Sistemi Edukativo-Arsimor

a)     Shkollat fillore

b)    Shkollat e mesme fetare dhe jofetare,dhe

c)     Universiteti

 NJË PËRSHKRIM HISTORIK I SHKOLLËS NE BRUNEI

Mësimi zyrtar ne Brunei,duke hapur shkollën e pare fillore melaje ne Bandar Brunei (tani Bandar Seri Begawan),kishte filluar ne vitin 1914. Mesimet zhvilloheshin ne xhami meqë kushtet për shkolle ende nuk ekzistonin^([1]).

Ne vitin 1918 ishin hapur disa shkolla dhe atë ne disa qytet si Kuala Belait,Muara,etj. Kinezet kishin hapur shkolle te tyre me 1916 derisa ne vitin 1931 ishte hapur shkolle e veçante angleze.

Ne vitin 1929 kishte hyre ne fuqi ligji për prezantimin e obligueshëm te nxënësve ne shkolla. Para se te përfundonte lufta e dyte botërore, gjegjësisht ne vitin 1941,Brunei numëronte 32 shkolla,prej te cilave 24 ishin melaje,3 ishin angleze dhe 5 ishin kineze. Atëbotë numri i nxënësve ishte 1746,prej te cilëve 312 ishin femra ndërsa te tjerët ishin meshkuj.

Ne vitin 1951,qeveria e Bruneit kishte hapur një shkolle angleze ndërsa vetëm pas dy vitesh ,qeveria kishte arritur te krijoje kushtet për mësimin ne shkollat e mesme ne anglisht. Ne vitin 1966,qeveria për here te pare kishte hapur shkolle te mesme ne gjuhen melaje.

Edhe pse kishte filluar mësimi kaq herët ne këtë vend,megjithatë zhvillimi ecte me ngadalësi. Kjo si shkak i kombësive te ndryshme ne Brunei. Ne vitin 1972 ligji për arsim kishte pësuar ndryshime dhe ne mes tjerash kishte vendosur qe :

1-     Gjuha melaje te jete gjuhe e përdorur gjate mësimit.

2-     Domosdoshmëria e interesimit për edukatën islame ne te gjitha nivelet e shkollimit

3-     Unifikimi i metodologjisë se shkollave shtetërore ne te gjitha sferat,ne mënyre qe shteti te nxjerre kuadro me përgatitje te njëjtë.  

Ndërsa ne vitin 1984,qeveria kishte nxjerre edhe një ligj tjetër e ai është ligji për dyalitetin gjuhësor,gjegjësisht kishte vendosur qe krahas gjuhës melaje te mësohet edhe gjuha angleze^([2]).

Sesa i kushtohet rëndësi studimeve ne vend tregon fakti se qeveria e Sulltanit,Hassan Bolkiah,per cdo vit ndan 200 bursa per studime jashte vendit ,ne lemi te ndryshme,e sidomos ne lemi,te cilat nuk gjenden ne Universitetin e Bruneit. Kryesisht,studentet ne lemi shkencore ,shkojne ne Angli^([3]),ndersa ata te shkencave fetare ne Egjipt.

Shkollimi ne Brunei ndahet ne faza te ndryshme:

Femiu ne periudhën apo ciklin e ulet shkollor,mëson 13 vite,te cilat ndahen ne: 1 vit parashkollor, 7 vite ne shkollën fillore,3 vite ne shkollën e mesme te ulet dhe dy vite ne shkollën e mesme te larte.

SHKOLLAT FILLORE: Shkollimi ne këtë periudhe zgjat zakonisht shtat vite. Gjithsej shkolla fillore,te cilat janë nen patronatin e Ministrisë se Arsimit janë 121. Nxënësit hyjnë ne provime ne fund te vitit dhe nëse eventualisht ndonjë nxënës bie ne provim lejohet përsëritja e provimit por vetëm njëherë. Pasi qe nxënësit ta kryejnë këtë nivel arsimor,patjetër duhet t'i nënshtrohen provimit për ta marrur diplomën e shkollimit fillor. Pasi qe ta marre këtë diplome atëherë hyn ne fazën e dyte e ajo është:

SHKOLLAT E MESME TE ULËTA: Mësimi shkollor ne këtë periudhe zgjat 3 vite. Edhe ne fund te kësaj periudhe,nxënësit i nënshtrohen provimit përfundimtar,me kalimin e te cilit nxënësit i mundësohet qe te zgjedhe:

1-     Për t'i vazhduar mësimet edhe dy apo tri vite ne periudhën e shkollës se mesme te larte dhe ne fund te diplomohet me diplomën Brunei-Kambrixh.

2-     Nëse nxënësi nuk i vazhdon mësimet atëherë atij i lejohet te hyje ne shkolla teknike apo zejtare.

SHKOLLAT E MESME TE LARTA: Pas përfundimit te ciklit shkollor te lartcekur,nxënësit shpërndahen ne dege te ndryshme shkollore. Mësimi ne këtë periudhe zakonisht zgjate 2-3 vite. Ne fund te periudhës shkollore,provimi përfundimtar ndahet ne dy grupe:

-         Nxënësit e shkëlqyeshëm,te cilët i nënshtrohen një provimi te veçante për te arritur nivelin "O"

-         Nxënësit me te dobët ,te cilët i nënshtrohen nje provimi me te lehte,për te arritur nivelin"N".

Vlen te ceket se shkolla te mesme gjithsej ne Brunei janë 26 shtetërore ndërsa 60 private por me licence nga shteti^([4]).

PERIUDHA PARAUNIVERZITARE: Nxënësve,te cilët e kalojnë provimin e lartcekur,iu epet mundësia për t'i vazhduar mësimet edhe ne një periudhe dy vjeçare parauniverzitare. Studentet,te cilët nuk kane fat ne këtë provim,kane mundësi t'i vijojnë studimet ne Institutin e Edukimit ne Universitet ose ne Fakultetin e Arteve,ne Fakultetin e Infermierisë ose ne studimet jashtë vendit.

Dic rreth shkollave fetare dhe lendes fetare

Me pare lënda fetare ne shkollat dhe shkollat fetare ishin nen patronatin e Ministrisë për Çështje Fetare,por ne vitin 2000,gjegjësisht me rastin e festimit te Ditës se Mësuesit ,me 23 shtator ,Sulltani kishte vendosur qe te gjitha shkollat fetare dhe lendet fetare,gradualisht t'i dorëzohen Ministrisë se Arsimit.

E vërteta është se lënda fetare kishte filluar te mësohet qysh prej përhapjes se Islamit por me vone kur mësimi islam kaloi ne shkolla,filloi te mësohet çdo te premte pas namazit te xhumasë. Kjo ndodhi ne vitin 1931. Shkolla e pare ,e cila futi mësimin islam ne gjirin e saj ishte shkolla melaje,e cila bie ne rrugën "Jalan Pemancha" ne kryeqytet. Ne vitin 1936,lënda fetare kishte hyre ne planprogamin mësimor dhe i kushtoheshin dy ore ne fund te javës.

Ne vitin 1941,ne kohen e sulltanit Ahmed Taxhud Din,ishte themeluar shkolla e pare fetare arabe ne Kampong Pusar Ulak ne kryeqytet. Fatkeqësisht kjo shkolle nuk qe jetëgjatë,sepse me hyrjen e Japanezeve ne rajon ,shkolla u mbyll. Pas luftës se dyte botërore,mësimi islam hyri ne te gjitha shkollat ne vend.

Sesa i është kushtuar rëndësi mësimit islam ne vend tregon edhe fakti se numri i shkollave fetare është shtuar dukshëm. Ne vitin 1956 shkolla fetare ishin vetëm 7, ndërsa ne vitin 1995,numri i tyre është rritur ne 120 sosh,duke përfshirë 30,699 nxënës dhe 1211 mesimdhenes.

Ne vitin 1966 ishte hapur shkolla e veçante arabe për meshkuj nen emrin e Sulltan Hassan el Bolkia-se ndërsa një vit me vone ishte hapur shkolla tjetër arabe për femra ,nen emrin e gruas se tij.

UNIVERSITETI: Universiteti është hapur me 1985^([5]) dhe një prej qëllimeve kryesore te tij është: Nxjerrja e kuadrove përkatëse,te afta për përgjegjësit qe i presin ne fushat e tyre si dhe te vetëdijshëm për kontributin e tyre^([6]),qe duhet dhëne për shoqërinë bruneiase ne veçanti, dhe për tere ummetin islam ne përgjithësi^([7]).

Universiteti gjithsej numëron tete fakultete,një prej te cilëve është edhe ai islamik. Universiteti përmban fakultete,nen te cilat ka departamente te ndara. Fakultetet janë te te gjitha natyrave dhe kane numër te lakmueshëm studentesh,si nga vendi poashtu edhe nga jashtë. Vlen te ceket se gjuha zyrtare ne shumicën e këtyre fakulteteve është angleze me përjashtim te atij islamik,i cili ka gjuhen arabe si zyrtare dhe atij te arsimit,i cili ka gjuhen melaje gjuhe zyrtare. Meqë tematika e punimit tone është me tepër fetare,atëherë do te ndalemi vetëm ne Studimet Islame për te pare se si zhvillohen studimet.

Fakulteti numëron gjithsej tri departamente:

Departamentin e Usulud Dinit,

Sheriatit,

Gjuhës Arabe,si dhe

Shkallen e Magjistraturës.

Si ne fakultetet tjera,poashtu edhe ne Fakultetin e Studimeve Islame,studimet zgjasin 4 vite. Sistemi i studimeve është bashkëkohor dhe ndahet ne provime semestrale. Do theksuar se gjuha zyrtare ne këto tri departamente është gjuha arabe dhe shpeshherë ka dënime,sidomos për studentet lokale,te cilët gjate ligjëratave flasin ne gjuhen e tyre,ose te paktën kështu i shohim shpalljet anekënd fakultetit.

Shumica absolute e kuadrit arsimor janë te huaj,gjegjësisht Doktorë nga Az'hari por ka edhe nga vendet tjera. Pastaj ka edhe doktorë lokale,te cilët kane doktoruar ose ne Az'har ose ne Angli. Vlen te ceket se profesorët,te cilët janë nen gradën e doktorit,konsiderohen vetëm referent.

Sistemi i vlerësimit te studenteve behet kështu:

-         çdo student i nënshtrohet një apo dy testeve brenda semestrit,

-         çdo student duhet ta shkruaje një punim seminarik ne lëndën përkatëse,dhe

-         angazhimi gjate ligjëratave.

Tere këto studentit ia dhurojnë prej 30-40 poena. Pastaj ne provimin përfundimtar i mbesin 70/60 poena. Për ta arritur notën A ( 10) nevojiten vetëm 80 poenë. Ndërsa nëse studenti nuk mund t'i arrije 50 e me shume poenë rrezohet dhe i nënshtrohet edhe një here provimit^([8])

Kur studenti hyn ne provim,patjetër duhet ta këtë kartelën studentore dhe ne çdo provim ndalohet ta shkruaje emrin por vetëm kodin e tij studentor..Ne fund te vitit te katërt, çdo student e ka obligim ta shkruaj punimin e diplomës, dhe pas katër vite studimesh,studenti fiton diplomën e shkalles" Lisans". Meqë një përshkrim i te gjitha lendeve te tri departamenteve do te ishte pak i tepërt,ne vazhdim po i  paraqesim vetëm lendet e departamentit tim Usulud Din-it^([9]) :

Departamenti i Usulud Dinit ka këto lende^([10]) :

Viti i Pare:

Semestri i pare:

 Semestri i dyte:

 Viti i Dyte:

Semestri i pare:

Semestri i dyte:

 Viti i trete

Semestri i pare:

 Semestri i dyte:

 Viti i Katerte

Semestri i pare:

Semestri i dyte:

Te gjitha lendet bazohen ne libra burimore islame.

Studentet e kane obligim qe t'i vijojnë ligjërata dhe nëse mungojnë me shume se 15% te orëve,atëherë iu mohohet e drejta e hyrjes ne provimin përfundimtar.

Vlen te ceket se ne te gjitha fakultet,myslimanet janë te obliguara,sipas statusit ta veshin hixhabin.

Me pare thuhej se ne kohen e Rektorit te mëparshëm,i cili tani ka vdekur,ky ligj vlente edhe për jomyslimanet.

Çdo fakultet dhe çdo qendër administrative brenda Universitetit ka faltoren e vet,duke përfshirë këtu edhe Xhaminë e Universitetit,e cila është ne funksion qysh nga viti 1995.

Me poshtë disa forma te veshjeve te ndaluara ne fakultet,si për meshkujt ashtu edhe për femrat.

Këto foto,përveç qe ne fillim te vitit te ri akademik i dhurohen çdo studenti ne forme te një fletushke,e cila paraqet statusin e studentit,mund t'i shohësh ndokund,duke filluar nga fakultetet,sallat e ligjëratave, libraria, sallat e provimeve,dyqanet universitare,qendrën e internetit,e çdokund tjetër.

Nese studenti me rastin e hyrjes ne provim nuk vishet sipas rregullave te parapara,atehere i mohohet e drejta e hyrjes ne provim.

Fale ndihmës se Allahut ,përfundoi edhe kapitulli i gjashte!