Falenderimi i takon Allahut,Subhanehu ve teala ndersa pershendetjet qofshin mbi te derguarin tone,Muhammedin,Alejhi selam,familjen,shoket dhe tere pasuesit e tij gjer ne amshim,me pas:

Rendesia e studimit te kesaj teme "Fisku",del ne shesh kur te na u behet e qarte se problematika e pare qe ka ndodhur ne Islam është الفاسق الملي"  Fasiku i perhershem".

Havarixhet shpiken teorine,sipas se ciles tere besimtaret gabimtarë jane jomuslimane dhe do te jene perhere ne zjarre.Murxhiet thane se mekataret jane me besim te plote ndersa Mu'tezilet thane: Ata jane ne nje pozite ne mes dy pozitave ne këtë dunja ndersa ne Ahiret jane perhere ne zjarre.

Allahu,subhanehu ve teala, udhezoi ithtaret e Ehli Sunnetit ,te cilet per mekataret thane:Ata jane besimtare por besimi-imani i tyre është cunguar,ose jane besimtar ne besimin e tyre ndersa fasika me mekatet e tyre.Ne Ahiret ata do te jene nen vullnetin dhe deshiren e Allahut,Subhanehu ve teala;nese don i ndeshkon me drejtesine e Tij ndersa nese don i fal me meshiren e Tij.

Fisku eshte prej gjerave,per praktikimin e te cilave ka kercenim,te cilin e pasojne rezultate (negative).Ka thënë Ibni Tejmijje: Dije se ceshtja e te gjykuarit me kufer (pabesim) apo fisk per dike është prej ceshtjeve te " الأسماء والأحكام Emrave dhe Dispozitave",me te cilat është i lidhur premtimi dhe kercenimi ne Ahiret.Poashtu per to lidhet edhe الموالاة والمعاداة  Miqesia e Armiqesia…". Si shtese kesaj,Pejgamberi Alejhi selam terhoqi verejtjen prej te gjykuarit me Fisk,pamarre parasysh se per ke behet fjale,derisa nuk ke argument. Ebu Dherri transmeton se e ka degjuar Pejgamberin,Alejhi selam,duke thënë:  لَا يَرْمِي رَجُلٌ رَجُلًا بِالْفُسُوقِ وَلَا يَرْمِيهِ بِالْكُفْرِ إِلَّا ارْتَدَّتْ عَلَيْهِ إِنْ لَمْ يَكُنْ صَاحِبُهُ كَذَلِكَ " Nuk ndodhe t'a akuzoje dikush dike me fisk ose kufer,e te mos i kthehet ketij(shpifja e tij),nese personi nuk është i tille"^([2]).

Rendesine e studimit te kesaj teme e dikton poashtu edhe vet emri Fisk,i cili është emer i pergjithshem dhe perfshin: Kufrin (pabesimin),mekatet e medha dhe te gjitha mekatet tjera.

Domethenia e Fiskut

Etimologjikisht: الخروج عن الشيء، أو القصد، وهو الخروج عن الطاعة، والفسق: الفجور Fjala Fisk dtth:Dalje nga dic,ose dalje nga qellimi,i cili është dalje nga respekti-nenshtrimi (arrogance dhe vandalitet).Ndersa Fisku është: Amoralitet,paturpesi.

Terminologjikisht: Ekzistojne disa mendime:

Ka thënë Ibni Atijje" Fisku ne zakonin fetar dtth: Dalje nga respekti-arrogance.Kjo dalje mund te jete Kufer(pabesim) por mund te jete edhe mekat^([3]).I ketij mendimi është edhe Kurtubiu^([4]).

Ka thënë Alusiu: Fisku sipas sheriatit dtth: Dalja e te mencurve nga respekti (berja arrogante).Kjo perfshin pabesimin(kufrin),mekatet e medha,mekatet e vogla,ndersa keshtu si tradite sic është bere ,ky term perfaqeson mekatet e medha dhe nuk emertohen me te mekataret e mekateve tjera,perveqse me argument^([5]).

Llojet e Fiskut

Fisku ka disa lloje nga ndarje te ndryshme.Ndahet ne:

Fisk,i cili te nxjerr nga Islami,dhe

Fisk ,i cili nuk te nxjerr nga Islami.

Ka thënë Muhammed bin Nasr El Mervezijj : والفسق فسقان: فسق ينقل عن الملة، وفسق لا ينقل عن الملة، فيسمى الكافر فاسقًا، والفاسق من المسلمين فاسقًا Fisku është dy llojesh: Fisk,i cili te nxjerr nga mileti (Islami) dhe fisk ,qe nuk te nxjerr nga mileti,keshtuqe pabesimtari quhet fasik sikurse qe fasiku nga muslimanet quhet fasik.

Fisku,i cili ka domethenie te pabesimit ceket shume ne ajetet kur'anore.Madje ka thënë Ibvnul Vezir se ky lloj fisku zakonisht ceket dhe është per qellim ne ajetet kur'anore.Ajetet deshmojne se fasiku ne kohen e Pejgamberit,Alejhi selam, quhej kafir(pabesimtar).Thote Allahu, subhanehu ve teala," إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمُ الْفَاسِقُونَ Nuk ka dyshim, hipokritët janë ata të prishurit^([6]).Pastaj "وَلَقَدْ أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ آيَاتٍ بَيِّنَاتٍ وَمَا يَكْفُرُ بِهَا إِلَّا الْفَاسِقُون Ne të kemi shpallur ty (Muhammed) argumente të qarta dhe ato nuk i mohon askush, përveç atyre që kanë dalë respektit."^([7]).Ibni Veziri pasi ceku ajete te shumta tha: Keto ajete deshmojne se Fasiku ne periudhen e hershme emertonte kafirin…^([8])

Llojet e fiskut,i cili nuk te nxjerr prej feje

Fiskun,i cili nuk te nxjerr prej feje,mund t'a ndajme ne:

Fisk ne besim (I'tikadijj),dhe

Fisk ne vepra.

Shembulli i fiskut ne besim mund te merret ajo qe ka thënë Ibnul Kajjimi: فسق أهل البدع الذين يؤمنون بالله ورسوله واليوم الآخر، ويحرمون ما حرم الله، ويوجبون ما أوجب الله، ولكن ينفون كثيرًا مما أثبت الله ورسوله، جهلاً وتأويلاً، وتقليدًا للشيوخ، ويثبتون ما لم يثبته الله ورسوله ... Fisku i ithtareve te risive,te cilet e besojne Allahun,subhanehu ve teala,Pejgamberin,Diten e Gjykimit,ndalojne atë qe e ka ndaluar Allahu,subhanehu ve teala,obligojne atë qe e ka obliguar Allahu,subhanehu ve teala,por nga injoranca,(keq) komentimi dhe pasimi i hoxhollareve (verberisht),mohojne shume gjera qe ia ka vertetuar Allahu,subhanehu ve teala dhe i derguari i Tij,dhe faktkeqesisht vertetojne shume gjera,te cilat Allahu,subhanehu ve teala, dhe i derguari i Tij nuk i kane vertetuar…^([9])

Fisku eshte me perfshires sesa bidati (risia ne fe),meqe fisku emerton bidatin e edhe gjera te tjera.Mu per kete ka thene Ibni Salahi: كل مبتدع فاسق، وليس كل فاسق مبتدعًا Cdo risimtar ehste fasik ndersa cdo fasik nuk është risimtar"^([10]).

Ndersa sa i perket fiskut ne vepra,shembuj per të ke sa te duash. Emertimet e tij jane te shumta,sic është rrefyer ne tekste fetare dhe thenie te dijetareve.Ndoshta tere këtë do t'a permbledhte thenia e Imam Neveviut : وأما الفسق فيحصل بارتكاب الكبيرة، أو الإصرار على الصغيرةNdersa sa i perket fiskut,ai realizohet duke bere mekate te medha dhe duke ngulkembe ne mekate te vogla"^([11]).

Ndersa sa i perket kriterit per mekatin e madh,sipas mendimeve me ta sakta,mekati madh eshte : هي ما فيها حد في الدنيا، أو وعيد خاص في الآخرة، كالوعيد بالنار، والغضب، واللعنة Ai,per te cilin ka kod penal ne dunja,kercenim te vecnat per ten e Ahiret,qofte kercenim me zjarre,hidherim apo mallkim.Ndersa mekat i vogel është : ما ليس له حد في الدنيا ولا وعيد في الآخرةAi,per te cilin nuk ka mase ndeshkuese ne dunja e as kercenim ne Ahiret.Kjo është transmetuar nga Ibni Abbasi,Ibni Ujejne,Ahmed bin Hanbeli,Ebi Ubejd El kasim bin Selami…^([12]).

Disa tekste dhe thenie sa i perket gjerave,te cilat i perfshin-emerton fisku ne vepra:

1-  Shpifesi quhet fasik.Thote Allahu,subhanehu ve teala," وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَداً وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ Edhe ata të cilët bëjnë shpifje për gratë e ndershme dhe nuk sjellin katër dëshmitarë, t'i rrahni ata me nga tetëdhjetë të rëna dhe atyre mos u pranoni dëshminë më kurrë. Të tillët janë të pabesueshëm."^([13]).

2-  Genjeshtari quhet fasik.Thote Allahu,subhanehu ve teala," يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْماً بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ O ju që keni besuar, nëse ndonjë i pandërgjegjshëm u sjell ndonjë lajm, ju shqyrtojeni mirë, ashtu që të mos e goditni ndonjë popull pa e ditur realitetin, e pastaj të pendoheni për atë që keni bërë."^([14]).

3-  Ndalesat e Ihramit ne Haxh quhen fusuke.Thote Allahu,subhanehu ve teala," الْحَجُّ أَشْهُرٌ مَعْلُومَاتٌ فَمَنْ فَرَضَ فِيهِنَّ الْحَجَّ فَلا رَفَثَ وَلا فُسُوقَ وَلا جِدَالَ فِي الْحَجِّ Haxhi është në muajt e caktuar e kush bën (ia fillon të zbatojë) haxhin në këta muaj, nuk duhet afruar gruas, nuk bën të merr nëpër këmbë dispozitat e sheriatit, as nuk duhet shkaktuar grindje. …"^([15]).Sipas Ibni Xheririt dhe te tjereve,me shprehjen Fusuk ne ajet jane per qellim ndalesat e Ihramit.

4-  Fyerja me emra te ndyte poashtu llogaritet fisk.Thote Allahu,subhanehu ve teala," وَلَا تَنَابَزُوا بِالْأَلْقَابِ بِئْسَ الِاسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْإِيمَانِ… mos etiketoni njëri-tjetrin me llagape. Pas besimit është keq të përhapet llagapi i keq."^([16]).

5-  Pejgamberi Alejhi selam Ruvejbidanë e kishte llogaritur fisk.Thote Pejgamberi Alejhi selam"إِنَّ أَمَامَ الدَّجَّالِ سِنِينَ خَدَّاعَةً يُكَذَّبُ فِيهَا الصَّادِقُ وَيُصَدَّقُ فِيهَا الْكَاذِبُ وَيُخَوَّنُ فِيهَا الْأَمِينُ وَيُؤْتَمَنُ فِيهَا الْخَائِنُ وَيَتَكَلَّمُ فِيهَا الرُّوَيْبِضَةُ قِيلَ وَمَا الرُّوَيْبِضَةُ قَالَ:الْفُوَيْسِقُ يَتَكَلَّمُ فِي أَمْرِ الْعَامَّةِ Vertet para Dexhxhalit do te jene vite te rrejshme.Pergenjeshtrohet i sinqerti ndersa vertetohet genjeshtari,tradhetohet besniku ndersa i zihet bese tradhetarit dhe flasin ne to (vitet) Ruvejbidatë (te gjunjezuarit).U pyet: Po kush jane Ruvejbidatë? Tha:Fuvejsiku (emer i zvogeluar nga fasik),flet ne emer te shumices^([17]).

Mund te thuhet se Fisku kur emerton keto mekate,dtth keto mekate jane me te medha sesa ato,te cilat nuk quhen fisk.Ka thënë Bejdaviu"'والفسق إذا استعمل في نوع من المعاصي دل على عظمته كأنه متجاوز عن حده Kur termi Fisk perdoret vetem per nje lloj te mekateve,atehere tregon apo aludon ne madhesine e tij dhe sikurse ky fisk ka kaluar kufinjte e tij^([18]).

Domosdoshmeria e dallimit te domethenies se Fiskut tek Ehli Sunneti dhe kundershtaret e tyre

Edhepse mekatari i madh tek Ehli Sunneti është fasik,megjithate ai nuk del prej feje komplet.Imani mund te jete prezente tek ky njeri.Kjo gje keshtu është e aprovuar tek Ehli Sunneti dhe Xhemati.Njeriu i tille-sipas Ehli Sunnetit dhe Xhematit-konsiderohet besimtar ne besimin e tij dhe fasik ne mekatin e tij.Ceshtja e tij i mbetet Allahut,Subhanehu ve teala ;nese don e fal me meshiren e Tij e nese don e ndeshkon me drejtesine e Tij dhe se fundi i tij heret apo vone është Xhenneti.Ehli Sunneti dhe Xhemati jane te pajtuar se Fasikat e ummetit islam,edhe nese hyjne ne zjarre-Xhehennem,ose e kane merituar hyrjen ne te,megjithate nuk do te jene te perjetshem ne te,por nje dite,do te dalin dhe do te hyjne ne Xhennet pergjithmone.

Ibni Tejmijje,duke mbeshtetur këtë ceshtje thote: Prej bazave te Ehli Sunnetit dhe Xhematit është se feja dhe besimi perbehen nga fjale dhe vepra;fjale e zemres dhe gjuhes dhe veper e zemres dhe gjymtyreve. Poashtu ata jane dakorduar se imani shtohet me vepra-ibadete ndersa pakesohet me mekate,duke mos gjykuar me kufer,pabesim per ithtaret e Kibles sone per shkak te gabimeve dhe mekateve te medha,sic bene Havarixhet.Vellazeria jone besimore me mekatberesit e medhenje eshte e vertet dhe e aprovuar ne fene e Allahut,Subhanehu ve teala.Thote Allahu,subhanehu ve teala," فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ Kurse atij që i falet diçka nga vëllau i vet atëherë ajo le të përcillët (e atij që e fal) kuptueshëm dhe shpagimi (nga dorasi) atij le t'i bëhet me të mirë.…"^([19]).Poashtu  thote"وَإِنْ طَائِفَتَانِ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ اقْتَتَلُوا فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا فَإِنْ بَغَتْ إِحْدَاهُمَا عَلَى الْأُخْرَى فَقَاتِلُوا الَّتِي تَبْغِي حَتَّى تَفِيءَ إِلَى أَمْرِ اللَّهِ فَإِنْ فَاءَتْ فَأَصْلِحُوا بَيْنَهُمَا بِالْعَدْلِ وَأَقْسِطُوا إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ[9]إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ فَأَصْلِحُوا بَيْنَ أَخَوَيْكُمْ Nëse dy grupe besimtarësh tentoj në të luftojnë ndërmjet vete, ju pajtoni ata, e në qoftë se ndonjëri prej tyre e sulmon tjetrin, atëherë luftojeni atë grup që vërsulet me pa të drejtë, derisa t'i bindet udhëzimit të All-llahut, e nëse ktheheni, atëherë me drejtësi bëni pajtimin ndërmjet tyre, mbajeni drejtësinë, se vërtet All-llahu i do të drejtit.10.S'ka dyshim se besimtarët janë vëllezër, pra bëni pajtim ndërmjet vëllezërve tuaj…"^([20]).

Islami i fasikut te perhershem nuk zhduket teresisht,i tilli nuk mbetet perhere ne zjarre,sic thone Mu'tezilet,por hyne ne kuadrin e imanit te pergjithshem,sic thote Allahu,subhanehu ve teala," فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُؤْمِنَةٍ ai është i obliguar ta lirojë një rob besimtarë…"^([21]). Ndodhe qe edhe te mos hyje ne kuader te ermit te imanit te pergjithshem,sic thote Allahu,subhanehu ve teala," ِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَاناً E, besimtarë të vërtetë janë vetëm ata, të të cilëve kur përmendet All-llahu u rrënqethen zemrat e tyre, kur u lexohen ajetet e Tij u shtohet besimi, dhe që janë të mbështetur vetëm te Zoti i tyre."^([22]),apo sic thote Pejgamberi Alejhi selam"لَا يَزْنِي الزَّانِي حِينَ يَزْنِي وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلَا يَشْرَبُ الْخَمْرَ حِينَ يَشْرَبُ وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلَا يَسْرِقُ حِينَ يَسْرِقُ وَهُوَ مُؤْمِنٌ وَلَا يَنْتَهِبُ نُهْبَةً يَرْفَعُ النَّاسُ إِلَيْهِ فِيهَا أَبْصَارَهُمْ حِينَ يَنْتَهِبُهَا وَهُوَ مُؤْمِنٌ Nuk ndodhe te beje prostitucion laviri e gjate aktit te jete besimtar,e as te konsumoje alkool gjate konsumimit e te jete besimtar,e as gjate vjedhjes kur te vjedh e te jete besimtar,e as te plaçkise plaçke,ku njerzit i ngrisin shiqimet e tyre ne te kur t'a plaçkise e të jete besimtar"^([23]).

Ne themi: Ai është besimtar me iman-besim te cunguar,ose është besimta ne imanin e tij,fasik me mekatin e tij.Atij as nuk i ipet emri i plote i besimtarit por as nuk i mohohet teresisht^([24]).

Nese ky ehste kuptimi i fiskut tek Ehli Sunneti dhe Xhemati,atehere nuk ka dem nese sjellim edhe mendimet e kundershtareve te ehli Sunnetit dhe Xhematit.

ESH'ARITE thone : Ne kemi gjetur ne ta(cilesi),qe i bejne besimtare ne teresi dhe keshtu Esh'arinjte, i llogarisin Fasikat si besimtare te vertete.

 Dallimi ne mes tyre dhe Ehli Sunnetit qendron,sic cekem me larte,se ehli Sunneti e kushtezon besimin e tyre dhe nuk thote se ata jane besimtare ne teresi,por thote ata ajen besimtare ne besimin e tyre dhe fasika ne mekatin e tyre.Per lavirin,konsumuesin i alkoolit,nuk themi se jane besimtare ne teresi,port hemi duke kushtezuar: ata jane besimtare ne besimin e tyre ndersa fasika me mekatet e tyre,ose themi:jane besimtare me iman te pakesuar.Dallimi ne mes Esh'arinjeve dhe Ehli Sunnetit qendron se ata veprat nuk i kane llogaritur ne kuader te besimit por kane thënë se besim apo iman dtth: (vetem) vertetim me zemer.

Ndersa sa iu perket Mu'tezileve,fisku te ata ka domethenia te kunderte nga ajo qe kaloi.Fasiku tek Mu'tezilet nuk konsiderohet besimtar fare sikurse qe nuk konsiderohet pabesimtar,por ai ne këtë bote eshte ne nje pozite ne mes dy pozitave,ndersa ne Ahiret është perhere ne zjarre.

Kjo ishte ajo qe Allahu,subhanehu ve teala, me begatine dhe bekimin e Tij na e mundesi t'a shkruajme në këtë punim.

Salavatet qofshin mbi Muhammedin,familjen dhe shoket e tij gjer ne asmhim! Amin!!!

Autor: Shejhu Abdul Aziz Al Abdul Latif

Burimi: www.islammemo.cc

Pershtati ne shqip: Sedat Gani Islami

1 mars 2005,e marte (pas mesnate)

Brunei Darussalam