okb

                               OBSES�F KOMPULS�F BOZUKLUK
                           (SAPLANTI ZORLANTI BOZUKLU�U)

         OKB anksiyete bozukluklar� i�inde gruplan�r. G�nl�k hayatta bat�l inanc� olan, en ufak �eylerden kayg� duyan veya ��phelenen insanlar �oktur. Bu gibi belirtileri g�steren herkes hasta olarak kabul edilemez, ancak bu d��nce ve davran��lar a��r�ya ka�t��nda obsesif kompulsif bozukluktan s�z edilir. Baz� ki�iler akl�na k�t� bir �ey geldi�inde bir tahtaya vurarak �Allah korusun� der veya evden ��karken d�� kap�n�n kilitli olup olmad��n� bir ka� defa kontrol eden s�kt�r, bu t�r davran��lar� obsesif kompulsif bozukluk olarak de�erlendirmek yanl�� olur.   Bu hastal��n en �nemli �zelli�i ki�ilerin tak�nt�l� d��ncelerinin ve davran��lar�n�n fark�nda olmas�d�r. Bu ki�ilerde akla tak�lan d��nceler istemli olarak uzakla�t�r�lamaz veya sa�ma oldu�unu bile bile ayn� davran�� ok defa tekrar edilir(uzun s�re el y�kamak veya kap�n�n kilitli oldu�unu bilerek tekrar tekrar kontrol etmek gibi). Bu hastal��a yakalanm�� ki�ilerin g�nl�k i�levlerini yerine getirmesi g��le�ir, i� hayat� ve sosyal ili�kileri genelde bozulur.

    OKB bir hastal�k olarak tek ba��na g�r�lebilece�i gibi bir belirti olarak ba�ka psikiyatrik hastal�klara e�lik edebilir.        OKB s�kl�kla depresyonla bir arada g�r�l�r. Hastan�n de�erlendirmesinde buna dikkat etmek gerekir.

    Yap�lan ara�t�rmalarda bu hastal��n toplumda %2-3 oran�nda g�r�ld�� tespit edilmi�tir. Ancak tahmin edilen de�erler bunun �ok �st�ndedir.Bu hastal�k herhangi bir ya�ta ba�layabilir. Okul �ncesi �ocukluk d�neminde veya ya�l�l�kta ortaya ��kabilir, ortalama ��k�� ya�� 40�d�r.

    �e�itli nedenlerle hastalar�n OKB tan�s� almas� gecikebilir. Bunun de�i�ik nedenleri olabilir; hastalar�n ya�ad�klar�n�n hastal�k oldu�unun fark�nda olmamas� veya hekimler ay�rt edici tan�da bu hastal�� d��nmemeleri bu nedenlerden baz�lar�d�r. Bazen depresyon, i� ve aile sorunlar� gibi ba�ka tan�lar�nda bu hastal�kla bir arada bulunmas� OKB tan�s�n� g��le�tirebilmektedir. Tedavide gecikmenin en b�y�k sak�ncas� depresyonun veya i� ve aile sorunlar�n�n ortaya ��kma riskinin artmas�d�r.

                               OBSES�F KOMPULS�F BOZUKLUK BEL�RT�LER� NELERD�R?

        Genelde obsesyon ve kompulsiyonlarla karakterizedir, ancak sadece obsesyon veya kompulsiyon yak�nmalar� olan hastalar da olabilir. Obsesyonlarda kompulsiyonlarda d��nce �eklinde olabilir. Ancak genelde obsesyonlar d��nce kompulsiyonlarda davran�� eklindedir.

Obsesyon (tak�nt�): ki�inin kontrol� d��nda tekrarlayan d��nce ve uyaranlard�r. Hastalar bunun �ok anlams�z oldu�unu, kendilerini �ok rahats�z etti�ini ancak bu d��ncelerden kurtulamad�klar�n� belirtirler. Bu tak�nt�lar hastada i�renme, korkma, ��phelenme veya anksiyete gibi duygular� da beraberinde getirir. Hastalar bu d��ncelerin kendi beyinlerinin �r�n� oldu�unun fark�ndad�r. S�k g�r�len obsesyonlar �unlard�r:

Kirlilik : �evreden kan, t�kr�k, mikrop veya semen gibi kir bula�mas� veya ki�inin �evreye kir bula�t�rmas�
Kendi ba��na veya yak�nlar�n�n ba��na bir k�t�l�k gelece�i d��ncesi
Kontrol�n� kaybetme ve sald�rgan davran��ta bulunma korkusu
Tekrarlayan ve kontrol edilemeyen cinsel d��nceler
Dinle ve ahlaki de�erlerla a��r� u�ra�ma v.b.
Kompulsiyon (tekrarlayan davran��lar): hastalar tak�nt�l� d��ncelerden kurtulmak i�in ak�llar�na ba�ka d��nceleri getirirler veya baz� davran��larda bulunurlar bu t�r d��nce ve davran��lara kompulsiyon denir. Tak�nt�l� d��nceler anksiyete art��na neden olurken kompulsiyonlar anksiyeteyi azalt�r. A��r OKB hastalar�nda bazen bu kompulsiyonlar t�m g�n� alabilir. S�k g�r�len kompulsiyonlar �unlard�r:

Temizlik: saatlerce el y�kama, banyo yapma veya tekrar tekrar ev temizleme gibi. Bu �ekilde el y�kayarak g�nde bir kal�p sabun bitiren veya �ama��r suyu ile elini y�kayan hastalar s�kt�r.
Tekrarlama: tak�nt�l� d��nce ile olu�an s�k�nt�y� gidermek i�in tekrarlayan davran��ta bulunma veya ak�ldan ba�ka d��nceleri ge�irme gibi. Yak�nlar�n�n ba��na kot� bir �ey gelece�ini d��nen bir hasta bunun olmamas� i�in halen yapmakta oldu�u davran�� ikinci kez yaparak bu d��nceden kurtulabilir (yolda y�r�rken ayn� yolu geri d�n�p tekrar y�r�mek gibi)
Kontrol etme: evine bir �ey olacak veya yang�n ��kacak korkusu ile tekrar tekrar kap�y� veya t�p�n kapal� olup olmad��n� kontrol etmek gibi.
Biriktirme: i�e yaramayan bir �ok e�yay� biriktirmek gibi. �rne�in baz� ki�ilerde yeterli yerleri olmad�� halde gazeteler, bo� kavanozlar veya konserve kutular� gibi i�e yaramayan �eyleri atamama davran�� g�r�lebilir. Son birka� y�ld�r yurdumuzda gazetelere yans�yan ��pl�k evler buna en g�zel �rnektir.
Sayma: yolda y�r�rken kald�r�m ta�lar�n� sayma veya araba plakalar�n� okuma, g�nl�k i�leri yaparken belli say�larda tekrar etme v.b.(�rne�in kaza��n� be� kere giyip ��karma veya ayn� yere �� kere gitmeme gibi)
Tamamlama: bu kompulsiyonu olan hastalar bir dizi davran�� m�kemmel olana kadar tekrar tekrar yaparlar. �rne�in kirlilik tak�nt�s� olan baz� hastalar el y�kamadan �nce lavaboyu, muslu�u ve sabunu y�kar (genelde belli say�da) daha sonra belli say�da elini y�kar ve elini y�kad�ktan sonra tekrar ayn� i�lemi tekrarlar.
A��r� tertipli ve d�zenli olma: �rne�in �al��ma odas�nda her�eyin simetrik durmas� veya masan�n �st�ndeki her�eyin belirli bir s�ra ile dizilmesi gibi.
Yukar�da say�lanlar d��nda say� sayma, a��r� liste yapma veya a��r� dua etme gibi ba�ka kompulsiyonlarda olabilir.

                             OBSES�F KOMPULS�F BOZUKLU�UN NEDENLER� NELERD�R?

OKB�nin bilinen tek nedeni yoktur. �e�itli etkenlerin bir araya gelmesi ile bu hastal��n ortaya ��kt�� belirtilmektedir.

Genetik bir yatk�nl�ktan s�z edilmektedir. OKB�ye neden olan bir gen bulunamam��t�r, ancak OKB hastalar�n�n yak�nlar�nda bu hastal��n g�r�lme olas�l�� artmaktad�r. Ayn� ailede g�r�len OKB semptomlar�n�n ayn� olmas� gerekmez. �rne�in annede kontrol etme kompulsiyonlar� g�r�l�rken k�z�nda s�k el y�kama olabilir.

Beyinde kimyasal haberci g�revi �stlenen serotonin seviyesinde d��menin bu hastal��a neden oldu�u s�ylenmektedir. Serotonin seviyesini art�ran ila�lar bu nedenle tedavide kullan�lmakta ve tedavi edici etkisi g�r�lmektedir.

Baz� ara�t�rmac�lar bu hastalarda beynin �n k�sm� olan frontal kortex ile i� yap�lardan bazal ganglionlar aras�nda ileti�im kopuklu�u oldu�unu ileri s�rmektedir.

Aile i�i sorunlar veya stres yaratan durumlar bu hastal��a yol a�maz ancak var olan hastal��n alevlenmesine yol a�abilir.

Obsesif ki�ilikteki ki�ilerle OKB�yi ay�rmak gerekir. OKB hastalar�n�n hastal�k �ncesi d�nemlerinde genelde kompulsif davran��lara rastlanmaz.OKB hastalar�n�n %15-35�inde hastal�k �ncesi d�nemde obsesif u�ra�lara rastlan�r.

                              OBSES�F KOMPULS�F BOZUKLUK NASIL TEDAV� ED�L�R?

Tedavide ama� �ncelikle var olan hastal�� tedavi etmek sonra da hastal��n tekrarlamas�n� �nlemektir. Bu ama�la iki tedavi y�ntemi kullan�lmaktad�r:

Se�ici serotonin geri al�m inhibit�rleri kullanmak
Bili�sel davran�� tedavi uygulamak
Hastalar�n hastal�klar� konusunda kendilerini e�itmeleri �ok �nemlidir.

Tedavinin ba�lar�nda bili�sel ve davran�� tedaviyi oturtmak ve tedavi dozunu ayarlamak amac� ile haftada en az bir kez doktor kontrol�ne gitmek gerekir. Hastal�k yat��t�k�a kontroller seyrekle�ir, tamamen d�zeldikten sonra da y�lda bir kez bile olsa kontrole gitmekte fayda vard�r.

�yile�tikten sonra belirtiler tekrar ba�lar ve kognitif davran�� tekniklerle kontrol edilemez ise, beklenmeyen ila� yan etkileri g�r�l�rse, depresyon, anksiyete bozuklu�u gibi ba�ka ruhsal hastal�k belirtileri g�r�l�rse veya bir yak�n�n� kaybetmek gibi hastal�� k�t� etkileyebilecek �nemli bir ya�am olay� ile kar��la��l�rsa vakit kaybetmeden psikiyatriste ba�vurmak gerekir.

Hastal��n tedavisi uzun s�reli ve hastay� �ok zorlay�c�d�r. Tedavi s�resince hastan�n kendi kayg�s�n� kontrol etmesi gerekir ki bu bazen imkans�z hale gelebilir. B�yle yorucu bir tedaviyi ge�tikten sonra aniden tedaviyi kesmek kesinlikle �nerilmez. Tedavinin seyri s�ras�nda tedavi ile ilgili sorunlar ortaya ��kt��nda bunun doktor ile payla��lmas�nda fayda vard�r.

                                HASTA YAKINLARINA D��EN G�REVLER NELERD�R?

    Bu hastalar�n kendi hastal�klar� konusunda genelde i� g�r�leri yoktur. Bu nedenle bu hastalarla ya�ayan ki�ilere �ok i� d��mektedir. Bu hastal��n asl�nda tedavi edilebilir oldu�unu anlatmak ve doktora gelem konusunda bu hastalar� ikne etmek genelde yak�nlar�na d��mektedir. Hastal��n tedavisi yorucudur ve hastay� olduk�a gerginle�tirir, bu d�nemlerde hastan�n yan�nda olmak ve destek vermek �ok �nemlidir. Belirtileri tart��arak d�zeltmek m�mk�n de�ildir. Hastalar zaten bu d��nce ve davran��n sa�ma oldu�unun fark�ndad�r, onlarla bunu tart��arak �zerlerine gitmek hastan�n s�k�nt�s�n� art�rmaktan ba�ka i�e yaramaz. Bunun yerine onlar� anlad��n�z� ve yanlar�nda oldu�unuzu belirterek destek olmak tedavinin seyri a��s�ndan olduk�a olumludur. Davran�� tedavisinde ama� tak�nt�l� d��nceleri ortadan kald�rmak de�il hastan�n bu d��ncelerle bar��k ya�amas�n� sa�lamakt�r. �rne�in ��p bidonunun yan�ndan ge�erken eline kir bula�t��n� d��nerek defalarca elini y�kayan bir hastaya �hay�r kir bula�mad�� demek yerine �eline kir bula��p bula�mad��na karar vermek i�in �aba harcamamal�s�n, kir bula�t��n� kabul etsen bile elini tekrar tekrar y�kamamak i�in direnmelisin� d��ncesi a��lan�r ve hastan�n bunu ba�armas� istenir. Bu nedenle hasta yak�nlar�n�n bu d��nceye uymayan yakla��mlar� tedaviyi zora sokmaktan ba�ka i�e yaramaz. Bu t�r yakla��mlar OKB beliritlerinin artmas�na sebep olabilir.

    Aile i�i sorunlar bu hastal��n sebebi olmaz ancak �o�u zaman hastal��n belirtileri aile i�inde sorunlara neden olur. Bu hastal�k pek �ok hastal�ktan daha fazla hasta yak�nlar�n� rahats�z eder. �rne�in y�kanma obsesyonu olan bir hasta g�n boyu banyoyu i�gal etti�i i�in, hasta yak�nlar� banyoyu kullanamaz hale gelebilir, veya d��ar�dan kir bula�acak diye obsesyonlar� olan baz� hastalar sadece kendileri de�il ailenin di�er fertlerini de baz� davran��lar yapmaya zorlayabilirler (�rne�in d��ar�dan gelir gelmez soyunup banyo yapmak gibi). Bu nedenle tedaviye gelindi�inde �o�u zaman hasta yak�nlar� da hastalar gibi yorgun ve t�kenmi�tir. Yak�nlar� OKB tedavisi g�ren ki�ilerin zaman zaman tedaviyi yapan doktoru ziyaret ederek tedavinin seyri konusunda bilgilendirmesi ve ne yapacaklar� konusunda bilgi almas� olduk�a faydal�d�r.