pastaj " قد أفلح من تزكّى Ka shpëtuar ai që është pastruar "^([6]).

Pra shpirti i lemoshdhenesit pastrohet sikurse qe pasuria pastrohet dhe shtohet kuptimisht^([7]).Ndersa Zekati si nocion perdoret per pasurine,te cilen e jep njeriu nga pasuria e pergjithshme e tij,qe t'iu shperndahet fukarave.

Nxitja per dhenien e tij

Thote Allahu,subhanehu ve teala, " خُذ من أموالهم صَدَقة تُطهّرُهم وتُزكِّيهم بها Merr prej pasurisë së tyre (të atyre që pranuan gabimin) lëmoshë që t'i pastrosh me të dhe t'u shtosh (të mirat)..."^([8]),dtth: O ti i derguar! Merr prej pasurise se besimtareve nje pjese te caktuar si zekat i obliguar,ose jo te caktuar,nese behet fjale per shtesa vullnetare" تطهرهم وتزكيهم بها që t'i pastrosh me të dhe t'u shtosh (të mirat)...",dtth: t'i pastrosh ata me këtë pasuri nga njollat e koprracise,lakmise dhe vrazhdesise ndaj fukarave.Ka thënë Allahu,subhanehu ve teala, " إنّ المتّقين في جنّاتٍ وعيونٍ ءاخذينَ ما ءاتاهُم ربُّهم إنّهم كانوا قبْل ذلك مُحسنين، كانوا قليلاً من اللّيل مايهجعون، وبالأسحار هم يستغفرون وفي أموالهم حقٌّ للسائل والمحروم Të devotshmit janë në kopshte e burime.16.Të kënaqur se kanë shtënë në dorë atë që u dha Zoti i tyre, ata edhe më parë (në dunja) ishin mirëbërës.17.Ata qenë të cilët pak flinin natën.18.Dhe në syfyr (kah mbarimi i natës) ata kërkonin falje për mëkate.19.Dhe në pasurinë e tyre kishin përcaktuar të drejtë për lypësin dhe për të ngratin (që ka nevojë por nuk lyp)."^([9]).Poashtu thote " والمؤمنونَ والمؤمناتُ بعضُهم أولياءُ بعض يأمرونَ بالمعروفِ وينهوْنَ عن المنكر ويُقيمونَ الصّلاة ويُؤتونَ الزّكاة ويُطيعونَ اللهَ ورسولَهُ أولئك سَيرْحمُهم اللهُ Besimtarët dhe besimtaret janë të dashur për njëri-tjetrin, urdhërojnë për të mirë, e ndalojnë nga e keqa, e falin namazin dhe japin zeqatin, respektojnë All-llahun dhe të dërguarin e Tij. Të tillët do t'i mëshirojë All-llahu…"^([10]),dtth:Grup,te cilin Allahu,subhanehu ve teala, e begaton dhe e mbulon me meshiren e Tij. Keta jane ata qe e ndihmojne njeri tjetetrin,dojne njeri tjetrin,urdherojne per te mire e ndalojne nga e keqja njeri tjetrin.Pra meshira dhe ndihma arrihen me namaz ndersa lidhjet ndermjet nesh perforcohen me dhenien e zekatit.

Thote Pejgamberi Alejhi selam " ثلاثة أقسم عليهنّ وأحدِّثكم حديثًا فاحفظوه: ما نقص مال من صدقة، ولا ظُلم عبدٌ مظلمة فصبر عليها، إلاّ زاده الله بها عزّا، ولا فتح عبدٌ باب مسألة، إلاّ فتح الله عليه باب فقر Per tri gjera iu betohem dhe po ua them nje hadith,andaj mbane mend: Pasuria nuk pakesohet me zekat,dhe nuk i behet ndonje padrejtesi robit,per te cilen ben durim,e te mos ia shtoje Allahu,subhanehu ve teala, me te krenarine,si dhe nuk e hap ndokush deren e lypjes e te mos ia hap Allahu,subhanehu ve teala, deren e varferise"^([11]).

Verejtja per mosdhenien e tij

Thote Allahu,subhanehu ve teala, "والذين يكنزون الذهبَ والفضّة ولا يُنفِقونها في سبيلِ الله فبَشِّرهُم بعذابٍ أليم، يومَ يُحْمى عليها في نارِ جهنّمَ فتُكْوى بها جِباهُهُم وجُنوبُهُم وظُهورُهُم هذا ما كَنَزْتُم لأنفُسِكُم فذُوقوا ما كُنتم تكنزون … Ata të cilët e ruajnë arin e argjendin e nuk e japin për rrugën e All-llahut, lajmëroji për një dënim të dhëmbshëm.35.Atë ditë kur ajo (pasuri e deponuar) fërgohet në prushin e xhehennemit, e me të (ashtu zharavë) lyhen ballët, anët dhe shpinat e tyre (do t'u thuhet): “Kjo është ajo që e dispozituat për veten tuaj, pra shijoni atë që e depozitonit!”"^([12]).

Buhariu dhe Muslimi transmetojne nga Ebu Hurejre se Pejgamberi Alejhi selam ka thënë" مَن أتاهُ اللهُ مالاً فلَمْ يؤدِّ زكاته مثل له يوم القيامة شجاعًا* أقرع له زبيبتان يطوقه يوم القيامة، ثم يأخذ بلِهْزمتيه ـ يعني شدقيه ـ ثم يقول أنا كنزك، أنا مالك. ثم تلا هذه الآية: وَلا يَحْسَبَنَّ الَّذِينَ يَبْخَلُونَ بِمَا آتَاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ هُوَ خَيْراً لَهُمْ بَلْ هُوَ شَرٌّ لَهُمْ سَيُطَوَّقُونَ مَا بَخِلُوا بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلِلَّهِ مِيرَاثُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ  Kujt i jep Allahu,subhanehu ve teala, pasuri dhe nuk e jep zekatin e saj,do ti shenderrohet ne diten e gjykimit ne nje gjarper tullac,i cili i ka dy pika te zeza mbi sy,i cili do t'a shtrengoje rreth qafe,pastaj do ta kap per  fulqinj dhe do t'i thoteUne jam kapitali yt,une jam pasuria jote.Pastaj lexoi këtë ajet " Ata, të cilët bëjnë koprraci me atë që nga të mirat e veta u dha All-llahu, të mos mendojnë kurrsesi se ajo është në dobi të tyre. Jo, ajo është në dëm të tyre. Ajo e mirë me çka bënë koprraci, në ditën e kijametit do t'u mbështillet në qafën e tyre. All-llahut i mbesin trashëgim qiejt dhe toka, All-llahu është i njohur mirë më atë që veproni."^([13]).

 Transmeton Ibni Maxhe,Bezzari dhe Bejhekiu,tekstin e te cilit do t'a sjellim me poshte,nga Abdil-lah Ibni Amri se Pejgamberi Alejhi selam ka thënë"... ولم يمنعوا زكاة أموالهم إلاّ مُنِعوا القطر من السماء، ولولا البهائم لم يمطرواdhe nuk ndodhe qe njerzit t'a braktisin dhenien e zekatit e te mos iu ndalet shiu,dhe po te mos ishin shtazet nuk do t'iu binte shi… ".

Kushdoqe e mohon obligueshmerine e zekatit ai është renegat, konisiderohet i dalur nga Islami dhe mbytet si pabesimtar,perveq nese ka hyre rishtazi ne Islam,keshtuqe falet per shkak te mosnjohjes se parimeve islame.

Ndersa ai qe nuk e jep zekatin por megjithate beson obligueshmerine e tij,ai ben mekat ndersa prej Islamit nuk del dhe gjyqetarit i mbetet t'ia marre me force dhe t'a qortoje.Sipas Imam Shafiut dhe Imam Ahmedit,gjyqetari perveq sasise se caktuar per zekat,ia mer edhe gjysmen e pasurise se tij si ndeshkim.

Kujt i obligohet dhenia e zekatit?

Zekati i obligohet cdo muslimani te lire,i cili posedon sasine e caktuar per zekat,prej cfaredo lloj pasurie qofte,per te cilen është parapare zekat.

Sa i perket sasise,kushtezohet qe te jete teprice e nevojave te domosdoshme,pa te cilat njeriu nuk mund te jetoje,si ushqimi, banimi, veshje-mbathja,mjeti i udhetimit,mjetet e zanatit,sikurse qe kushtezohet t'i kete mbushur pasuria e tille nje vit.Periudha 1 vjecare llogaritet prej asaj dite qe njeriu eshte bere pronar i pasurise dhe patjeter duhet te mbushet nje vit.Nese gjate viti e ka arritur pasuria e tij sasine per dhenien e zekatit,por ende pa u mbushur nje vit eshte pakesuar atehere nuk ka zekat.E nese eshte bere prape tamam per zekat,atehere periudha filon tani e jo me pare kur ishte arritur sasia e duhur.

Sa i perket pemeve dhe te lashtave,zekati i tyre ipet ne diten e vjeljes,respektivisht korrjes.Thote Allahu,subhanehu ve teala, " وءاتوا حقَّهُ يومَ حصادِه … kur të piqen dhe ditën e korrjes (të vjeljes) së frutave jepni atë pjesë që është obligim (të varfërve e nevojlive)…"^([14]).

Per te qene zekati i vlefshem kushtezohet nijeti,sepse ai është  ibadet.Nijeti behet per t'u arritur knaqesia e Allahut,Subhanehu ve teala me dhenien e zekatit dhe kerkimin e shperblimit tek Ai.Thote Pejgamberi Alejhi selam " إنما الأعمال بالنيات وإنما لكل امرئ ما نوىVertet veprat shperblehen sipas qellimeve dhe se cdokujt i takon ajo cka ka bere nijjet"⁽[15]⁾.

Dhenia e zekatit ne kohen e duhur

 Zekatin duhet dhene ne kohen e duhur,pra atehere kur te behet obligim dhenia e tij me arritjen e sasise se duhur.Ndalohet shtyerja e paarsyeshme dhe nese njeriu ka mundesi t'a jap zekatin por e vonon pastaj malli,qe është dashur te ipet zekat prishet,ketij nuk i bie obligimi i dhenies por patjeter duhet t'a jap zekatin.

Pasurite per te cilat duhet dhene zekat

Islami e ka obliguar dhenien e zekatit nga ari,argjendi,pemet,perimet,te lashtat,mallerat e tregtise,bagetia,xehet si dhe nga rikazi,thesari i fshehur qysh nga koha e injorances,periudhes paraislamike.

Ndarja e zekatit

 Ndarja e zekatit behet ne tete sektore,te cilat Allahu,subhanehu ve teala, i permblodhi ne fjalen e tij " إنّما الصّدقاتُ للفُقراءِ والمساكينَ والعامِلينَ عليها والمُؤلّفةِ قُلوبُهم وفي الرِّقابِ والغارمينَ وفي سبيل اللهِ وابن السبيلِ فريضةً من اللهِ واللهُ عليمٌ حكيم All-llahu caktoi obligim që lëmosha (zeqati etj.) t'ju takojnë vetëm: të varfërve (nevojtarëve), të ngratëve (që s'kanë fare), punonjësve (që e tubojnë), atyre që duhet përfituar zemrat (të dobëtve në besim), e duhet dhënë edhe për lirim nga robëria, të mbyturve në borgje, (luftëtarëve), në rrugën e All-llahut dhe atij që ka mbetur në rrugë. All-llahu e di gjendjen e robërve, punon sipas urtësisë së vet."^([16]).

Le te shohim ne vijim nje koment te shkurter per keto sektore:

1-2 Të varfërve (nevojtarëve), të ngratëve (që s'kanë fare): keta jane nevojtare,te cilet nuk kane kushtet e mjaftuara per jetese.Te kundertit e ketyre jane te pasurit,te cilet nuk kane nevoje per këtë ndihme.Sasia,sipas se ciles konsiderohet njeriu i pasur eshte te kete me shume sesa nevojat e tij elementare dhe te femijeve te tij,si:ushqimi,pija,banesa,etj.Ketij lloji i ipet prej zekatit aq sa mund t'a kalojne kete pengese dhe te llogariten te pasur,sipas domethenies qe cekem me pare.

Fukarate kane me shume nevoje sesa miskinet,te ngratit,sepse te ngratit edhe nese nuk gjejne ndihme te mjaftueshme per nevojat e tyre se paku dic gjejne.Madje vet Pejgamberi Alejhi selam lutej nga varferia e thoshte" اللهم أحيني مسكينًا واحشرني في زمرة المساكين O Allahu,subhanehu ve teala, im! Me ngjall (më bë të jetoje) miskin (te ngrate) dhe me ringjalle ne grupin e miskineve(te ngrateve)"^([17]).

3- Punonjësve (që e tubojnë),te cilet caktohen prej udheheqesit.ne këtë grup hyjne mbikcyresit,mbikcyresit e kafsheve,nese ipen zekat,mbajtesit e regjistrave dhe është kusht qe mbledhesit te jene muslimane.

4- Atyre që duhet përfituar zemrat (të dobëtve në besim).Keta jane nje grup,qe me dhenien e zekatit iu afrohen zemrat te Islami dhe iu perforcohen ne te,ose t'i shpetojne muslimanet sherrit te tyre,ose me mbrojtjen e tyre fitohet e mira.Ketu hyjne besimtaret e pabesimtaret.

5-Për lirim nga robëria.Ketu hyjne roberit,te cilet kane kontrate me zoterinjte e tyre per t'u liruara ndersa roberit pa kontrate blihen dhe lirohen.

6-Të mbyturve në borgje.Keta jane borxhlinjte,te cilet jane dy lloje:

A- Borxh i zakonshem,qe i ipet per interes personal ne gjera te lejuara,psh: i ipet zekat per t'a paguar borxhin.

 B-Borxh per te pajtuar mes njerzve,psh: dikush ka dijen (shpagimin per gjak),ose per qetesimin e dy grupeve te armiqesuara ndermjet vete.

7- (luftëtarëve), në rrugën e All-llahut.Ketu behet fjale per luftetare,te cilet nuk kane paga shteterore,keshtuqe iu ipet nga zekati per shepnzimet e rruges,qendrimin e tyre dhe cmimin e armeve.

8-Atij që ka mbetur në rrugë .Per qellim është musafiri,i cili është larg vendit te tij,pamarre parasysh se është apo jo i pasur ne vendin e tij.

Ja keto ishin sketoret e ndarjes se zekatit.

Kujt nuk lejohet t'ia japesh zekatin

Zekati nuk i ipet te pasurit,te fortit per pune,familjes se Muhammedit, Alejhi selam…Nuk lejohet dhenia e zekatit prinderve e perpjete, dtth:gjysherve,pastaj nuk lejohet dhenia e zekatit femijeve, niperve,atyre qe patjeter duhet t'i mbash,si: gruaja,robi,i afermi,sepse shpenzimi per ta është obligim.Nuk lejohet poashtu dhenia e zekatit kafirit-pabesimatarit nese nuk është per qellim perfitimi i zemres se tij.

ZEKATUL FITRI

Me këtë perqellimohet dhenia e zekatit,respektivisht fitrave ne Ramazan.Si rit është obligim per cdo musliman,te lire e rob,mashkull e femer,te madh e te vogel.Eshte ligjezuar qe te jete pastrim per shpirtin e agjeruesit,per gjerat,per te cilat mendon se i ka anashkaluar apo nuk i ka perfillur sic duhet.

Ebu Davudi,Ibni Maxhe dhe Darekutniu transmetojne nga Ibni Abbasi se " فرض رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم زكاة الفطر طُهْرة للصائم من اللغو، والرفث، وطُعمة للمساكين، مَنْ .أدّاها قبل الصلاة، فهي زكاة مقبولة، ومن أدّاها بعد الصلاة، فهي صدقة من الصدقات Pejgamberi Alejhi selam e obligoi zekatul fitrin si pastrim te agjeruesit nga fjalet e keqia dhe mardheniet seksulae,ndersa si shprese per te ngratin.Kush e jep para namazit është zekat i pranuar(inshaAllah) ndersa kush e jep pas namazit,ajo mbetet sadaka-lemoshe e rendomte.

Kujt i obligohet

I obligohet muslimanit,i cili posedon pasuri sa nje sa',e cila është shtese e nevojave te tij dhe te familjes se tij per nje dite e nate.I obligohet njeriut per vete dhe per ata qe i ka nen mbikqyrje,si gruaja,femijet.

Sasia: obligim është nje sa' grure ose elb ose hurma ose rrush te terur,ose te ngjashme me keto,te cilat llogariten ushqim.

Imami Ebu Hanife,Allahu,subhanehu ve teala, e paste meshiruar,mendon se lejohet dhenia e vleres se ketyre gjerave ne te holla.

Sa'i është mase e barabarte me kater grushta te nje njeriu mesatar.Kjo është e barabarte me nje filxhan + 1/3 e filxhanit ose me dy filxhane apo kupa.

Dhenia e sadakase para kohes

Shumica e dijetareve e kane lejuar pershpejtimin e dhenies se sadakase para bajramit per nje apo dy dite por kane polemizuar me ata qe thane me teper se dy dite.Tek Imami Ebu hanife,Allahu e paste meshiruar,lejohet madje dhenia edhe para ardhjes se muajit ramazan.Tek Imami Shafii,Allahu e paste meshiruar,mendon se lejohet dhenia qysh prej fillimit te muajit ndersa Imami Malik dhe ajo qe është e njohur prej drejtimit te Imamit Ahmed,Allahu i paste meshiruar qe te dy,se lejohet pershpejtimi nje apo dite para bajramit.Allahu e di me se miri!

Sektoret e shperndarjes se sadakatul fitrit:

Shperndarja e sadekatul fitrit behet ne tete e sektoret e lartpermendura te zekatit.

Referncat:

1- El Iddetu fi sherhil Umdeh,Beha El Makdesijj

2- Mexhmu'ul Fetava,Ibni Tejmije

3- Fikhus Sunneh,Sejdi Sabik

Marre nga www.elsonna.com

Pershtati ne shqip: Sedat Gani Islami

12/2/2005,e shtune

Brunei Darussalam