Barends et al. – Hoofdstuk 4: Het Duinlandschap
Ligging
Aan de Nederlandse Noordzeekust
De Oude duinen
Vorming van de oude duinen: Holoceen à zeespiegelstijging door smelten van de ijskappen à geologische wip (Schotland/Scandinavië vs. Nederland) à grote relatieve zeespiegelstijging à door getijden veel strandwallen die steeds meer landinwaarts opschoven à in het Noorden enkele gaten: kwelders à rond 3700 B.P. sluiting van de Westkust à Later in het Noorden op één gat na (Middelzee) à achter de oude duinen Hollandveen
Oudste bewoning: al voor de laatste ijstijd (bijv.Texel en Vlaardingen) à In de brons- en ijzertijd bewoning in het hele gebied à vanaf de 3e eeuw weer afname à groei in de vroege ME
Middeleeuwse bewoning en ontginning: Vroege bewoning (toponiemen als –heem) à strandwallen als akkers, veengebieden als grasland à wegen op de grens
De Jonge duinen
Vorming van de jonge duinen: Kleinschalige verstuivingen in de 8e en de 9e eeuw à echte verstuivingen halverwege 10e eeuw tot 14e eeuw à weer verstuivingen in de 18e eeuw à beplanting in de 19e eeuw à jonge duinen veel hoger à moelijkere toegang tot de kust à veel invloed van de mens door ontbossing en ontginning à vergroting riviermonden tot zeegaten
Jacht: lange tijd de belangrijkste economische activiteit (proffesionele konijnenjacht) à konijnen negatief voor de vegetatie à ook eenden en ander gevogelte
Waterwinning: Grondwaterniveau boven zeeniveau à zoet water verdringt zout water à zuiver water komt landinwaarts omhoog (duinrellen) à goede grondstof à grondwaterstand varieert sterk door bijv. kustafslag à grote invloed van de mens (drinkwaterwinning) à kansen voor zout en brak water à verdroging en verzilting
Veranderd duinbeheer: In de 19e eeuw verstuiving tegengaan met beplanting dennenbossen (n.a.v. Les Landes) à biologische armoede à vanaf 1980 gedeeltelijke boskap en stop grondwaterwinning à zelfs doorsteken duinen (bijv. Slufter)
Ontwikkelingen in de binnenduinrand en de duinvalleien
Zandwinning: Sinds de ME kleinschalige afgravingen à vanaf 17e en de 18e eeuw grootschaliger (Amsterdam verwierf bijv. Hillegom)
Landbouw in de duinen: (1600-1850) bijv. Callantsoog, Scheveningen en Haarlem à onrendabel
Landgoederen en villadorpen: Buitenplaatsen ontstaan door investeringen van stedelingen à landgoederen in de Engelse stijl in reliëf à vanaf de 19e eeuw wonen en recreatie à Spoorlijnen en trams à Zandvoort en Bloemendaal
Voorbeelden
West-Ameland
Goeree