SHFRYTEZIMI I DUNJASE PER TE SHPETUAR NE AHIRET
Ibni Omeri rrėfen se "ĆĪŠ ŃÓęį Ēįįå Õįģ Ēįįå Śįķå ę Óįć ČćóäßöČóķųó ŻŽĒį: ßä Żķ ĒįĻäķĒ ßĆäß ŪŃķČ Ćę ŚĒČŃ ÓČķį Behu ne dynja sikur je i huaj ose kalimtar (rasti)", ndėrsa Ibni Omeri thoshte" ÅŠ ĆćÓķŹ ŻįĒ ŹäŹŁŃ ĒįÕČĒĶ ę ÅŠĒ ĆÕČĶŹ ŻįĒ ŹäŹŁŃ ĒįćÓĒĮ ę ĪŠ ćä ÕĶŹß įćŃÖß ę ćä ĶķĒŹß įćęŹß Nėse ngrysesh mos e prit mėngjesin e nėse gdhihesh mos e prit mbrėmjen. Merr nga shėndeti yt pėr sėmundjen tėnde dhe nga jeta jote pėr vdekjen tėnde". (Transmeton Buhariu)
Rėndėsia e hadithit:
Ky hadith profetik pėrfshin lloje tė te mirave e te kėshillave. Eshtė baze pėr shkurtimin e shpresės ne dunja. Besimtarit nuk i lejohet ta marre dunjane si vatan dhe atdhe te tij te fundit e te qetėsohet ne te, por duhet qe te jete ne te si ne krahė te udhėtimit; t'i pėrgatisė pajisjet pėr udhėtim dhe te pėrgatitet pėr ditėn, kur nuk do te bej dobi as paraja e as djemtė, pėrveē ata, qe tek Zoti i tyre shkojnė me zemėr te pastėr.
Dispozitat e hadithit:
1- Pejgamberi Alejhi selam edukues i ummetit te tij. Pejgamberi Alejhi selam ishte mėsues i shokėve te tij. Ne edukimin dhe mėsimin e tij, pėrdori mjetet dhe metoda, te cilat i pėrdorin tashme dijetaret e edukatės moderne. Ai shfrytėzonte rastet dhe shansat, u sillte shembuj, u epte kėshilla dhe iu fliste sipas asaj, qe diktonte nevoja dhe kuptonin mendjet e tyre. I pėrcillte veprat e tyre, duke i vėrtetuar ato qe ishin te qėlluara dhe duke ua pėrmirėsuar ato qe ishin gabim. E tere kjo bazuar ne personalitetin e tij, qe vėrtet ishte shėmbėlltyre madhėshtore dhe durimtar i madh.
Pejgamberi e kapi Ibni Omerin pėr krahėve, qe t'ia tėrheq vėmendjen pėr diturinė, te cilėn do t'ia mėsojė dhe interesimin, kujdesin dhe kėrshėrinė e tij, qe kjo dituri e tij te arrije thelle ne analet e shpirtit te tij.
Ibni Haxher El Hejthemi, duke aluduar ne rėndėsinė e kėtij mėsimi dhe kėsaj kėshille te ēmueshme profetike, tha: Ne kėtė hadith vėrejmė prekjen e disa gjymtyrėve te trupit te nxėnėsit nga mėsuesi gjate kėshillimit ose mėsimit. Njė gjė te tille e pohon edhe Ibni Mes'udi, i cili thotė: Ma mesoi Pejgamberi teshehhudin (uljen e fundit), duke qene duart e tij mbi duart e mia".
Urtėsia e kėsaj qėndron se ne kėtė metode ka shoqėrim, tėrheqje vėmendjeje dhe pėrkujtim. Zakonisht, nxėnėsi nuk e harron kėtė gjest, i cili nuk behet pėrveē se me ata, te cilėt i do mėsuesi. Pra kėto hadithe janė dėshmi pėr dashurinė e Pejgamberit ndaj Ibni Omerit dhe Ibni Mes'udit.
2- Pėrkohshmėria e dunjase dhe perhershmeria e Ahiretit. Njeriu jeton ne kėtė dunja aq sa Allahu dėshiron, pastaj njė dite prej ditėsh, vdes. Thotė Allahu,subhanehu ve teala, ßõįųõ äóŻśÓņ ŠóĀĘöŽóÉõ Ēįśćó꜏ö Secili njeri do tė shijojė vdekjen,
". (Ali Imran 185), Åöäųóßó ćóķųöŹń ęóÅöäųóåõć ćųóķųöŹõęäó Ti do tė jesh i vdekur, e edhe ata do tė jenė tė vdekur.". (Zumer 30)
Njeriu nuk e din se kur i vie vdekja. Thotė Allahu,subhanehu ve teala, ęóćóĒ ŹóĻśŃöķ äóŻśÓń ćųóĒŠóĒ ŹóßśÓöČõ ŪóĻĒš ęóćóĒ ŹóĻśŃöķ äóŻśÓń ČöĆóķųö ĆóŃśÖņ ŹóćõęŹõ nuk e di kush pos Tij se ēka do tė ndodhė (ēka do tė punojė) nesėr, dhe askush nuk e di, pos Tij, se nė ē'vend (ose kohė) do tė vdesė...". (Llukman 34)
Kjo dunja ėshtė kalimtare sado qe njeriu te jetoje ne te. Ky ėshtė realitet i qarte, te cilin e pėrjetojmė dite e nate dhe e ndiejmė ēdo ore e moment. Pastaj njeriu patjetėr se do te jetoje jete te pėrhershme, e cila s'ka fund. Ajo ėshtė jeta e Ahiretit, kur Allahu,subhanehu ve teala, do t'i ringjalle njerėzit nga varret dhe do t'i tuboje tek Ai, qe t'i llogarisė pėr veprat e tyre dhe te vendos pėr ta; ose ne xhennet, gjerėsia e te cilit ėshtė sa qiejt dhe toka dhe i cili ėshtė pėrgatitur pėr te devotshmit, ose ne xhehennem, lėndė djegėse tė tė cilit janė gurėt dhe njerėzit, i cili ėshtė pėrgatitur pėr pabesimtaret, te cilėt kurrė nuk do te dalin nga aty.
Besimtar i menēur ėshtė ai, qe nuk mashtrohet me kėtė dunja; nuk pushon ne te e as nuk e mendon si gjithēka, por, shkurton shpresėn ne te dhe e bėn are, ne te cilėn shpenzon veprat e mira, qe t'i korre frytet e tyre ne Ahiret. Besimtari e merr dunjane si dhurate pėr te shpėtuar ne SIRATIN e gjate mbi xhehennem.
Kėshillat e pejgambereve dhe pasueseve te tyre janė unike pėr kėtė realitet. Thotė Allahu duke rrėfyer pėr njė besimtar nga familja e Faraonit ÅöäųóćóĒ åóŠöåö ĒįśĶóķóĒÉõ ĒįĻųõäśķóĒ ćóŹóĒŚń ęóÅöäųó ĒįśĀĪöŃóÉó åöķó ĻóĒŃõ ĒįśŽóŃóĒŃö kjo jetė e kėsaj bote nuk ėshtė tjetėr vetėm se njė pėrjetim i pėrkohshėm, ndėrsa bota tjetėr ėshtė ajo e pėrhershmja.". (Gafir 39). Ndėrsa Pejgamberi Alejhi selam ka thėnė" ćĒ įķ ę įįĻäķĒ : ÅäćĒ ćĖįķ ę ćĖį ĒįĻäķĒ ßćĖį ŃĒßČ ŽĒį Żķ Łį ŌĢŃÉ Ėć ŃĒĶ ę ŹŃßåĒ Cfarė kam unė dhe dunjaja; vėrtet shembulli im ne raport me dunjane i ngjan shembullit te udhėtarit, i cili ndalet te pushoje (flenė pak) nen hijen e njė peme pastaj vazhdon dhe e braktise atė".
3- Dunjaja ure dhe rruge pėr ne Ahiret. Besimtari ėshtė i huaj ne dunja ose ėshtė udhėtar. Ai nuk mbėshtetėt ne te e as nuk preokupohet me stolitė e saja. Ajo nuk meriton qe te lidhet shpirtėrisht besimtari pėr saj dhe t'i pėrkushtohet vetėm asaj, sepse ajo (dunjaja) ėshtė qendėr kalimtare (tranzite). Thotė Allahu" ę ćĒ ĒįĶķĒÉ ĒįĻäķĒ ÅįĒ ćŹĒŚ ĒįŪŃęŃ
e jeta e kėsaj bote nuk ėshtė tjetėr pos njė pėrjetim mashtrues. (Ali Imran 185)
Besimtari ne shpirtin e tij ēdoherė ndien se ai ne kėtė dunja jetoj jete kurbetēari dhe pėrherė shpreson te kthehet ne vatanin e vet. Sado qe te qėndroj gjate ne vendin e huaj, ai nuk rehatohet aty, madje zemra ēdoherė i shushurit ne veshėt e tij: Ktheu ne vendin tėnd! Ai nuk ndėrton ne kurbet, por pėrkundrazi, kursen ne te, qe te ndėrtojė ne vendin e vet, ne mesin e familjes dhe te afėrmeve. Ai e din se atje ėshtė vendi i tij. Kėshtu besimtari sakrifikon ne dunja sepse ajo nuk ėshtė vatėr e pėrhershme, por ajo ne krahasim me Ahiretin, ėshtė moment, ēast, dhe asgjė tjetėr. Thotė Allahu". ŻóćóĒ ćóŹóĒŚõ ĒįśĶóķóĒÉö ĒįĻųõäśķóĒ Żöķ ĒįĀĪöŃóÉö ÅöįĒųó Žóįöķįń Pėrjetimi i jetės sė kėsaj bote ndaj asaj tė ardhmes, nuk ėshtė asgjė. (Tewbe 38), ÅöäųóćóĒ åóŠöåö ĒįśĶóķóĒÉõ ĒįĻųõäśķóĒ ćóŹóĒŚń ęóÅöäųó ĒįśĀĪöŃóÉó åöķó ĻóĒŃõ ĒįśŽóŃóĒŃö kjo jetė e kėsaj bote nuk ėshtė tjetėr vetėm se njė pėrjetim i pėrkohshėm, ndėrsa bota tjetėr ėshtė ajo e pėrhershmja.". (Gafir 39)
Hasan El Basriu ka thėnė: Besimtari ėshtė si i huaji; nuk frikėsohet nga nėnēmimi i dunjase, nuk garon ne ēėshtjet e saja, ai ka punėn e vet e njerėzit kane punėn e vet.
Ibni Rexhebi ka thėnė: Kur Allahu,subhanehu ve teala, e krijoi Ademin dhe gruan e tij, i vendosi te jetojnė ne xhennet. Pastaj i nxori prej tij dhe iu premtoi se ata dhe pasardhėsit e tyre te mire, do t'i ktheje prape ne te. Andaj besimtari ēdoherė vuan pėr vatanin e tij te pare, dhe (mu pėr kėtė), dashuria pėr vatanin ėshtė pjese e besimit".
Besimtari ne kėtė dunja jeton jete, madje edhe me te thjeshte se te gurbetcarit, sepse gurbetcari ndodhe te gjej vend te pėrshtatshėm ndėrsa besimtari kjo nuk i ndodhe kurrė, sepse ai ėshtė udhėtar, i cili ec me nder dhe zemėr te thyer pėr vendin dhe memleqetin e vet. Udhėtari gjate rrugės nuk gjen shoke e vendas, por mjafton me pak (njerėz a shoke), qe ta kaloje distancėn e udhėtimit te tij dhe t'i ndihmoje ne realizimin e ēėshtjeve dhe synimeve te tij. Ja keshtu ėshtė besimtari ne dunja; merr nga banoret dhe kenaqesite e saja atė qe i ndihmon ne realizimin e dėshirės se tij pėr te shpėtuar dhe ngadhėnjyer me kenaqesine e Allahut ne Ahiret, sepse Allahu, subhanehu ve teala, nuk e krijoi dunjane pėr tjetėr pėrveē se si sprove. Thotė Allahu,subhanehu ve teala, ĒįųóŠöķ ĪóįóŽó Ēįśćó꜏ó ęóĒįśĶóķóĒÉó įöķóČśįõęóßõćś Ćóķųõßõćś ĆóĶśÓóäõ ŚóćóįĒš ęóåõęó ĒįśŚóŅöķŅõ ĒįśŪóŻõęŃõ Ai ėshtė qė krijoi vdekjen dhe jetėn, pėr t'ju provuar se cili prej jush ėshtė mė vepėrmirė. Ai ėshtė ngadhėnjyesi, mėkatfalėsi.". (Mulk 2)
Besimtari ne kėtė dunja merr shoke, te cilėt e udhėzojnė dhe i ndihmojnė te arrije ne plazhet e paqes e lumturisė, sepse ĒįśĆóĪöįųóĒĮ ķóęśćóĘöŠņ ČóŚśÖõåõćś įöČóŚśÖņ ŚóĻõęųń ÅöįųóĒ ĒįśćõŹųóŽöķäó Atė ditė shokėt e ngushtė do tė jenė armiq tė njėri-tjetrit, pėrveē atyre qė ishin tė sinqertė nė miqėsi.".(Zuhruf 67)
Poashtu besimtari ėshtė i kujdesshėm nga hajnat, arrogantet, huliganet dhe grabitqaret, te cilėt e largojnė nga rruga e Allahut,Subhanehu ve teala. Thotė Allahu,subhanehu ve teala, ęóķóęśćó ķóŚóÖųõ ĒįŁųóĒįöćõ Śóįóģ ķóĻóķśåö ķóŽõęįõ ķóĒ įóķśŹóäöķ ĒŹųóĪ󊜏õ ćóŚó ĒįŃųóÓõęįö ÓóČöķįĒš {27} ķóĒ ęóķśįóŹóģ įóķśŹóäöķ įóćś ĆóŹųóĪöŠś ŻõįóĒäĒš ĪóįöķįĒš {28} įóŽóĻś ĆóÖóįųóäöķ Śóäö ĒįŠųößśŃö ČóŚśĻó ÅöŠś ĢóĒĮäöķ ęóßóĒäó ĒįŌųóķśŲóĒäõ įöįśÅöäÓóĒäö ĪóŠõęįĒš Atė ditė zullumqari do t'i kafshojė duart e veta dhe do tė thotė: "I mjeri unė, ta kisha marrė rrugėn e Pejgamberit!"25:28.O shkatėrrimi im, ah tė mos e kisha bėrė filanin mik!25:29.Nė tė vėrtetė, pasi e gjeta rrugėn e drejė, ai mė largoi mua prej asaj, e djalli ėshtė ai qė njeriun e humb dhe e lė tė vetmuar.". (Furkan 27-29)
Sikur qe udhėtari pėrgatitet pėr rrugėn e tij, poashtu besimtari pajiset pėr Ahiretin e tij. Thotė Allahu ęóŹóŅóęųóĻõęĒś ŻóÅöäųó ĪóķśŃó ĒįŅųóĒĻö ĒįŹųóŽśęóģ ęóĒŹųóŽõęäö ķóĒ Ćõęśįöķ ĒįĆóįśČóĒČö Dhe pėrgatituni me furnizim (pėr rrugė), e furnizimi mė i mirė ėshtė devotshmėria, e ju tė zotėt e mendjes kini dronė Time.".(Bekare 197)
4- Keshilla e Ibni Omerit. Abdullah Bin Omer El Hattabi e pranoi kėshillėn e Pejgamberit,Alejhi selam, me tere qenien e tij; e kuptoi dhe pėrvetėsoi me gjithė zemėr dhe mendje. U be nxėnės i shkėlqyeshėm i Pejgamberit,Alejhi selam, dhe me rolin e vet u be qendėr udhėzimi e ndriēimi. Ai fton ēdoke, qe dėgjon fjalėn e Pejgamberit,Alejhi selam, te beje jete asketi (mistiku) ne kėtė dunja, qe ta arrije epiqendrėn e shkurtimi te shpresės (ose thėnė me mire mashtrimit me dunjane). Nėse ngryset le te mos mendoje se do te gdhihet ndėrsa nėse gdhihet le te mos mendoje se do te ngryset, por, le te mendoje se vdekja ka pėr ta zėnė para kėsaj kohe (mėngjesit apo mbrėmjes).
Hakimi ne Sahihun e tij transmeton nje hadithe merfu' nga Ibni Abbasi, ne te cilin thotė Pejgamberi,Alejhi selam ĒŪŹäć ĪćÓĒ ŽČį ĪćÓ : ŌČĒČß ŽČį åŃćß ę ÕĶŹóß ŽČį ÓŽćöß ę ŪäĒß ŽČį ŻŽŃß ę ŻŃĒŪß ŽČį ŌŪįß ę ĶķĒŹß ŽČį ćęŹß Shfrytėzoji pese gjera para se te arrijnė pese te tjera: Rininė para pleqėrisė, shėndetin para sėmundjes, pasurinė para varfėrisė, kohen e lire para se te bėhesh i zėnė dhe jetėn para vdekjes".
5- Besimtari duhet te shpejtoje me vepra te mira dhe le te mos shpresoje shume ne te ardhmen, sepse ai nuk e di kur do te vdes.
6- Nėse besimtarit i epet ndonjė shanse a rast pėr te bere mire, atėherė ai duhet bere mire, para se te behet vone.
7- Hadithi nxit pėr asketizėm ne dunja dhe largim nga gjerat, te cilat preokupojnė mendjen tende shume. Kjo nuk d.t.th lėnia e punės dhe te kėrkuarit e furnizimit (rizkut) ne kėtė gjendje, por qėllimi ėshtė te mos preokupohet njeriu shume me gjera, te cilat e bėjnė ta harroje Ahiretin.
8- Cėshtja e besimtarit pėr tu pėrpjekur pėr vepra te mira, megjithe friken e madhe nga ndėshkimi i Allahut,subhanehu ve teala, ėshtė sikur ēėshtja udhėtarit, i cili ėshtė maksimalisht i kujdesshėm dhe i vėmendshėm gjate udhėtimit te tij. Ai frikėsohet nga rebelet dhe mos arritja ne cakun e dėshiruar.
9- Vėrejtje pėr mos shoqėrimin e shokėve te kėqij, ne mėnyrė qe besimtari te mos ketė vėshtirėsi pėr te arritur ne cak.
10- Puna ne dunja ėshtė obligim, qe te arrihen te mirat ndėrsa puna pėr ahiret ėshtė qe besimtari te shpėtojė dhe arrije shpėrblim tek Allahu, subhanehu ve teala.
11- Ky hadith, sa here qe te shtohet dėshira pėr dynjanė dhe neglizhenca pėr Ahiretin, na kthen ne nje mesatare ose bilanc, qe te shpėtojė ne te dy botėrat.
8/12/2003, e hėnė
ora 24: 26
Marre nga: El Vafi Fi Sherhi El Erbeune En Nevevijje, te autoreve: Dr/ Mustafa El Buga & Muhjiddin Misto, f: 357-362
Pėrktheu dhe pėrshtati: Sedat Gani Islami
Brunei Darussalam
