sizofreni

                                                                            ��ZOFREN� NED�R?

         �izofreni ki�ilik b�l�nmesi, zay�f ki�ilikli olma,   zeka gerili�i   veya tembellik de�ildir. �nemli ruhsal hastal�klar�ndan   birisidir. Hastalarda genelde ger�ekle hayal d�nyas�n� ay�rt edememe, mant�ksal d��nme yetene�i kayb�, normal duygusal tepkiler verememe ve toplumsal kurallara uyamama g�r�l�r. Ayn� zamanda hat�rlama ve normal konusma yetene�i genelde kaybolur. Di�er bedensel ve ruhsal hastal�klarda oldu�u gibi organik nedenleri vard�r. Bu g�n �izofreninin ortaya ��k��nda rol oynayan dopamin ve serotonin sistemi gibi beyinde yer alan ta��y�c� (n�rotransmitter) sistemlerin rol oynad�� ara�t�rmalarla g�sterilmektedir. Toplumda   %1 oran�nda �izofreni g�r�lmektedir. S�kl�kla 15 - 25 ya�lar� aras�nda ortaya ��kmaktad�r. 12 ya��ndan �nce ve 40 ya��ndan sonra g�r�lmesi enderdir.

       G�n�m�zde kullan�lan ila�lar belirtileri b�y�k oranda kontrol alt�na alabilmekte ancak baz� semptomlar �o�u hastada ya�am boyu s�rmektedir. Bu hastal�� t�m�yle atlatan hasta say�s� t�m hastalar�n ancak 1/5�idir. Baz� hastalar sadece bir defa atak ge�irmekte, baz� hastalarda ara d�nemleri normal olan ve tekrarlayan ataklar olmakta, baz� hastalarda ise belirtilerde artma ve azalma ile giden ancak hi�bir zaman normale d�nmeyen bir seyir g�r�lebilmektedir.

         �la� kullan�m�   ile �o�u belirtiler   kontrol alt�na al�nabilmektedir ,   buna kar��n baz�   hastalar halen var olan ila� tedavilerinden faydalanamamakta, ekonomik nedenlerle ila�lar� temin edememekte veya ila� yan etkileri nedeni ile tedaviye devam etmek istememektedir.

                                                                ��ZOFREN� BEL�RT�LER� NELERD�R?

      �izofreni hastalar� d�nyay� de�i�ik alg�lar. Normalde �evrede varolan uyaranlar d��nda olmayan sesler, hayaller, garip kokularla d�� d�nya kar��k ve anla��lmazd�r.
       Bu ortamda hastalarda anksiyete art��, heyecan ve korku s�kt�r. Bu   duygularla genelde normal olmayan davran��lar sergilerler.
      �izofreninin ortaya ��k�� de�i�ik �ekillerde olabilir. Baz� hastalarda aniden ortaya ��kabilece�i gibi �o�u hastada sinsice yava� yava� geli�ir. Yava� seyir g�steren �izofrenide ba�lang��ta dikkat toplama g��l��, toplumsal ilgiyi kaybetme, i�ine kapanma, kendine bak�mda azalma, dini u�ra��larda artma veya kara sevdaya tutulma gibi belirgin olmayan ve ilk bak��ta �izofreniyi d��nd�rmeyen belirtiler g�r�lebilir ve s�kl�kla ba�ka psikiyatrik hastal�klarla kar��t�r�l�r. Bu ba�lang�� belirtilerinin ard�ndan birka� ay veya y�l i�inde de t�m belirtileri ile hastal�k ortaya ��kar. Hastalar s�kl�kla garip davran��lar ve konu�malar sergilerler. Ger�ekte olmayan sesler i�itmeye ve hayaller g�rmeye ba�larlar. Baz� hastalarda garip pozisyonlarda uzun s�re durma, baz�lar�nda hi� hareket etmeksizin uzun s�re sessiz kalma veya a��r� hareketlilik g�r�lebilir. Yava� seyir g�steren �izofreninin yan�nda h�zl� seyir g�steren �izofreni de olabilir. Bu hastalarda ise belirtilerin �o�u bir arada aniden ortaya ��kar.Baz� hastalarda belirtiler hafif seyrederken baz�lar�nda �iddetli semptomlar olabilir ve bu durumda hastalar� kontrol etmek g��le�ebilir. �izofrenide g�r�len belirtiler iki ba�l�k alt�nda toplan�r: pozitif belirtiler ve negatif belirtiler. Her hastada bu belirtilerin t�m� bir arada g�r�lmez.
�izofreninin tipine g�re belirti k�meleri de de�i�ir. �rne�in paranoid �izofrenide ��phecilikle ilgili belirtiler bask�nd�r. Paranoid �izofrenlerde s�k g�r�len temalardan baz�lar� �unlard�r: kendisine k�t�l�k yapmak isteyen ki�iler veya g��ler vard�r, bununla ilgili sesler i�itmektedir, bu nedenle evde perdeleri kapat�p oturmakta, yemek yerken zehirlenme riski oldu�unu d��nerek yeme�i kendi
�n�nde haz�rlatmakta veya kendi yapt�� yeme�i yemektedir. Odas�na dinleme cihazlar� yerle�tirilmi�tir, bu nedenle odas�nda temkinli konu�maktad�r, e�i kendisini aldatmaktad�r, v.b. Basit �izofrenide ise toplumsal �ekilme, i�ine kapanma, sosyal aktivitelerde azalma, kendine bak�m�n d��mesi gibi belirtiler d��nda fazla bulgu olmayabilir. Pozitif belirtilerde; ��phecilik, i�itme varsan�lar ve garip davran��lar s�kt�r.Hastalarda d��nce ve konu�mada kopukluk g�r�lebilir. Konu�urken konudan konuya
atlama, i�erik olarak bir anlam ifade etmeyen s�zc�kleri birbiri ard�na s�ralama sonucu dinleyenler taraf�ndan bir anlam ifade etmeyen s�zc�k salatas� dedi�imiz i�eri�i bo�, anlams�z ve karma��k konu�ma bi�imi g�r�lebilir. Bazende hastalar
kendileri kelime uydururlar, bu kelimeler kendilerince bir anlam ifade etmektedir.Asl�nda anlams�z gibi g�r�len konu�maya dikkat edilirse �okta anlams�z olmad�� i�eri�inin oldu�u g�r�lebilir. Bu konu�ma bi�imi ki�inin �a�ri�imlar�n�n h�zlanmas� ile ilgilidir. D��ncede bu h�zlanman�n yan�nda duraklamalar da g�r�lebilir.
Hastalar konu�urken ani duraklamalar, bloklar genelde buna ba�l�d�r. D��nceler genelde �ocuksu ve b�y�seldir. Hastalarda ger�ekle ba�lant�s� olmayan inan��lar g�r�lebilir. Bu hastalarda g�r�len baz� d��ncelere �u �rnekler verilebilir; telefonlar� dinlemekte, insanlar kendisini takip etmekte, herkes d��ncelerini bilmektedir, k�t�l�k yapmak isteyen ki�iler vard�r, hatta ev i�indeki yak�nlar� bile k�t�l��n� istemekte ve kendisine zarar vermek i�in planlar yapmaktad�r,televizyondan mesajlar almakta, herkes kendisine manal� manal� bakmaktad�r,
i� organlar� par�alanm�� ve yok olmu�tur, telepatik g��leri vard�r, uzayl�lar kendisi ile ba�lant� kurmaktad�r v.b.
Ger�ekle ba�lant�s� olmayan sesler i�itilebilir. Bazen bu sesler baz� komutlar vermekte, alay etmekte veya k�t� s�zler s�ylemektedir. Yine ger�ekte olmayan
hayaller g�r�l�r. Garip �ekiller, korkun� yarat�klar olabilir. Hastalar bu ses ve g�r�nt�lerin ger�ekte olup olmad��n� ay�rt edemez. �o�u zaman bunlardan rahats�z olurlar ve korkarlar. Bunlar� kendi beyinlerinin bir �r�n� olarak kabul etmez ve genelde d��ar�dan birileri taraf�ndan yap�ld��n� d��n�rler. Bazen bu seslere yan�t verir, konu�maya ba�larlar veya g�r�nt�leri takip ederler.Hastalar�n bu hareketleri d��ar�dan g�zlendi�inde kendi kendine konu�uyormu� veya sabit bir noktaya bak�yormu� gibi gelir.
Negatif belirtilerde; toplumsal �ekilme, i�ine kapanma, ilgi ve istek azl��,kendine bak�mda azalma, konu�ma ve hareketlerde azalma gibi belirtiler g�r�l�r.

Duygulan�mda azalma g�r�l�r. Hastalar�n jest ve mimiklerinin azald�� g�r�l�r.Olaylara uygun tepkiler veremezler. �o�u zaman y�zlerine maske giymi� gibi tepkisiz bir g�r�n�m sergilerler. Bazen de uygunsuz tepkiler verdikleri g�r�l�r, a�lanacak
yerde g�ler veya g�l�necek yerde a�layabilirler. Genelde hareketler azalm��t�r.
Harekete ba�lama g��l�� g�r�l�r. �leri evrelerde hareketsiz uzun s�re durduklar� g�r�lebilir. Bu hareketsizli�in nedeni s�kl�kla ileri derecede karars�z kalmakla ilgilidir. Bazen bu uzun s�reli hareketsizli�in ard�ndan ani beklenmeyen bir hareketlilik olabilir, hasta yaydan f�rlam�� ok gibi eyleme ge�ebilir. Hastalar
toplumsal olaylara ilgi ve isteklerini genelde kaybederler. Toplumsal �ekilme, okul ve i�e devam edememe, arkada�lardan uzakla�ma, yaln�z kalmay� tercih etme s�k g�r�l�r. Dikkat toplama g��l�� vard�r, hastalar bir konuya odaklanamazlar.

�izofreni hastalar�nda sald�rganl�k s�k g�r�len belirti de�ildir. Ancak �izofreni belirtileri ortaya ��kmadan �nce sald�rgan ki�ili�i olanlarda hastal�k ortaya ��kt�ktan sonra sald�rganl�k g�r�lebilmektedir. Bunun d��ndaki hastalar genelde i�ine kapan�kt�r. ��phecili�i olan hastalar ila� kullanm�yorlarsa sald�rgan olabilirler. Genelde aile i�inde veya arkada� ortam�nda sald�rgan davran��lar g�sterirler. Yine alkol ve madde ba��ml�l�� olan �izofrenlerde sald�rganl�k g�r�lebilir. �izofrenide intihar riski normal topluma g�re fazlad�r. Hastalar�n %10�unda intihar giri�imi g�r�lebilmektedir. Hangi hastan�n intihar edece�ini �nceden
kestirmek genelde g��t�r.

                                                        ��ZOFREN� NEDENLER� NELERD�R?

�izofreninin kesin nedeni tam olarak bilinememektedir. Bu konuda de�i�ik teoriler ileri s�r�lmektedir. Klinik izlemelerde   kan ba�� olan ki�ilerde genetik yatk�nl��n oldu�u ba�ka nedenlerin de araya girmesi ile hastal��n ortaya ��kt�� g�r�lmektedir.
Tek yumurta ikizlerinin birinde �izofreni g�r�lmesi durumunda di�erinde �izofreni ortaya ��kma olas�l�� %50, anne baban�n ikisinin birden �izofren olmas� durumunda �ocuklarda �izofreni g�r�lme olas�l�� %40, anne veya baban�n �izofren olmas�
durumunda �ocuklarda g�r�lme olas�l�� %8, karde�lerden birinin �izofren olmas� durumunda di�er �ocukta hastal��n g�r�lme olas�l�� %12�dir. Genetik ge�i�ten sorumlu tutulan baz� genler vard�r ancak bu konu hen�z tam olarak ayd�nlat�lamam��t�r.

�izofren hastalar�n beyin tomografisi ve MR gibi radyolojik incelemelerinde beynin baz� b�lgelerinde de�i�iklikler tespit edilmektedir ancak bu de�i�ikliklerin �izofreniye �zg� olmad�� bilinmektedir. Yine �len �izofren hastalar�n beyin
biyopsilerinde beyinde baz� doku de�i�iklikleri g�r�lmektedir. Bu de�i�ikliklerin de hastal�k olu�madan �nce mi oldu�u veya hastal��n ortaya ��k��yla m� geli�ti�i bilinememektedir.
Beyin biyokimyas� ile ilgili ara�t�rmalarda beyinde haberci rol� �stlenen (n�rotransmitter) maddelerden biri olan dopaminin aktivite art��n�n hastal��a yol a�t�� bilinmektedir.
Son y�llarda dopamin yan�nda serotonin ve norepinefrin gibi di�er habercilerinde �izofreni olu�umunda rol oynad�� belirtilmektedir. Kullan�lan ila�lar da bu sistemler �zerinden etki etmektedir. Her hastada ayn� belirtilerin ortaya ��kmamas�,her ilac�n her hastaya yaramamas� hastal��n ortaya ��k��nda bu maddelerle ilgili ki�iden ki�iye de�i�en �zelliklerin oldu�unu d��nd�rmektedir. Hastal��n ortaya ��k�� nedeni olarak baz� hastalarda dopamin sistemi daha etkin olurken baz�lar�nda sorun daha �ok serotonin sisteminde olabilir.
Ba��kl�k sisteminin bu hastal��a yol a�t�� ne s�r�len teoriler aras�ndad�r.
Gebelik s�ras�nda grip enfeksiyonu ge�iren annelerin �ocuklar�nda bu hastal��n ortaya ��kt�� ileri s�r�lm��t�r, ancak ara�t�rmalar bunu desteklememektedir.

�evresel baz� etkenler hastal��n ortaya ��k��nda rol oynamaktad�r. Kalp hastalar� nas�l �evresel stres yaratan durumlardan olumsuz etkileniyorsa veya stresli bir ya�am olay� nas�l hastal��n ortaya ��kmas�nda rol oynuyorsa �izofrenlerde
de ayn� durum ge�erlidir. Bu hastalarda tek ba��na ila� tedavisi genelde yeterli olmaz, stres yaratan durumlar�n da ele al�nmas� gerekir. Baz� aile yap�lar�n�n �izofreniye yol a�t�� ne s�r�lm�� ve �izofren aileler modeli geli�tirilmeye �al��lm��t�r, ancak sonra yap�lan ara�t�rmalar bu teoriyi desteklememi�tir.

�izofrenlerde hormonlarda baz� de�i�iklikler oldu�u ve bunun da hastal��a yol a�t�� belirtilmektedir.
Baz� yap�sal ve kimyasal bozukluklar�n �izofren hastalar�n alg�lar�nda bozulmalara yol a�t�� ve hastalar�n alg�lar�nda se�icilik olmamas� dolay�s�yla beynin �ok fazla uyaranla kar��la�t�� ne s�r�lmektedir. �rne�in normal ki�ilerde bulunduklar� ortamda ayn� anda ortaya ��kan seslere kar�� bir se�icilik vard�r, televizyonun sesini dinlerken d��ar�da ba��ran sat�c�n�n sesini alg�lamayabilir, oysa �izofrenlerde bu se�icili�in olmad�� ayn� anda var olan t�m seslerin alg�land�� ve beynin
fazla uyaranla kar�� kar��ya kald�� belirtilmektedir.
Stres-diyatez teorisine g�re b�nyesel olarak yatk�n olan ki�ilerde stresli bir durumla kar��la��ld��nda �izofreni ortaya ��kmaktad�r. �izofreninin ortaya ��k��nda biyolojik, psikososyal ve �evresel etkenlerin birlikte rol oynad��, stres yaratan bir durumla kar��la��ld��nda hastal��n ortaya ��kt�� ve stres yaratan durumun da bu etkenlerden biri ile ilgili olabilece�i belirtilmektedir.�rne�in ortaya ��kar�c� etken enfeksiyon gibi biyolojik bir neden veya bir yak�n�n� kaybetme veya sorunlu bir ailede ya�ama gibi psikolojik bir neden olabilir. Her enfeksiyon hastal�� olan veya her yak�n�n� kaybeden �izofreni olmaz, bu
hastal��n ortaya ��k�� i�in b�nyesel yatk�nl��n da bulunmas� gerekir.

                                                       ��ZOFREN� TANISI NASIL KONUR?

�izofrenide g�r�len belirtiler ba�ka psikiyatrik hastal�klarda da g�r�lebilir.
Hi�bir belirti tek ba��na tan� koydurucu de�ildir. Tan� psikiyatri uzman� taraf�ndan hastan�n ruhsal muayenesi, hasta yak�nlar� ile g�r��me ve �o�u zaman hastan�n klinik izlenmesi sonucu konur.
�izotipal ki�ilik bozuklu�u, �izoaffektif bozukluk, bipolar duygulan�m bozuklu�u �izofreni ile s�kl�kla kar��an bozukluklard�r.
Baz� bedensel hastal�klar�n seyri s�ras�nda da benzer belirtiler g�r�lebilir, bu nedenle ay�r�c� tan�y� yapabilmek i�in fizik muayene ve kan tahlillerinin yap�lmas� gerekir.
Alkol ve madde ba��ml�l�� olan veya baz� ila�lar� kullanan ki�ilerde de benzer belirtiler olabilir. Hastan�n �yk�s�n�n al�nmas� s�ras�nda buna dikkat edilmeli ve �yk�de bu durumlardan bahsediliyorsa buna y�nelik tetkiklerin yap�lmas� gerekmektedir.