• Barnes, John A. (1982) Etische en politieke compromissen in sociaal onderzoek. Uit: Hoe weet je dat? Wegen van sociaal onderzoek, onder redactie van Carolien Bouw, Frans Bovenkerk en Lodewijk Brundt (Amsterdam: Arbeiderspers), pp. 27-37.

barnesja1982artikel

 

Ethische en politieke compromissen in sociaal onderzoek, Bänes

 

De laatste tijd is het bewustzijn van de ethische dimensie van sociaal onderzoek gegroeid. Vooral in de V.S. zijn er de laatste jaren duidelijke grenzen aangegeven met bijbehorende sancties in het geval van overschrijding van die grenzen. Het opstellen van een beroepscode is echter geen volmaakte oplossing. Het moeten sluiten van ethische en intellectuele compromissen betekent niet dat de poging een code te formuleren is mislukt. Het is namelijk tegelijkertijd een onlosmakelijk bestanddeel van sociaal onderzoek. In sociaal onderzoek moeten de volgende compromissen gesloten worden:

 

1.                  Compromis tussen conflict en consensus, met betrekking tot de keuze van het onderzoeksgebied en de probleemstelling. Consensus-situaties zijn het makkelijkst te onderzoeken. Zijn van grote (algemeen geldende) theoretische betekenis maar doen zich in de praktijk niet voor. Conflict-situaties zijn moeilijk te onderzoeken en een neutrale positie wordt niet getolereerd. We belanden dan ergens in het midden van het continuüm conflicht - consensus. Onze deskundigheid trekt ons naar de consensuskant, de vraag naar onderzoek trekt ons naar de conflictkant.

2.                  Compromis tussen betrokkenheid en onpartijdigheid. Enthousiasme is nodig om goed te kunnen onderzoeken, maar soms moeilijk te rijmen met de scepsis die de wetenschap vraagt. Soms komt het voor dat de opdrachtgever de onderzoeker vraagt zijn standpunt te onderschrijven. Beide polaire posities zijn in de praktijk niet vol te houden. Ook hier komen we ergens in het midden van het continuüm uit.

3.                  Compromis tussen onze rol als onderzoeker en verantwoordelijk staatsburger. Er zijn drie motieven om onderzoek te doen:

·         Wetenschappelijke nieuwsgierigheid - Als het onderzoek geen invloed kan hebben op de loop van de gebeurtenissen moeten we de rol als verantwoordelijk staatsburger op het tweede plan schuiven.

·         Verantwoordelijkheid als staatsburger - Als de nadruk bij het doen van onderzoek ligt op het veranderen van een situatie, benadrukken we onze rol van verantwoordelijk staatsburger ten koste van die van onafhankelijk onderzoeker.

·         Carrière, dat wil zeggen status en/ of inkomen.

In de praktijk proberen onderzoekers de drie motieven te vereenigen.

4.                  Compromis tussen openheid en geheimhouding. In principe verdient het de voorkeur openheid na te streven (tenzij er legitieme redenen zijn om dit niet te doen).

 

Het 'waarheidslievendheidsbeginsel' betekent dat we alleen onjuiste informatie verstrekken als we daartoe gedwongen worden. Onderscheidingen die we aanbrengen (kunnen) verschillen per context en cultuur.

 

Het artikel samengevat in één zin: Totale geestelijke onafhankelijkheid is een illusie en we zullen dan ook een aantal compromissen moeten sluiten bij het doen van onderzoek, hetgeen niet onoverkomelijk is zolang we ons bewust zijn van alle afwegingen die we maken.