Inleiding
Hoe komt het dat Frankrijk heel grote projecten van de grond krijgt zoals de TGV-lijn, Disneyland, het Centre Pompidou enz. en Nederland zo'n moeite heeft om de Betuwelijn of de uitbreiding van Schiphol te realiseren? Dit komt met name door de verschillende planningstelsels die gehanteerd worden. In dit verslag van de presentatie zullen we het Franse planningstelsel bespreken.
Centraal vs. decentraal bestuur
Voor 1982 werd de planning in Frankrijk vanuit Parijs zeer centraal geregeld. Het DATAR, het centrale planningsorgaan van de staat, had erg veel macht. De grote steden van Frankrijk zoals Lille, Bordeaux, Lyons en Strasbourg, hadden echter al vanaf 1966 een zekere mate van onafhankelijkheid door de oprichting van de 'communautés urbaines (CU)'. In 1982 werd de politieke druk op Parijs om te decentraliseren vanuit de grote steden echter nog groter. Zo heeft de ex-burgemeester van Marseille, Gaston Deffere, toen hij minister van een nieuw socialistische regering werd, hervormingen doorgevoerd. Deze kregen de naam 'Loi Deferre', oftewel de wet van Deferre. Deze wet hield in dat de lokale overheid meer onafhankelijkheid kreeg. Begin jaren negentig trok de Franse regering weer meer macht naar zich toe. Zij deed dit door een aantal wetten door te voeren waarmee de lagere overheden door middel van contracten met o.a. de regering moesten samenwerken.
Vier bestuurlijke niveaus en planningsactoren
Het hoogste bestuurlijke orgaan in Frankrijk is (natuurlijk) de staat, waar de al eerder genoemde DATAR, het centrale planningsorgaan, zorg draagt voor de planning. Op het tweede niveau bevinden zich de 22 regio's van Frankrijk. Het derde niveau bestaat uit de 95 departementen. Hier is het Départementale de l'Equipement (DDE), oftewel het lokale bureau van het ministerie van DATAR, verantwoordelijk voor de planning. Ook heeft zij de technische expertise voor het maken van bestemmingsplannen, de zogenaamde Plan d'Occupation de Sols (POS). Op het laagste niveau bevinden zich de communes (36.000 stuks). Deze gemeente-besturen zijn erg gefragmentariseerd, waardoor deze gemeenten op het gebied van de ruimtelijke ordening niet de middelen hebben om dit zelf te uit te voeren. Vandaar dat zij vaak gebruik maken van de diensten die het DDE ze biedt.
Het machtsverlies en functieverandering van de préfet
De préfet is een planningsambtenaar van de staat (vrij vertaald: een planoloog met veel macht) die op verschillende bestuurlijke niveaus werkzaam kan zijn. Ten tijde van het decentralisatieproces verloor de préfet een deel van zijn macht aan de departementen en de communes. Verder veranderde zijn functies van 'plangoedkeurder' en de verlener van bouwvergunningen naar coördinerende functies en onderhandelaar.
Verticale en horizontale samenwerking
In 1992 werd er een wet aangenomen die de samenwerking tussen de gemeenten moest bevorderen. Dit betrof vooral de horizontale samenwerking. Voor de verticale samenwerking bestonden er andere instanties. De horizontale samenwerking bestond uit drie groepen: communautes urbaines (grote steden), communautes des villes (kleine steden) en communautes des communes (platteland). Vooral de samenwerking tussen de plattelandsgemeenten verliep goed. Die van de kleine- en grote steden in mindere mate, vooral omdat zij hier minder behoefte aan hadden. De verticale integratie wordt geregeld door het contrat de plan en het chartres d'objectif. Het contrat de plan is een vorm van contracten die worden gesloten tussen de centrale overheid en de regionale overheden met betrekking tot ruimtelijke ordening. Hierin komen zaken te staan waarover gesproken moet worden tussen de overheid en de regionale overheden. Het geldt voornamelijk op het gebied van stedelijk beleid. Het chartre d'objectif is een poging om economische ontwikkeling van de steden te coördineren, vooral met betrekking tot Europese projecten. Het belang van deze twee contracten is dat ze de decentralisering en de coordinatie daarvan naar de regio regelen.
De rol van de burgemeester
De burgemeester is in Frankrijk vaak een machtig man. Hij is meestal niet alleen burgemeester, maar bekleedt daarnaast nog tal van andere posities. Zo heeft hij op verschillende niveaus invloed op het politieke proces. Dit is soms een obstakel in de samenwerking tussen communes, omdat de burgemeester niet graag de macht verdelen, of verschuiven naar anderen. Een voorbeeld van een hele machtige burgemeester was de burgemeester van Lille die bijna in z'n eentje het Euralille.