 |
| Savunma Mekanizmalar� Bastirma Psikanalitik yayinlarda en erken taninmis ve hakkinda en genis bicimde tartisilmis olan A.Freud'a g�re b�t�n savunmalarin temeli olan savunma mekanizmasi bastirmadir (represyon). Bastirma,istenmeyen id d�rt�lerinin istek ve duygularin bilince cikmasina engel olan bir ego islevidir. Kisi farkinda olmaksizin kendisini rahatsiz edecek olan bir takin d�rt�lerinden kurtulmus olur. Bilince ciktiginda kisiyi zorlayacak bir takim duygu, d�s�nce,d�rt� ve anilar bastirilarak bilincten uzaklastirilmis olur. Bu s�rec ego ile id arasinda s�rekli yasanan bir s�rectir ve egonun bunu saglamak icin enerji harcamasi gerekmektedir. Id 'in libidinal enerjisine karsi egonun bu ruhsal enerjisine karsi yatirim denmektedir. Kiside yatirim-karsi yatirim dengesi s�rekli degiskenlik g�sterir. Egonun yatirimi daha g�cl� oldugu s�rece bilinc disi libidinal id d�rt�leri bastirilmis olarak tutulur ve bilince cikartilmazlar. Ancak id enerjisinin arrtigi durumlarda egonun bastirma g�c� yetmeyecek ve baska savunma mekanizmalari devreye sokacaktir. Yalitma (izolasyon) Freud' un 'duygu yalitimi' diye adlandirdigi ama zamanla sadece yalitim olarak adlandrilan savunma mekanizmasidir. Kisigecmiste yer aldigi bir takim olumsuz aci veren anilari d�s�nceleri , fantazileri (d�sleri) duygusundan yalitarak,duygusunu yasamaksizin hatirlar. Bilinc o aniyi ancak duygusal boyutundan soyutlayarak kabul edebilmektedir. Kisi �rnegin gecmiste,bir yakinini kaybettigi bir kazayi,hic bir �z�nt� yasamadan,sanki o olay baskasinin basindan gecmis,o bir g�zlemci , izleyiciymis gibi duygusuz bir bicimde anlatabilir. Bu duygu cok sonralari olabilecegi gibi travmatize edici olay yeni oldugu zaman da olabilir. Zit Tepkiler Kurma (Reaksiyon-Formsyon) Bu savunma mekanizmasinda temel isleyis d�rt�sel olan , bilincdisi olan bir duygunun d�s�ncenin, aninin, bilincte tersini, asiri vurgulamaktir. �rnegin kisi bilincdisi olarak nefret ettigi kisiyi bilincli olarak asiri derecede sever. B�ylece bir cok kabul edilmez duygu yerine toplumun olumlu buldugu, ahlaki deger yargilarinin kabul ettigi duygular ortaya konmus olur. Nefrete karsi sevgi, kabaliga karsi nazik olma,inatcilik yerine asiri uysallik, kirli, pis, pasakli olmak yerine titiz olmak gibi durumlar ortaya cikar. Bu duygulanimlarin ters y�nde islemesi de s�z konusu olabilir . �rnegin kabul edilemez bir sevgi ( yasak sevgi vb. ) yerine kisi bilincli olarak nefret duygusunu ortaya koyabilir. Yapma-Bozma (Un-doing) Kisinin g�nl�k yasantisinda ya da d�s�ncelerinde yaptigini sandigi olumsuz eylemlerin sonucunu ortadan kaldirmak, yapilmamis gibi sayak amaciyla bir takim hareketler,eylemlerdir. Bir bakima reaksiyon - formasyon'a benzeyen bu mekanizma da yine Obsesif-Kompulsif Bozukluk veya O.K Kisilik Bozuklugu vb. durumlarda g�r�l�r. Kisi elektrik d�gmelerini acip kapayarak,firin d�gmelerini acip kapayarak �nce o olumsuz eylemi yaptiriyor sonra tekrar kapatarak olumsuz sonuclarini ortadan kaldiriyor,yani eylemini iptal ediyor. Bilincdisi olarak �lmesini istedigi kisiyi d�gmeyi acarak �ld�r�yor sonra kapatarak tekrar hayata d�nd�r�yor gibi bir mekanizma islemektedir. Yadsima (Bilincdisi inkar) Kisi egosu icin tehlikeli olarak algiladigi bir takim duygu,ds�nce,anilarini ve gercekleri bilincdisi olarak farkinda olmaksizin yoksayarak,yokmus ya da olmamis gibi davranir. Bu kisinin kendisini (egosunu) korumaya y�nelik bilincdisi bir eylemdir. �rnek olarak bir takim laboratuvar �rnekleriyle kanser oldugu kanitlanmis egitimli ve durumu anlayacak kisilerin b�yle bir olay yokmuscasina davranmlarini g�sterebiliriz. Yine baska t�r d�s�ncelerini kisi kendisine yakistiramadiginda da yadsimaktadr.Kendisi degil de baskalari o d�s�nceyi tasiyormus gibi olumsuz seyi disari yansitmaktadir. Gerilme (Regresyon) Kisinin ulastigi gelismislik d�zeyi bunalti douracak bir d�zeyde ise kisi daha �nceki bir d�neme gerileme egilimi g�sterir. Bilincdisi isleyen bu s�recte kisi cocuksu davranislar sergileyebilir. Asil psikoz dedigimiz,ciddi akil hastaliklarinda (sizofreni vb.) kullanilan bu mekanizma en ilkel mekanizmalardan biridir. Bilincdisinin malzemesini bilince cikartma ve sanat �r�n� olarak olusturma cabasinda yararli bir islev g�r�r. Yansitma (Projeksiyon) Kisinin kendisinde algiladigi ama asla kendine yakistiramadigi bir takim d�rt�,duygu,d�s�ncelerini bastiramadigi,yadsiyamadigi duygu,d�s�nce vb.'nin kendisinde degil de disarida,baskalarinda oldugunu ve kendisine y�nelik olumsuz seyler yapilacagi biciminde bir d�s�nce gelistirmesidir. Birisine cok �fkelenen ve bilincdisi olarak onu �ld�rmek isteyen kisi bu duygunun,d�s�ncenin ne kadar k�t� oldugunu algilar ve o d�s�ncenin kendisine ait degil falanca kisiye ait oldugunu ve kendisini sucladigini,�ld�rmek istedigini vb. s�yler� �zellikle paranoid (s�pheci) hastalardaki en teme mekanizma budur. Nefret ettigi,yok olmalarini istedigi kisilerin kendisinden nefret ettiklerini,kendisini zehirleyip vb. yolla �ld�receklerini s�yleyebilir. Yer Degistirme (Deplasman) Bir duygu ya da d�rt�n�n,asil nesnesine (psikanalitik acidan insan) y�neltilmesinin yogun sorunlar getirecegi durumlarda,bir baska nesneye y�neltilmesine denir. Freud'un ayrintisiyla tanimladigi bu mekanizma,at korkusu olan k�c�k Hans'in analizinde cocugun asil korkusunun(babadan korku) at orkusuyla yer degistirmis olmasiyla aciklanabilir. �zellikle fobik bozukluklarda g�r�len bir savunmadir. Kedi,k�pek,b�cek korkusu,disari cikamama,kalabaliga girememe vb. Akla Uygun Hale Getirme (Rasyonalizasyon) Benlik icin aci,sikinti veren bazi d�rt� ve duygular akla yatkin ve sikinti vermeyen bir hale getirilmeye calisilirlar. Bir baskasina karsi yaptigi yanlislari cesitli aciklamalarla hakli g�sterme cabasi vb. durumlar buna �rnektir. Tembellik yapan insanlarin kendilerine cesitli bahaneler bulmasi,alkolik kisilerin her g�n kendilerine icme nedenleri bulma cabalari vb. D�nd�rme (Konversiyon) Cok yogun bir sikinti yasayan,agir bir sterese ugramis kisi o yogun sikintisini yatistirmaya y�nelik bircok savunma mekanizmasi kullanir. Ama yetmeyince konversiyon dedigimiz bedenin herhangi bir islevini iptal eden bir davranis sergiler. �rnegin kolu-bacagi tutmaz,y�r�mez olabilir. Komada gibi yatalak bir duruma gecebilir. Kismen bilinc kaybi olabilir,k�rl�k,sagirlik vb olabilir. B�ylece �nce kendisine sikinti veren durumdan kurtulmus ve cevresindeki insanlarin ilgisini g�rm�s olur. B�t�n bunlar bilincidsi olan kisininfarkinda olmadigi isleyislerdir.'Numara'yapiyor gibi algilanmamasi gereken ilgi ve �zen g�sterilmesi gereken �nemli s�reclerdir. Entelekt�alizasyon Kisinin asil bunaldigi durumu anlatmak yerine onu bir bilim adami tutumuyla aciklamaya calisma biciminde bir savunma mekanizmasdir. �rnedign kisi duyumsadigi ve kendisini cok rahatsiz eden insest (yakini,kan bagi olan birine cinsel ilgi) duygusunu dile getirmek yerine insestin eski caglardan beri varolan,su su kralliklarda yasanmis bir durum oldugunu anlatir. Entellekt�el aciklamalarla,asil yapmasi gerekeni,icinden gecen duygu,d�s�nceleri anlatmak yerine ayrintilarla g�r�smeyi anlasilmaz hale getirme tipik bir �rnektir. D�s Kurma (Fantazi) Insanin dis dunyada doyuramadigi istek ve d�rt�lerini d�sler kurarak doyurma cabasidir. Cocukluk ve ergenlik yillarinda cok kullanilan bir metabolizma olmakla birlikte ice d�n�k eriskinlerde yogun bicimde kullanilabilir. Sanatsal yaratinin vazgecilmez bir olanagi olarak islev g�r�r. Genel olarak insanlarin g�nl�k yasantisini,isini,okulunu vb. aksatmiyorsa hic bir sakincasi yoktur. Ama engelliyorsa kisinin bir psikiyatrist ile g�r�smesi uygun olur. Y�celestirme (S�blimasyon) Cocugun b�y�me s�recinde tasidigi olumsuz d�rt�leri,duygulari toplumun kabul edemeyecegi yasak vb. bir davranisi toplumun olumlu buldugu bir davranis,eylem bicimine cevirerek olumlu seyler yapmasidir. �rnegin saldirganlik d�rt�s� yogun olan bir cocugun boksa eglim duyarak herkesin olumladigi,alkisladigi b�y�k bir boks�r olmasi gibi. Bilimsel merak,sanatcilik vb. y�celestirme �rnekleridir. Y�celestirmeyi diger savunma mekanizmalarindan ayiran en temel fark her hangi bir sikintiya karsi ortaya konmamasidir. Diger t�m savunmalarin asiri olusu hastalik olurken bunda b�yle bir sey s�z konusu degildir. |
|
 |
|