| Kleptomani ( zorlant�l� �alma hastal���) Kleptomani, ihtiyac� olmad���, hemen kullanmayaca�� halde ve maddi de�eri nedeniyle satma d���ncesi olmadan bir tak�m nesneleri izinsiz olarak alarak, onlara sahip olma �eklinde bir d�rt� kontrol bozuklu�udur. Ki�inin asl�nda o mal� sat�n alabilecek yeterli maddi birikime sahip oldu�u, ancak buna ra�men bu davran��� ger�ekle�tirdi�i g�zlenmi�tir. Bu davran�� daha �nceden d���n�lmemi� ve planlanmam�� olup, aniden ger�ekle�tirilir. Bu davran�� birinden intikam alma amac�yla yap�lmam��t�r. Birey bu davran���n yanl�� ve uygunsuz oldu�unun bilincindedir. Ki�iler bu davran��� ger�ekle�tirmek i�in ba�kalar�ndan yard�m istemezler. Tarihte Fransa kral� 4. Henry ve Sardunya kral� Victor un bu �zelliklere sahip oldu�u bilinmektedir.Rahats�zl���n �ocukluk ya�lar�nda ba�lad��� belirlenmi�tir. Ki�i bu davran��� ger�ekle�tirmeden �nce, yo�un bir gerilim hisseder. Bu davran�� akabinde, mutluluk, rahatlama ve b�y�kl�k hissi i�ine girmektedir. Rahats�zl�k hakk�nda yap�lan �al��malar�n azl��� ve bu durumlar�n ki�iler taraf�ndan gizlenmesi ve bu durumu ger�ekle�tiren ki�ilerin sa�l�k hizmetlerinden �ok, adli makamlara sevk edilmeleri nedeniyle ger�ek s�kl��� tam olarak bilinemese de bin ki�ide alt� ki�ide rastland��� saptanm��t�r. Yakalanan d�kkan h�rs�zlar�n�n % 5-25 inde saptanm��t�r. Hastalar�n genel �zellikleri: Kad�nlarda erkeklere g�re yakla��k d�rt kat daha s�k g�r�lmektedir. Cinsiyetler aras�ndaki oran�n bu kadar y�ksek olmas�n�n bir nedeni de, erkeklerin b�yle bir durumda �o�unlukla hastaneler yerine cezaevlerine g�nderilmeleri olabilir. Kad�nlarda ortalama olarak 30-35 ya�ta; erkeklerde 50-55 ya�ta daha s�k g�r�lmektedir. Hem erkek hem de kad�nlarda di�er d�rt� kontrol bozukluklar� rahats�zl��a e�lik edebilir. Erkeklerde daha �ok piromani (d�rt�sel olarak ate� yak�p, yang�n ��karma) ve hastal�k derecesinde kumar oynama ve tekrarlay�c� patlay�c� davran�m bozuklu�u ile bir arada iken; kad�nlarda trikotilomani ( d�rt�sel olarak sa� ve v�cut t�ylerini yolma hastal���) ile beraber bulunabilmektedir. Rahats�zl�k sosyoekonomik d�zey ile do�rudan ili�kili olmay�p, bu durumdaki ki�inin sosyok�lt�rel d�zeyi y�ksek de olabilmektedir.Ki�iler bu davran��lar�na engel olabilmek i�in sosyal hayatlar�n� k�s�tlayabilir ve �evrelerinden uzakla�abilir, al��veri� yapmamaya �al��abilirler. Hastal��a Neden Olabilecek Etmenler: �ocukluk d�neminde ya�anan olumsuz ko�ullar�n sonucu geli�en kay�p ya�ant�lar �nemli etkenler aras�ndad�r. Kleptomanik davran��lar da bunlar�n etkisini gidermeye y�neliktir. Bilin�alt�ndaki bu an�lar�n ki�iyi zorlamas� ile olu�tu�u d���n�lmektedir. Bu ki�ilerin �ocukluklar�ndaki aile hayatlar�n�n olduk�a travmatik ve sorunlu oldu�u saptanm��t�r. Bu bireylerde narsisistik (kendine olan sevgi,ilgi ve destekler) k�r�lmalar�n, �zg�ven yaralanmalar�n�n sonucu olarak ortaya ��kt��� da d���n�lmektedir. Ki�inin �zsayg�s� ve de�erlili�ine y�nelik yap�lan sald�r�lar, ilerleyen d�nemlerde ki�inin olgun bir benlik yap�s� geli�tirmesine engel olur ve bu t�r davran��lara zemin haz�rlar. Kleptomani eylemleri bir kay�p ya�ant�s�n� izleyerek de geli�ebilmektedir. Bu duruma kad�nlarda �ocuklar�n evden uzakla�mas�; erkeklerde andropoz d�neminde rastlanabilir. Kad�nlarda gerilimin artt��� adet d�nemleri ve hamilelik d�nemlerinde bu t�r eylemler artmaktad�r. �zellikle bizim toplumumuzda hamile kad�nlarda ba�kas�n�n evinde misafir iken, yiyecek maddelerine kar�� olan bu davran�� ilgi �ekicidir. Bu t�r davran��larda odaklan�lan maddeler ki�i i�in cinsel bir anlam da ta��maktad�r. �ok etkileyici bir parf�m ya da ki�i i�in cinsel anlam ifade eden bir kitap kolayca �anta ya da elbise i�ine girebilmektedir.Bu ki�ilerde s�kl�kla cinsellikle ilgili sorunlara da rastlanabilmektedir. �e�itli psikiyatrlara g�re �ocukta 3-5 ya� aras�nda g�zlenen ve Freud taraf�ndan �fallik d�nem� olarak adland�r�lan, �ocu�un cinsel organlara y�nelik ilgi ve hareketlerinde art���n oldu�u d�nemlerde kar��la��lan sorunlarla ili�kili oldu�u d���n�lmektedir. Freudun ruhsal yap� modeline g�re, ki�ide do�u�tan geldi�i d���n�len ve her an istedi�i her�eyi f�tursuzca yaparak haz almay� hedefleyen altbenlik (id) ile; anne-baba ,��retmen vb gibi otorite konumundaki ki�ilerin ahlak anlay��lar�n�n etkisi ile olu�turulup,bunun tam tersi bir �ekilde �hi�bir yerde ve asla� �eklinde hareket eden ki�inin topluma uyumu i�in ki�inin istek ve eylemlerine s�n�r koyan �stbenlik (superego) ve bunlar�n ikisi aras�ndaki dengeyi sa�layan as�l uygulay�c� g�� olan benlik (ego) aras�nda d�zenli bir dan��ma ve uzla�ma olmal�d�r. Kleptomani davran��lar� g�steren ki�ilerde bu d�zenli i�leyi�in bozuldu�u ve �stbenli�in etkisini �ok artt�rarak , ac�mas�zla�t��� ve ki�inin kendisini su�lamak, cezaland�rmak, k���k durumlara d���rmek i�in bu t�r h�rs�zl�k eylemlerine giri�ti�i d���n�lmektedir. Kleptomani ki�ide varolan obsesif kompulsif bozukluk (saplant�-zorlant� bozuklu�u) ve depresif bozukluklar�n farkl� bir g�r�n�m� olabilir. Kleptomanik davran��lar ile ki�i kendisini ge�ici olarak iyi hissederek, kayg�s�n� ve ruhsal ��kk�nl���n� azaltmay� hedefler. Bununla birlikte bu d�rt�sel eylemlerin artarak devam etmesi ve olu�turdu�u sorunlar bu rahatlaman�n , buzda��n�n �st�n� yoketmekle ayn� anlama gelmektedir. Kleptomaninin e�lik etti�i psikiyatrik bozukluklar aras�nda dissosiyatif bozukluklar, duygudurum bozukluklar� ve yeme bozukluklar� da say�labilir.Bu rahats�zl�k ba�ka v�cutsal hastal�klar�n sonucu olarak da g�r�lebilmektedir. Bunlar aras�nda epilepsi (sara), beyin atrofisinin g�r�ld��� durumlar ve demans (bunama), baz� ila� tedavilerinin yan etkileri ve baz� t�m�rler say�labilir. Tedavi Ki�inin ge�mi�i ve �u an� ile ilgili zedeleyici olaylar�n saptanarak, bunlara y�nelik uygun d���nce �emalar� geli�tirilmesi ve toplumsal ili�kilerdeki uygunsuz savunma mekanizmalar�n�n de�i�tirilmesini hedefleyen terapiler, d�rt�sel hareketleri ve kayg� durumunu azaltmaya y�nelik ila� tedavileri ve gerekirse hipnoz ile ba�ar�l� sonu�lar al�nmaktad�r. |
 |
 |
|