Ebu Hurejre transmeton se ka dëgjuar Pejgamberin,Alejhi selam, duke thënë " من سَّره أن يُبسط له في رزقه و يُنسأ له في أثره فليصل رحمه Kush ka dëshirë qe t'i zgjerohet (shtohet) furnizimi (rizku) dhe t'i zgjatet jeta le t'i mbaje lidhjet familjare". (Muttefekun alejhi)

Hadithi nxit fuqishëm për mbajtjen e lidhjeve familjare,duke cekur disa rezultate apo shpërblime,te cilat vijnë si rezultat i mbajtjes se lidhjeve familjare. Këto shpërblime nuk janë ndalur vetëm ne këto,qe janë cekur ne këtë hadith,por kane ardhur edhe shpërblime tjera ne hadithe tjera. Tirmidhiu transmeton nga Ebu Hurejre merfuan^([1]) se" أن صلة الرحم محبة في الأهل مثراة في المال منسأة في الأثر Mbajtja e lidhjeve familjare është dashuri e ndërsjelle ne familje,shtuese e pasurisë dhe zgjatje e jetës ".( Tirmidhiu thote se hadithi është hasen)

Ndërsa Imam Ahmedi transmeton me sened,transmetuesit e te cilit te gjithë janë  besnike,nga Aisheja merfuan"صلة الرحم وحسن الجوار و حسن الخلق يعمران الديار و يزيدان في الأعمار Mbajtja e lidhjeve familjare,fqinjësia e mire dhe morali i mire i ndërtojnë shtëpitë dhe e shtojnë jetën".

Kush hyn ne familje (rrahim)?

1-     Te afërmit,te cilët i bashkon një loze (fis) i vetëm,pamarre parasysh se a ka ne mes tyre trashëgimi apo jo dhe pamarre parasysh se a ka ne mes tyre ndalesa martesore apo jo. Ne ketë definicion hyjnë vëllezërit, motrat, axhallaret,hallat,djemtë dhe vajzat e axhës, gjyshërit dhe gjyshet,e kështu me radhe.

2-     Është thënë se ne këtë term hyjnë vetëm ata,ne mes te cilëve ka ndalesa martesore,keshtuqe si rezultat,djemtë dhe vajzat e axhallareve,djemtë dhe vajzat e dajëve,dhe te ngjashmit me ta nuk hyjnë ne kuadër te këtij termi. Mendimi i pare është me i vërtetë.

Si zhvillohen lidhjet familjare?

Lidhjet familjare zhvillohen ne baze te afërsisë ne mes vete keshtuqe vëllezërve dhe motrave iu epet përparësi ndaj djemve dhe vajzave te axhallareve. Axhallareve te vet njeriu iu jep përparësi ndaj axhallareve te babait te vet,e kështu me radhe. Argument për këtë merret hadithi i Ebu Hurejres,ne te cilin ishte pyetur Pejgamberi Alejhi selam " Kush është njeriu me meritor për shoqërinë time te mire?...(ne fund te hadithit kishte thënë) motra jote,pastaj vëllai pastaj me i afërmi,i afërmi (e kështu me radhe)". Hadithi është i vërtetë (sahih) dhe është argument i qarte për dhënien përparësi te afërmit ndaj te largëtit...

Lidhjet familjare janë një lloj bamirësie ndaj prindërve,sepse te afërmit lidhen ndërmjet vete nëpërmjet prindërve.

Lidhjet e vëllait dhe motrës nuk janë obliguar për tjetër vetëm se ata janë prej një babe e nene.

Lidhjet me dajallarët dhe tezet mbahen sepse ata janë vëllezër dhe motra te nenës.

Lidhjet me axhallaret dhe hallat mbahen sepse ata janë vëllezër dhe motra te babait.

Lidhjet me gjyshet dhe gjyshërit i mbajmë sepse ata janë te paret tanë ndërsa ne jemi pasardhësit e tyre.

Pra lidhjet ne mes nesh dhe këtyre te lartcekurve nuk janë zhvilluar ndryshe vetëm se nëpërmjet rrugës se prindërve.

Argumenti për këtë është hadithi i Pejgamberit,Alejhi selam, te cilin Ebu Davudi ne Sunenin e tij e transmeton nga Malik Bin Rebia Es Saidijj se" بينا نحن عند رسول الله صلى الله عليه و سلم إذ جاءه رجل من بني سلمة فقال: يا رسول الله ! هل بقي من بر أبوي شيء أبَرُّ ُهما به من بعد موتهما؟ فقال: نعم,الصلاة عليهما و الاستغفار لهما و إنفاذ عهدهما من بعدهما و صلة الرحم التي لا توصل إلا بهما و إكرام صديقهما Derisa ishin tek Pejgamberi Alejhi selam kur ja ia behu një njeri prej fisit Benu Seleme ,i cili e pyeti: O i dërguari i Allahut! A ka dic qe ka mbet prej bamirësisë ndaj prindërve te mi t'iu bej mire me të pas vdekjes se tyre? Tha: Po,namazi per ta^([2]) ,kërkimi falje për ta,përmbushja e premtimeve-marrëveshjeve te tyre pas tyre dhe mbajtja e lidhjeve familjare,e cila nuk mbahet ndryshe përveç nëpërmjet tyre si dhe nderimi i shokëve te tyre".

Mbajtja e lidhjeve familjare me prindër ka domethënien e bamirësisë ndaj tyre,vizitës se tyre,te interesuarit për ta,përmbushja e kërkesave te tyre dhe pjesëmarrja si përfaqësues i tyre ne dasma e gjetiu.

Dijetaret për lidhjet familjare

Ka thënë Kurtubiu: Mbajtja e lidhjeve familjare është : e përgjithshme dhe e veçante:

1-      E përgjithshme është lidhja ne baze fetare,e cila mbahet ne baza te dashurisë reciproke,këshillimit,drejtësisë dhe mëshirës ne mes vete si dhe kryerja e obligimeve reciproke, te obliguara apo te preferuara qofshin. Thotë Allahu,subhanehu ve teala, "إنما المؤمنون إخوة S’ka dyshim se besimtarët janë vëllezër... (Huxhurat 10) Ndërsa Pejgamberi Alejhi selam ka thënë" المسلم أخو المسلم  Muslimani është vëlla i muslimanit".

2-      E veçante është lidhja e cila përcakton furnizimin-shpenzimin për te afërmin dhe përkujdesjen për ta si dhe anashkalimin e gabimeve te tyre. Pozitat e tyre dallojnë sipas afërsisë se tyre tek njeriu. Për me tepër shiko hadithin e lartpërmendur.

Ka thënë Ibni Ebi Xhemre" Mbajtja e lidhjeve familjare realizohet me furnizim,ndihme ne rast nevoje,largimin e se keqes prej tij,takimin me fytyre çele dhe duanë-lutjen për te. Me një fjale,"Bërja mire aq sa te kesh mundësi dhe largimi i se keqes aq sa te kesh mundësi".

Ibni Xhemreja tërheq vëmendjen se mbajtja e lidhjeve familjare realizohet nëse te afërmit janë myslimane te mire, ne te kundërtën,nëse ata janë pabesimtare apo janë mëkatarë te mëdhenj keshtuqe ne këtë rast,mbajtja e lidhjeve me ta ka domethënien e shkëputjes se lidhjeve me ta,me kusht qe kjo te jete pas një mundi te madh ne këshillimin e tyre dhe njoftimin se nëse ata vazhdojnë ne një gjendje te tille ai do te ndahej prej tyre. Ne këtë rast,personit i mbetet te lutet për ta qe Allahu,subhanehu ve teala, t'i udhëzojë ne rruge te vërtetë.

Ndërsa Kadi El Ijjadi ka thënë" Nuk ka divergjenca se mbajtja e lidhjeve familjare ne përgjithësi është obligim (vaxhib) dhe se shkëputja e tyre është mëkat i madh. Argument për këtë janë hadithet vijuese"إن الله خلق الخلق حتى إذا فرغ من خلقه قالت الرحم: هذا مقام العائذ بك من القطيعة؟ قال: نعم,أما ترضين أن أصل من وصلكِ و أقطَعَ من قطَعَك,قالت: بلى يا رب,قال فهو لك,قال رسول الله صلى الله عليه و سلم :فاقرأوا إن شئتم" فهل عسيتم إن توليتم أن تفسدوا في الأرض و تقطّعوا أرحامكم" Allahu krijoi krijesat dhe kur erdhi ne përfundim te tyre tha rrahimi (mitra-mbajtja e lidhjeve familjare): Kjo është pozita e atij qe te lutet për mosshkeputje te lidhjeve familjare?  Tha: Po,a nuk ke dëshirë qe ta lidh (mbaj marrëdhëniet me) atë qe mban me ty dhe t'i shkëpus me atë qe i shkëput me ty? Tha: Po,gjithsesi. Tha: Atëherë kjo është për ty. Pejgamberi tha" Lexoni nëse dëshironi" فهل عسيتم إن توليتم أن تفسدوا في الأرض و تقطّعوا أرحامكم A pritet prej jush (hipokritëve) që nëse merrni sundimin (ose zbrapseni prej fesë islame) të bëni trazira në tokë dhe të ndërpreni lidhjet e akraballëkut? (Muhamed 22)".(Mutefekun alejhi)

Ne një hadith kudsijj, nga Abdurrahman Bin Avfi, qëndron se Pejgamberi Alejhi selam ka thënë"Thotë Allahu: أنا الرحمـن,خلقت الرحم و شققت لها اسما من اسمي فمن وصلها وصلته و من قطعها بتته Unë jam Rrahmani (Mëshiruesi) ,kam krijuar rrahimin (mitrën) dhe i kam dhënë emër, te nxjerre prej emrit Tim,andaj kush i mban lidhjet familjare Unë i mbaj me te dhe kush i shkëput marrëdhëniet me te edhe Unë i ndërpresë-shkëpus me te".( Tirmidhiu dhe Ebu Davudi)

Sqarim rreth shprehjeve te paqarta te hadithit:

1-               ينسأ është folje ne diatezën pësore me domethënie "يؤخَّر vonohet

2-               الأثر ka disa domethënie:

1-     الأجل  vdekje,sepse exheli vie pas jetës

2-     الخبر lajm…

Ndërsa domethënia e يُنسأ له في أثره është: i zgjatet jeta. Meqë ky hadith ne shikim te pare vie ne kundërshtim me ajetin kur'anor" فَإِذَا جَاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ سَاعَةً وَلا يَسْتَقْدِمُونَ …e kur t’u vijë afati tyre, ai nuk mund të shtyhet për asnjë moment, e as të përngutet më parë. (A'raf 34),dijetaret kane bere bashkimin dhe përputhjen ne mes tyre.

1-      Shtimi-zgjatja e jetës është metonimi e bereqetit-begatisë ne jete,si rezultat i bekimit te Allahut,Subhanehu ve teala ndaj atij qe mban lidhjet familjare dhe si emërtim i shfrytëzimit te kohës me gjera,te cilat te bëjnë dobi ne Ahiret dhe ruajnë prej humbjes se kohës ne gjera te padobishme. Si shembull për` këtë mund te merret fakti se Pejgamberi Alejhi selam kur kishte krahasuar jeterat e popullit te tij dhe jeterat e popujve te mëparshëm ishte pikëlluar keshtuqe Allahu,subhanehu ve teala, ia kishte dhënë natën e kadrit,e cila vlen sa 1000 muaj ose 83 vjet e 4 muaj.

2-      Shtimi-zgjatja është e vërtetë. Hadithi vlen për diturinë e melekut,i cili është i ngarkuar me marrjen e shpirtrave ndërsa ajeti tregon për diturinë e Allahut,Subhanehu ve teala. Me drejt kjo është sikur t'i thuhet melekut: Jeta e filanit është 100 vite nëse i mban lidhjet familjare ndërsa nëse  nuk i mban do te jetoje vetëm 40 vite. Allahu e din se ai do t'i mbaje apo jo keshtuqe ne diturinë e Allahut, Subhanehu ve teala nuk ka as shtim e as mangim ndërsa dituria e melekut mund te përshkruhet me shtim apo mangim dhe sikur kjo është komenti i ajetit" َيمْحُوا اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ All-llahu shlyen (nga ajo evidencë) çka të dojë, edhe forcon (çka të dojë). ) (Rra'd 39) .Pra fshirja dhe vërtetimi janë ne diturinë e melekut ndërsa ajo qe është ne Levhi Mahfudh është dituria e Allahut,Subhanehu ve teala,ne te cilën nuk ka fshirje.

3-      Gjurmët e atij qe mban lidhjet familjare mbeten me shume sesa te atij qe nuk i mban si dhe përmendet ne mesin e njerëzve me përmendje te mire,te cilët luten dhe e mëshirojnë ( I thonë: Allahu e paste mëshiruar). Me një domethënie te tille ka ardhe edhe ajeti,gjegjësisht duaja e Ibrahimit,Alejhi selam,i cili ishte lutur"واجعل لي لسان صدق في الآخرين  Më bën përkujtim të mirë ndër ata që vijnë pas, (Shuara 84).

4-      Te këtë njeriu pasardhës te mire,te cilët luten për te pas vdekjes se tij. Taberaniu me sened te dobët transmeton nga Ebu Derdaja, i cili thotë"Tek Pejgamberi Alejhi selam ishte përmendur se kush i mban lidhjet familjare i shtohet jeta. Pejgamberi atëbotë kishte thënë"Kjo nuk është  zgjatje e jetës,sepse Allahu,subhanehu ve teala, thotë" فإذا جاء أجلهم e kur t’u vijë afati tyre (A'raf 34),por njeriu ka pasardhës te mire te cilët luten për te pas vdekjes se tij".Taberaniu poashtu transmeton nga Ebi Meshxhe'a El Xhehniu merfuan" Allahu,subhanehu ve teala, nuk ia shtyn njeriut jetën kur t'i vie vdekja por shtimi i jetës dtth pasardhës te mire".

5-      Ibni Furek,ne mënyrë te prere mendon se për qellim është largimi i pengesave te personit ne rizk (furnizim) dhe dituri. Disa te tjerë kane thënë se ky bereqet ose kjo begati është me e madhe dhe përfshinë rizkun e diturinë sikurse qe përfshin edhe gjera te ngjashme.

Them: Nuk ka ndonjë pengese ne realizimin e te gjitha këtyre mundësive te cekura nga dijetaret tek disa njerëz dhe kjo konform mbajtjes se lidhjeve familjare prej tyre. Sa here qe njeriu tregohet bamirës ndaj te afërmeve te tij,bamirësia e Allahut,Subhanehu ve teala ndaj tij do te jete me e madhe dhe çdo njeri do t'i fitoje këto shpërblime ashtu sic i ka mbajtur lidhjet familjare.

Hadithi,peshoret lëndore te njerëzve i shndërron ne peshore besimi. Kjo sepse ai qe mban lidhjet familjare ose shpenzon para ose kohe,dhe shpenzimi i kohës ne sytë e njerëzve është humbje e jetës derisa shpenzimi i pasurisë dtth pakësim i saj. Hadithi sikur iu thotë njerëzve: Mbajtja e lidhjeve familjare,megjithe shpenzimin e kohës dhe parave nuk është shkak i humbjes apo pakësimit te jetës sikurse qe nuk është shkak i pakësimit apo shkatërrimit te pasurisë. Mbajtja e lidhjeve familjare është shkak i shtimit shqisor dhe kuptimor te tere kësaj. Mu për këtë Buhariu,Allahu e paste mëshiruar, këtë hadith e kishte sjellur ne Librin e Shitblerjeve (Kitabul Buju') dhe ne Librin e Edukatës ( Kitabul Edeb),duke e emërtuar "Kreu: Kujt i zgjerohet furnizimi si rezultat i lidhjeve familjare-Bab: Men Beseta Lehu Fi Rizkihi Li Sileti Rahimihi). Kjo njeherit shkon edhe me rregullat e përgjithshme,te cilat i ka vene sheriati islam dhe i ka ngulitur ne zemrat e besimtareve. Thote Allahu,subhanehu ve teala," وَمَا أَنْفَقْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَهُوَ يُخْلِفُهُ وَهُوَ خَيْرُ الرَّازِقِينَ e çkado që të jepni, Ai e kompenson atë dhe Ai është dhuruesi më i madh”. (Sebe' 39). Poashtu thotë" مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا Kush vjen me një (punë) të mirë, ai (në ditën e gjykimit) shpërblehet dhjetëfish (En'am 160). Ne hadithin,te cilin e transmeton Muslimi nga Ebu Hurejre thuhet se Pejgamberi,Alejhi selam ka thene" ما َنقَصَتْ صدقةٌ من مال و ما زاد الله عبدا بعفو إلا عزا و ما تواضع أحد لله إلا رفعه الله عز و جل Sadakaja nuk pakëson pasurinë,Allahu me falje nuk i shton robit përveç se nder dhe nuk ndodhe te jete ndonjë njeri modest për hire te Allahut,Subhanehu ve teala e te mos e ngrise Allahu,subhanehu ve teala,".

Pastaj Pejgamberi Alejhi selam, sadakane për te afërmin e kishte krahasuar me dy sadaka ndaj jo te afërmit. Tirmidhiu transmeton  nga Selman Bin Amiri se Pejgamberi Alejhi selam ka thënë"الصدقة على المسكين صدقة و على ذي الرحم ثنتان: صدقة و صلة Sadakaja ndaj miskinit (te ngratit) është vetëm sadaka ndërsa ndaj te afërmit është: sadaka dhe mbajtje e lidhjeve familjare".(Tirmidhiu thotë se hadithi është sahih)

Se çfarë e lige do ta godet njeriun ne rast se i shkëput marrëdhëniet ose lidhjet familjare rrëfen Aisheja,e cila thotë se burri i saj,Pejgamberi Alejhi selam ka thënë: الرحم معلقة بالعرش تقول: من وصلني وصله الله و من قطعني قطعه الله  Mitra (mbajtja e lidhjeve familjare) është e lidhur për Arshi dhe thotë: Kush mban lidhjet me mua do t'i mbaje Allahu me te ndërsa kush shkëput lidhjet me mua do t'i shkëpus Allahu me te".( Muttefekun alejhi)

Përktheu: Sedat Gani Islami

22 maj 2005,e shtune

Vushtrri,Kosove