De veranderingen betreffen een herverdeling van de staat-markt relaties. De invloed van de overheid op de volkshuisvesting is afgenomen.Tevens wordt de vraag naar woningen niet uitsluitend meer in hoeveelheden uitgedrukt; de bevolking bestaat nu uit ‘woonconsumenten’, die een woonomgeving zoeken die past bij hun identiteit en levensstijl. Het Nederlandse volkshuisvestingsonderzoek is te sterk beleidsgericht te eenzijdig empirisch en te descriptief. Dit artikel pleit er voor dat maatschappelijke relevantie een belangrijk criterium voor de wetenschapsbeoefening moet blijven.

Er zijn verschillende categorieën binnen het volkshuisvestingsonderzoek, weergegeven in tabel 1, slim om goed te bekijken! In het algemeen hebben de empirische, vergelijkende en voorspellende vormen van wetenschappelijke onderzoek de overhand gehad in de laatste vijfentwintig jaar. De theoretische ontwikkeling van het vakgebied wordt niet of nauwelijks relevant geacht. Het Nederlandse onderzoek is empiricistisch: er wordt een grote wetenschappelijke waarde toegekend aan feiten en cijfers. De vraag is in hoeverre dit ‘toverwoord’ in de toekomst nog van belang zal zijn als de fundamenten van de volkshuisvesting worden verlegd.

In Angelsaksische landen kunnen wetenschappers geen invloed krijgen op het beleid en opereren geheel buiten de sector van het wonen, wat soms heeft geleid tot theorieën die meer een maatschappijkritiek waren dan een beschrijving en verklaring van de werking van de volkshuisvesting of woningmarkt. Zie tabel 2 voor een overzicht van buitenlandse theoretische perspectieven die een verklarend kader bieden. In het ene perspectief gaat de aandacht vooral uit naar de wisselwerking tussen staat en economie; in het andere naar de wisselwerking tussen sociale structuur en individueel handelen, en in weer een ander perspectief draait het om de ontwikkeling van de maatschappelijke verhoudingen in tijd en ruimte.

Nederland - De veranderingen zouden ook aanleiding moeten geven tot een inhoudelijk debat over de consequenties van onderzoek en beleidsadvies. In veel modelmatig woningmarktonderzoek bijvoorbeeld wordt er van uitgegaan dat consumenten op de woningmarkt rationeel handelen, terwijl dat in werkelijkheid helemaal niet zo is. Niet alleen de veranderingen zelf, maar ook de consequenties van de veranderingen voor economisch en sociaal welzijn moeten onderwerp zijn van discussie.

Naast theoretische en inhoudelijke verdieping is ook meer variatie in het onderzoek nodig om greep te krijgen op de nieuwe omstandigheden, oftewel een grotere empirische reikwijdte.

Het is een succesvolle strategie van de Nederlandse onderzoekers dat zij zich altijd hebben beziggehouden met cijfermatig en beleidsgericht onderzoek, i.p.v. ingewikkelde theorie. Toch kan niet altijd aan de oude strategie worden vastgehouden en moet ook het Nederlandse volkshuisvestingsonderzoek met zijn tijd mee gaan (aan te raden dit paragraafje even te lezen).