Tërë muslimanet ne bote sot festojnë Bajramin, japin sadaka, presin kurban, vizitojnë anëtarët e familjes dhe miqtë, veshin rroba te mira, parfymosen, e kështu me radhe.

A thua valle se çka është qëllimi shoqëror dhe njerëzor i Bajramit dhe si duhet te jete sjellja dhe morali ynë gjate festave?!

Qëllimi shoqëror i Bajramit është te mbjellë harenë, gëzimin ne zemra, qetësinë trupore, përforcimin e dashurisë shoqërore, mëshirën ne mes te afërmeve dhe bashkëpunimin e ndërsjellë njerëzor.

Ne këtë feste afrohen zemrat, bashkohen me lidhje miqësore, harrohen urrejtjet, takohen pas ndarjes, pajtohen pas mosmarrveshjeve, shtrijnë dorën e pajtimit, respektivisht ripërtërihen marrëdhëniet shoqërore dhe njerëzore me dashuri, sinqeritet dhe vëllazërim.

Qëllimi shoqëror i festes është rikujtimi i ndërtuesve te shoqërisë për te dobëtit dhe te paaftit derisa çdo shtëpi dhe familje te mbushet me gëzim e hare. Këtë qellim te larte shoqërore e simbolizon urdhërimi i sadakatul fitrit ne Bajramin e Ramazanit dhe i prerjes se kurbanit ne Bajramin e madh^([1]).

Dhënia e vitrave para bajramit paraqet shtrimin e dorës se mirësisë, ndërsa shpërndarja e mishit te kurbanit paraqet elementin e vellazerise, sepse disa edhe pse nuk kane mundësi te prerjes se kurbanit, solidarizohen me vëllezërit e tyre qe shpërndajnë mishin  vetëm e vetëm qe ne këtë dite edhe te varfrit te jene te lumtur.

Me këtë nuk po themi se Allahu, subhanehu ve teala, dëshiron qe te derdhet gjak për Të ne këtë bote, sepse kjo nuk është urtësi dhe qellim i bajramit, por dëshiron "لَنْ يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلا دِمَاؤُهَا وَلَكِنْ يَنَالُهُ التَّقْوَى مِنْكُمْ كَذَلِكَ سَخَّرَهَا لَكُمْ لِتُكَبِّرُوا اللَّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَبَشِّرِ الْمُحْسِنِينَ  Tek All-llahu nuk arrin as mishi e as gjaku i tyre, por te Ai arrin bindja juaj. Ai ashtu ua nënshtroi ato juve që ta madhëroni All-llahun për udhëzimet që ua bëri. Bamirësve merru myzhde".(Haxh, 37), dhe kështu, këtë dite i shef te gjithë te gëzuar.

Qëllimi njerëzor iu festes është shoqërimi i një numri te madh njerëzish ne gëzim e hare, ne një kohe te caktuar, si ne lindje ashtu edhe ne perëndim.

Ne feste bashkohen lidhjet ideologjike e shpirtërore qe i caktoi feja por njerëzit, pamarre parasysh llojllojshmërinë e gjuhëve dhe kombeve te tyre. Këto ishin disa nocione shoqërore e njerëzore te festes.

Pastaj festat i prezantojnë këto nocione ne çdo shoqëri, dhe kush ka dëshirë te njoh moralin e një populli, le te përcjell festat e tyre, te cilat paraqesin realitetin e ndjenjave dhe traditave te tyre. Shoqëri e lumtur konsiderohet ajo qe e lartëson deri ne kulm moralin dhe ndjenjën njerëzore gjate kohës se festes, sepse ne këtë kohe ajo tregon bashkimin, kooperimin dhe mëshirën reciproke te saj.

Si veprojmë ne me këto nocione shoqërore dhe njerëzore gjate festave tona bashkëkohore? Si është realiteti i moralit tone shoqërore? S'ka dyshim se festat tona atribuohen me disa nocione kooperuese shoqërore te sadakave dhe mireberjeve ndaj njerëzve nevojtare por jo aq sa ne harxhojmë dhe shpenzojmë ne luks, dëfrime, shëtitje, pushime verore e dimërore, pre ne me pak japim për te varfërit se sa shpenzojmë, madje shpeshherë japim pasi qe vetëm te na rikujtoj dikush se "duhet dhënë diç për shpirt".

Ka njerëz qe janë te varfër, por për hire te mbrojtjes se nderit e dinjitetit iu vie turp te dalin e te lypin. Ne i kemi harruar te tillët, nuk ua shuajmë dhimbjet, nuk ua gëzojmë zemrat. Kjo harrese nuk është parim i shoqërisë se lumtur, por është pjese negative e saj dhe nuk di se a kemi bajram apo jo, sepse jemi kontradikte ndaj porosive te Muhammedit, Alejhi selam, "Jepuni te varfërve ne këtë dite". (Transmetojne Bejhekiu dhe Darekutniu), "Jepuni te varfërve për këtë dite qe te mos kenë nevoje te bredhin dhe te kërkojnë furnizim pre veten". (Bejhekiu), "Jepuni te varfërve ne Bajram qe për atë dite te jene te siguruar". (Darekutni)

Ne gjeneratat e mëparshme, Islami frymonte ndryshe, frymonte lirshëm, dhe derisa ishte planprogram jete, njerëzit shijonin domethëniet e vërteta te festes; fqiu mendonte për fqiun e vet para se te mendonte për vete, madje fëmijëve te tii iu jepte përparësi ndaj fëmijëve te tij.

Vakidiu, dijetar i njohur i shek:II-te hixhrijj, rrëfen një ngjarje: "Kisha dy shoke aq te ngushte saqë veten e ndienim një. Njeri prej tyre ishte hashimijj. Kur përjetova një vështirësi gjate një feste te bajramit, shoqja me tha: Përjetojmë mjerim e vështirësi dhe kur i shoh fëmijët me rroba te vjetra me tronditet zemra, andaj mendo t'ia bëjmë disi!

Vakidiu vazhdon e thotë: Ia shkrova një letër shokut tim hashimijj dhe i kërkova ndihme, kurse ai m'i dërgoi 1000 dërhem. Sa i mora ne dore kur ja një letër nga shoku tjetër, ne te cilën ankohej ashtu siç iu ankova unë shokut tim hashimijj dhe ia dërgova qesen e posapranuar.  Për këtë e njoftova gruan time e cila me lëvdoi e nuk me qortoi. Derisa isha ne atë gjendje papritmas me erdhi shoku im hashimijj dhe me solli një qese sikur ajo e para e me tha: Me trego se ç'bëre me qesen e pare qe ta dërgova? Pasi qe ia tregova rastin me tha: Kur mi kërkove paratë, i kisha vetëm ato qe t'i dërgova ty, pastaj kërkova nga shoku im i trete ndërsa ai ma dërgoi qesen qe ti ia dërgove.

Vakidiu vazhdon: Keshtuqe in dame 1000 dërhem ne mes nesh, duke marre secili nga 300 ndërsa gruaja 100. Kur Me'muni, Halifeja, e kishte dëgjuar këtë lajm me thirri qe ta vërtetonte rastin. Urdheroi qe te na ipen 7.000 dërhem; për secilin prej nesh nga 2.000 ndërsa për gruan 1.000 dërhemë".

Ky është fenomen i sinqerte i ngritjes se moralit shoqëror ne çdo popull, andaj te ndalemi dhe te mendohemi për vete se a iu ngjajmë këtyre njerëzve apo jo dhe deri ne çfarë shkalle ka arritur morali ynë. Përgjigja natyrisht se jo, ne nuk iu ngjajmë atyre.

Ne nuk i rikujtojmë vëllezërit tanë gjate festive, nuk çajme kokën për ata qe edhe sot e kësaj dite qëndrojnë ne tenda apo ne kushte tepër te vështira, nuk iu ndihmoje jetimëve, jemi vrojtues te heshtur te ngjarjeve pothuajse s'ka ndodhur asgjë, nuk shkojmë neper fshatra e te vizitojmë vëllezërit e motrat tona, te cilët kane humbur nga 5-6 anëtarë…Atë qe e shkatërroi lufta te mos e përbuzë koha!  

Ç'faj ka ai perse jeton apo mos ndoshta edhe ai është dashur te jete i vdekur? Çfarë feste përjetojmë ne nëse nuk i gëzojmë edhe ata shpirtra te trazuar, te cilët nen hijen e kohës mbeten pa vend. Besoj se kjo feste e jona nuk do te festohet sikur dje kur ishte e zhveshur nga dhimbja për vëllezërit dhe motrat tona.

Ne nuk kërkojmë nga njerëzit te derdhin lot, te izolohen neper shtëpi, nuk preferojmë as mosngrenien si te ishin agjërues, por ne kërkojmë nga populli qe ta tregoje veten si i vetëdijshëm dhe i gatshëm për solidarizim me te pikëlluarit, me te varfrit, solidarizim me ndihma, vizita, sadaka, kurban, etj. Ne vend te dëfrimit te tepruar, t'i plotësojmë nevojat e popullit.

O vëlla! S'ka dyshim se ti përgatitesh për festen e bajramit, qofsh baba, nene, burrë, grua, vëlla, motër, djalë, vajze, dhe s'ka dyshim se ofron çdo gjë qe është e nevojshme për feste, duke filluar nga veshja, ushqimi, dëfrimi.

Ne nuk jemi kundër kësaj, por krahas kësaj shto edhe një përgatitje te çmueshme për Zotin tënd dhe te vlefshme për vëllezërit e ajo është: përgatitja për lehtësimin e barrëve, pikëllimit, lypjes, etj.

Kërkoje vëllain, fqiun, mikun, dashamirin tënd dhe pyete nëse ka nevoje për diç. Ndihmoj qe gëzimi te depërtojë edhe ne zemrën e tij, fëmijëve dhe gruas se tij, bile te paktën me një fjale te mire, nëse nuk ke  mundësi materialisht t'i ndihmosh.

Ne mëngjesin e festes sot kur tua urosh festen anëtareve te familjes dhe kur te tuboheni rreth ushqimeve te këndshme e pijeve freskuese përkujtoni te vobektit, te cilëve ne këtë mëngjes iu mungon buzëqeshja e te atit, te vejat për burrat e tyre, baballarët e nenat pa djem, motrat pa vëllezër.

Ta përkujtojmë se kur ne plotësojmë kërkesat e njerëzve, ne i plotësojmë kërkesat tona. Thotë Allahu, subhanehu ve teala, " وَمَا تُنفِقُواْ مِنْ خَيْرٍ فَلأنفُسِكُمْ  Ckado që të jepni nga pasuria, e keni për veten tuaj,…". (Bekare, 272), pastaj " مَنْ عَمِلَ صَالِحاً فَلِنَفْسِهِ  Kush bën mirë, ai e ka për vete,". (Fussilet, 46)

Muhammedi,Alejhi selam ka thënë "Ai qe e shpëton vëllain e vet nga ndonjë vështirësi e kësaj bote, Zoti e shpëton atë nga ndonjë vështirësi e botes tjetër"., pastaj "Zoti i ndihmon robit te Vet aq sa robi iu ndihmon tjerëve". (Muslimi), pastaj "Shembulli i dashurisë dhe i mëshirës se ndërsjellë te besimtaret i ngjanë trupit; nëse një organ ankohet, ankohen edhe organet tjera". (Muslimi & Ahmedi).

O Zot! Na bën prej atyre qe te falënderojnë për begatitë e dhëna, iu ndihmojnë vëllezërve dhe i përgjigjen thirrjes Sate ne çdo kohe e ne çdo vend! ^([2])

O Zot! Unë këtu jam para Teje

O Zot! Deklaroj se s'ke shok

O Zot! Deklaroj se falënderimi dhe sundimi te takojnë vetëm Ty

O Zot! Deklaroj se s'ke shok

Sedat Gani Islami,

5-3-2001, e hënë,

Vushtrri, Kosovë