การเลือกซื้อและการประกอบพีซีขึ้นใช้เอง ตอน 2 เมนบอร์ด

ความหมายของการประกอบพีซี หมายถึงการเลือกซื้อชิ้นส่วนย่อยแต่ละชิ้นมาประกอบกันเป็นตัวเครื่อง ซึ่งจุดเด่นคือได้ศึกษาโครงสร้าง กลไก การเรียนรู้พัฒนาการของเทคโนโลยี และยังได้เครื่องที่มีประสิทธิภาพสูง ราคาต่ำกว่าซื้อมาเป็นเครื่อง หากพบปัญหาภายหลังก็สามารถดำเนินการแก้ไขได้เอง หรือปรับเปลี่ยน ปรับปรุงเครื่องได้ตลอดเวลา
สำหรับในตอนที่สองนี้ เป็นการทำความรู้จักกับเมนบอร์ดที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบัน เพราะเมนบอร์ดเป็นอุปกรณ์หลักที่จำเป็นต้องมี

เริ่มจากรูปร่างและขนาด
พัฒนาการของเมนบอร์ดมีมาตั้งแต่ครั้งไอบีเอ็มออกแบบพีซีในปี 2524 โดยพัฒนาขนาดรูปร่างของเมนบอร์ดมาใช้กับเครื่องรุ่นพีซี และต่อมายังพัฒนาใช้กับรุ่นเอ็กซ์ที
ครั้งถึงรุ่นเอที ก็ได้หาทางสร้างขนาดของเมนบอร์ดให้มีมาตรฐานขึ้น โดยเฉพาะเครื่องที่พัฒนาต่อมาจะใช้ขนาดของเมนบอร์ดเอทีเป็นหลัก
จนเมื่อพัฒนาการของเทคโนโลยีก้าวหน้ามามาก สิ่งที่ต้องคำนึงถึงในเมนบอร์ดยิ่งมีความสำคัญ จนกระทั่งถึงประมาณปี พ.ศ. 2538 หรือขณะนั้นพีซีกำลังก้าวสู่รุ่นเพนเตียม บริษัทอินเทลได้เสนอขนาดของเมนบอร์ดแบบมาตรฐานและเรียกว่า ATX ซึ่งใช้งานกันจนถึงทุกวันนี้
จากขนาดของ ATX ก็มีพัฒนาการต่อเพื่อทำเครื่องให้มีขนาดกระทัดรัดขึ้น โดยลดขนาดของเมนบอร์ดลงและเรียกว่า microATX และลดลงอีกในรูปแบบที่ชื่อ FlexATX

ลักษณะสำคัญของ ATX เมนบอร์ด ATX มีขนาด 12 นิ้ว x 9.6 นิ้ว เป็นขนาดที่มาตรฐานที่สามารถถอดใส่เปลี่ยนกันได้ และเพื่อให้เมนบอร์ดถอดเปลี่ยนกันได้ การออกแบบเมนบอร์ดจึงต้องคำนึงถึงขนาดและตำแหน่งของรูที่ยึดติดกันแท่น และการวางลงในตำแหน่งตัวเครื่อง (กล่อง) ได้อย่างพอดี
ขนาดของ ATX ได้รับการออกแบบมาเพื่อมีขนาดพอเหมาะที่จะใส่ของที่สำคัญและจำเป็นได้ครบ ตั้งแต่ซีพียู สลอดขยายระบบ การจัดวางอุปกรณ์ต้องให้ตำแหน่งได้ลงตัวและไม่ยุ่งยากในเรื่องสายเคเบิ้ลที่จะเชื่อมบนบอร์ด
ความคล่องตัวของการใส่อุปกรณ์ลงในสล็อต ใส่ซีพียู ติดพัดลม และมีช่องขยายพอร์ต มีพอร์ตที่จำเป็นพร้อมขยายเพิ่มได้ เช่น พอร์ตอนุกรม พอร์ตขนาน พอร์ตมาตรฐานต่าง ๆ พอร์ต USB พอร์ต TV in/out
ผู้ออกแบบจะต้องคำนึงถึงช่องทางการไหลของอากาศเพื่อระบายความร้อน และลดเสียงที่เกิดขึ้น โดยเฉพาะเมื่อมีการใส่อุปกรณ์ต่าง ๆ ลงไปบนบอร์ด เช่น พัดลม
บนบอร์ดรับสายเชื่อมรองกับแหล่งจ่ายไฟเลี้ยง ซึ่งปัจจุบันใช้มาตรฐาน + - 5 โวลต์ + - 12 โวลต์ และ 3.3 โวลต์ อีกทั้งระยะห่างจะต้องเหมาะสมเพื่อการประกอบได้ง่าย
บอร์ดแบบ microATX เป็นเมนบอร์ดที่ลดขนาดลงโดยมีขนาดเพียง 9.6 นิ้ว คูณ 9.6 นิ้ว จุดประสงค์คือ ต้องการให้ตัวกล่องบรรจุมีขนาดเล็กลง แต่จากที่ขนาดเล็กลงจำเป็นต้องลดพื้นที่ในส่วนของจำนวนสล็อตต่าง ๆ ทำให้เครื่องที่ใช้เมนบอร์ด แบบ microATX มีขีดความสามารถในการขยายระบบได้จำกัด และในปี พ.ศ. 2542 อินเทอลได้พัฒนารุ่นเมนบอร์ดใหม่ที่มีขนาดเล็กลงไปอีก โดยใช้ชื่อรุ่นว่า FlexATX โดยมีขนาดเมนบอร์ดเพียง 9 นิ้ว คูณ 7.5 นิ้ว เพื่อให้ขนาดเครื่องพีซีมีขนาดเล็กลงไปอีก

มีอะไรอยู่บนเมนบอร์ด
เมนบอร์ดแต่ละรุ่นจะมีขอบเขตของสเป็กที่แตกต่างกัน และใช้ได้กับอุปกรณ์ประกอบหลัก ๆ บางอย่างที่แตกต่างกัน ซึ่งผู้ซื้อจะต้องทราบและทำความเข้าใจเพื่อจะได้เลือกได้ถูกต้อง
ซ็อกเก็ตที่จะใส่ซีพียู เมนบอร์ดแต่ละรุ่นจะได้รับการออกแบบมาให้ใส่ซีพียูตามมาตรฐานของซ็อกเก็ตที่ใช้เท่านั้น ดังนั้นเมนบอร์ดจึงใช้กับซีพียูทีละรุ่นแตกต่ากงัน ซึ่งต้องรู้ว่าซีพียูแต่ละรุ่นนั้นใช้ซ็อกเก็ตอะไร
ซ็อกเก็ต 478 เป็นซ็อกเก็ตที่ใช้กับเพนเตียม IV รุ่นใหม่ของอินเทล ตัวเลข 478 หมายถึงมีจำนวนขาที่เชื่อมต่อจากซีพียูเข้าสู่เมนบอร์ดจำนวน 478 ขา
ซ็อกเก็ต 462 เป็นซ็อกเก็ตที่ใช้กับซีพียู AMD AthlonXP รุ่นใหม่
ซ็อกเก็ต 423 มีจำนวนขา 423 ขา เป็นซ็อกเก็ตที่ใช้กับอินเทลเพนเตียมโฟร์ เป็นรุ่นที่ออกมาก่อนรุ่น 478 ขา
ซ็อกเก็ต 370 มีจำนวนขา 370 ขา เป็นซ็อกเก็ตที่ใช้กับซีพียูอินเทล รุ่นเพนเตียมทรี และ Celeron

ซ็อกเก็ต A เป็นรุ่นที่ใช้กับซ็อกเก็ตของซีพียู AMD ตระกูล Athlon
ซ็อกเก็ต 7 เป็นซ็อกเก็ตที่มีลักษณะเป็น PGA-pin grid array เช่นกัน เดิมอินเทลใช้กับเพนเตียม MMX และมี AMD ใช้กับรุ่น K6 และ Cyrix ก็ใช้กับซีพียูรุ่น MMX ของตน
สล็อต 1 เป็นรุ่นที่ใช้กับเพนเตียม II ซึ่งปัจจุบันไม่มีเมนบอร์ดรุ่นนี้ขายแล้ว
สล็อต 2 เป็นรุ่นที่ใช้กับเมนบอร์ดที่มีสล็อตซีพียูแบบคู่ที่ใช้กับเซิร์ฟเวอร์ ปัจจุบันไม่ค่อยมีให้เห็นแล้ว

ช่องใส่หน่วยความจำ และชนิดของหน่วยความจำ
หน่วยความจำที่อยู่บนเมนบอร์ดเป็นสิ่งที่ต้องพิจารณา หน่วยความจำที่ใส่ในเมนบอร์ดมีหลายประเภทให้เลือก โดยแต่ละประเภทขึ้นกับเมนบอร์ดโดยตรง สล็อตหน่วยความจำที่ทำขึ้นจะมีสามกลุ่มคือ SDRAM, DDRAM และ RDRAM ดังนี้
PC 100 SDRAM เป็นรุ่นที่ใช้ระบบบัสความเร็ว 100 MHz หน่วยความจำแบบนี้เป็นหน่วยความจำที่มาแทนรุ่น PC100 และคาดว่าจะยังอยู่ในท้องตลาดอีกสักหนึ่งหรือสองปีจากปัจจุบัน
DDRAM ย่อมาจาก Double Data Rate RAM เป็นหน่วยความจำที่มีความเร็วในการรับส่งข้อมูลได้สูงกว่า SDRAM สองเท่า เป็นหน่วยความจำที่กลุ่มผู้ผลิตเมนบอร์ดทำขึ้นโดยพัฒนาให้ใช้งานโดยไม่ต้องมีเทคโนโลยีที่ซับซ้อนเป็นพิเศษ จึงมีราคาไม่สูงเกินไป และมีแนวโน้มที่จะนิยมใช้ต่อไป
RDRAM ใช้เทคโนโลยีที่ชื่อ RAM BUS เป็นเทคโนโลยีที่เพิ่มความเร็วเข้าถึง RAM ได้สูงสุดขณะนี้ โดยใช้ความเร็ว 400 MHz และวิ่งสองช่องทาง จึงทำให้มีแถบกว้างได้ถึง 800 MHz
เมื่อเทคโนโลยีของ RAM มีหลายเทคโนโลยีการเลือกซื้อเมนบอร์ดจึงขึ้นอยู่กับความต้องการโดยจะมีราคาเป็นตัวแปร หน่วยความจำแบบ SDRAM จะมีราคาถูกที่สุด ส่วน RDRAM จะมีราคาสูงขึ้น และจะทำให้ตัวเมนบอร์ดราคาสูงขึ้นด้วย
นอกจากนี้ คงต้องพิจารณาสล็อตที่ใส่หน่วยความจำว่ามีกี่สล็อต และเมนบอร์ดนั้นจะใส่หน่วยความจำได้สูงสุดที่ความจุเท่าไร อย่างไรก็ดีพีซีในปัจจุบันใช้หน่วยความจำสูงขึ้น และมีแนวโน้มที่ 256 เมกะไบต์ ซึ่งสล็อตที่ใส่ยังใช้ได้ถึงขนาด 3-4 จิกะไบต์

ชิพเซต
ชิพเซตเป็นชิพที่สนับสนุนและประกอบอยู่บนเมนบอร์ด ปกติผู้เลือกซื้อยากที่จะเข้าใจถึงขีดความสามารถของชิพเซต เพราะความจริงแล้วคงเลือกที่รุ่นของเมนบอร์ดหลัก แต่ชิพเซตจะเป็นตัวสนับสนุนสเปกที่สำคัญของเมนบอร์ด
ข้อมูลทางด้านชิพเซตเป็นข้อมูลทางเทคนิคที่กำหนดการสนับสนุนและการทำงานบนบอร์ด โดยจะเกี่ยวข้องกับความเร็วของบัส และสล็อต ตลอดจนพอร์ตต่าง ๆ ดังนั้นผู้ใช้ส่วนใหญ่จะพิจารณาจำนวนหรือขีดความสามารถของพอร์ต และสล็อตเป็นสำคัญ
บริษัทผู้ผลิตชิพเซต ประกอบด้วยบริษัทชั้นนำในการผลิตซีพียู เช่น อินเทล เอเอ็มดี ที่ต้องผลิตชิพเซตขึ้นสนับสนุนการทำงานซีพียูของตน แต่มีบริษัทของประเทศไต้หวัน ซึ่งเป็นบริษัทชั้นนำและผลิตชิพเซตที่ใช้บนเมนบอร์ด และเป็นที่นิยมใช้กันมากเพราะมีประสิทธิภาพสูง ราคาถูก ทำให้เมนบอร์ดที่มีขายจึงใช้จากบริษัทนี้เป็นจำนวนมาก บริษัทผู้ผลิตชิพเซตนี้คือ VIA มีการผลิตรุ่นต่าง ๆ ออกมาใช้บนเมนบอร์ดมาก จัดเป็นบริษัทผลิตชิพเซตที่ประสบความสำเร็จมากในขณะนี้

ชนิดสล็อตและจำนวนสล็อต
ขีดความสามารถของเมนบอร์ดขึ้นอยู่กับการมีสล็อต และลักษณะชนิดของสล็อต เพราะหากมีสล็อตหลายสล็อตก็หมายถึงการขยายหรือเพิ่มอุปกรณ์ฮาร์ดแวร์อื่นได้ แต่หากมีจำนวนสล็อตมาก ก็หมายถึงราคาของเมนบอร์ดก็สูงขึ้น ชนิดของสล็อตที่มีกับเมนบอร์ดประกอบด้วย
PCI เป็นสล็อตที่มีไว้สำหรับเพิ่มฮาร์ดแวร์ต่าง ๆ เช่น เพิ่มการ์ดเชื่อมต่อแลน การ์ดวิดีโอ การ์ดเสียง จำนวนสล็อต PCI มีแตกต่างกันโดยทั่วไปจะมีให้ตั้งแต่ 2 ถึง 6 สล็อต
DIMM เป็นช่องใส่หน่วยความจำ ซึ่งปกติใช้ได้กับ DDRAM แต่ในบางเมนบอร์ดจะมีสล็อตที่เป็น SDRAM โดยเฉพาะนั่นหมายถึง นำ DDRAM มาใช้ไม่ได้ แต่ถ้าเป็น DIMM สล็อตจะใช้ได้ทั้ง SDRAM และ DDRAM โดยปกติจะมีช่องใส่หน่วยความจำแบบนี้อยู่ 2 ถึง 4 ช่อง เพราะหน่วยความจำที่ใช้มีความจุต่อการ์ดสูงขึ้น จึงไม่จำเป็นต้องใช้ช่องมากเหมือนเมื่อก่อน
AGP ย่อมาจาก Accerelator Graphic Port เป็นสล็อตสำหรับใส่การ์ดจอภาพแสดงผล ซึ่งเน้นในเรื่องความเร็วของการแสดงผลกราฟิกส์ ปัจจุบันมีผู้ผลิตการ์ดแสดงผลที่ต้องการแสดงผลได้เร็ว โดยเฉพาะพวกเกม 3D เทคโนโลยี AGP จึงต้องทำให้การถ่ายโอนข้อมูลแสดงผลเป็นไปอย่างรวดเร็ว ปัจจุบันเป็นเทคโนโลยีที่ทำให้ความเร็วสูงขึ้น โดยวัดความเร็วเป็นจำนวนเท่าของมาตรฐานปกติ เช่น 4x คือ สี่เท่า
Ultra DMA/100 DMA ย่อมาจาก Direct Memory Access เป็นช่องทางของการถ่ายโอนหน่วยความจำกับอุปกรณ์อินพุตเอาท์พุตที่มีการโอนย้ายข้อมูลเป็นบล็อก และต้องการความรวดเร็ว พอร์ตที่ใช้ DMA แบบนี้คือ ฮาร์ดดิสค์ ฟลอปปี้ดิสค์ ซีดีและดีวีดี เป็นต้น ช่องทางนี้จึงเป็นช่องทางเชื่อมกับฮาร์ดดิสค์หรือซีดีรอม ถ้ามี Ultra DMA สองช่องก็หมายถึงมีสายเชื่อมไปยังฮาร์ดดิสค์ที่จะต่อเข้าเมนบอร์ดได้สองเส้น แต่ละเส้นต่อได้สองไดร์ฟ นั่นหมายถึงใส่ฮาร์ดดิสค์ได้สี่ไดร์ฟ
พอร์ตมาตรฐานต่าง ๆ บนเมนบอร์ดจะมีการสร้างพอร์ตมาตรฐานต่าง ๆ เช่น USB พอร์ต ซึ่งปัจจุบันมีมากกว่า 1 พอร์ต อาจจะเป็น 2 ถึง 4 พอร์ต พอร์ตขนานต่อเครื่องพิมพ์ พอร์ตอนุกรม (ปกติมีให้ 1-2 พอร์ต) พอร์ต PS/2 เมาส์ พอร์ต PS/2 คีย์บอร์ด พอร์ตมาตรฐานเหล่านี้กำลังเพิ่มพอร์ตพิเศษบางชนิดเข้าไปด้วย เช่น พอร์ต Fly wire พอร์ตเชื่อมต่อวิดีโอ ความเร็วสูง IEEE1394 พอร์ต SVideo

ขีดความสามารถเพิ่มเติมพิเศษ
ผู้ผลิตเมนบอร์ดในปัจจุบันส่วนใหญ่เป็นบริษัทในไต้หวัน การพัฒนาเมนบอร์ดจึงมีลักษณะเอาใจลูกค้าที่จะให้ไปปรับแต่ง หรือทำให้มีขีดความสามารถพิเศษอื่น ๆ ได้อีก ขีดความสามารถที่เป็นข้อพิจารณาเล็ก ๆ น้อย ๆ ประกอบเป็นความรู้ที่น่าสนใจได้แก่
SFS และการทำโอเวอร์คล็อก SFS-Stepless Frequency Selection คือการกำหนดความเร็วของสัญญาณนาฬิกา ทั้งนี้เพราะแต่เดิมมีจัมเปอร์ หรือมีตัวเลือกความเร็วของสัญญาณนาฬิกา แต่ในปัจจุบันสามารถดำเนินการด้วยโปรแกรมได้
BIOS Dual BIOS และการป้องกันไวรัส ในอดีตมีไวรัสบางตัวที่สามารถเข้ามาทำลายไบออสที่อยู่ในหน่วยความจำประเภทแฟรชได้ ผู้ผลิตจึงมีแนวทางในการแก้ไข เช่น ใช้ไบออสคู่ โดยอีกหนึ่งตัวเก็บสำรองข้อมูลไว้ นอกจากนี้ยังใช้เทคนิคพิเศษอื่นป้องกันการเข้ามาทำลายของไวรัส
ขีดความสามารถเรื่อง Green PC และการจัดการพลังงาน เป็นการพัฒนาร่วมระหว่างไบออสกับฮาร์ดแวร์ให้มีโหมดพิเศษในการจัดการพลังงาน การปิดเปิด ตลอดจนการ Shutdown การเปิดเองตามการปลุกด้วยวิธีต่าง ๆ เช่น Wake up on lan คือใช้แลนสั่งงานมาจากที่อื่นให้เครื่องเริ่มทำงานให้
การเพิ่มวงจรพิเศษ เพื่อให้ลดค่าใช้จ่ายภาพรวมจึงมีการสร้างวงจรพิเศษที่จำเป็นบางวงจรไว้บนเมนบอร์ดด้วย เช่น วงจรการ์ดเสียง วงจรการ์ดแลน การ์ดโมเด็ม หรืออุปกรณ์ประกอบอื่น ๆ ที่เคยมีเป็นการ์ดแยกต่างหาก

ส่งท้าย
เท่าที่กล่าวมาทั้งหมดเป็นการแนะนำให้รู้จักกับลักษณะและคุณสมบัติของเมนบอร์ดโดยทั่วไป ซึ่งผู้สนใจสามารถหาข้อมูลได้จากบริษัทผู้ผลิตเมนบอร์ดผ่านทางเว็บไซต์ได้ บริษัทผู้ผลิตที่สำคัญได้แก่ ASUSTEK, ABIT, Aopen, FIC, DFI, IWILL, Elite Group, Tyan และ Micronics สำหรับราคามีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา โดยเฉพาะเมื่อมีรุ่นใหม่มารุ่นเก่าก็จะมีราคาลดลงอย่างมาก ผู้สนใจลองเดินดูจากร้านค้าตามไอทีมอลต่าง ๆ จะเห็นความหลากหลายของเมนบอร์ดให้เลือกได้