|
In de eerste plaats heb ik het over andere dieren, aangezien ik de mens ook als een dier beschouw. Zij het een ver geëvolueerde diersoort (in niet enkel positieve zin), maar dat geldt mijns inziens bvb. ook voor de vleermuis en de mier als soort. De mens stamt -indien Charles Darwin gelijk had- af van (andere) diersoorten en hoewel het mogelijk eigenschappen bezit waarover andere species niet beschikken (1), is dit niet meer het geval dan voor sommige andere species die ook diersoorten genoemd worden (zoals bvb. de vleermuis en de mier). Wat dus in essentie betekent dat het zich niet noodzakelijk in hogere mate onderscheidt van andere dieren dan betreffende andere species. En in dat opzicht van een mens als dier dat niet per se verder geëvolueerd is dan sommige andere diersoorten, enkel anders geëvolueerd (2); lijkt het mij in het algemeen eigenlijk in theoretisch opzicht even zinvol om zich af te vragen wat het verschil is tussen bvb. everzwijnen en andere diersoorten. Waarom doen we dit niet of vinden we het op z'n minst een minder belangrijke vraag� Omdat we zelf mensen zijn en ons DAAROM afvragen wat ons scheidt in ons mens-zijn van andere diersoorten. En dat is dan ook direct een eerste antwoord op de vraag: een belangrijke verschil tussen de mens en andere diersoorten is dat wij -als origine van de gestelde vraag- (zelf) mensen zijn en die vraag dus stellen vanuit ons mens-zijn. Ons mens-zijn is oorzaak van de vraag als dusdanig, en dus is het dergelijk stellen van de vraag op zich -als primerend boven vragen over verschillen tussen andere diersoorten onderling- een onderscheidende factor. Het enige dat ons daarbij terughoudt om te concluderen dat leden van sommige andere diersoorten zich eveneens afvragen wat het verschil is tussen hun diersoort en andere dieren -vanuit het zelf behoren tot die diersoort-, is een tekortkomende intersoortelijke communicatie en -een teveel aan- chauvinisme (3). Natuurlijk blijft de vraag dan nog wat het precies inhoudt om mens te zijn (en wat die mens dus van andere dieren scheidt). Wat dit betreft gaat het denk ik niet om één specifieke -heilige- allerverklarende eigenschap. Ik denk dat het eerder om een set van eigenschappen zal gaan, die ieder individueel ook kenmerkend zijn voor bepaalde andere diersoorten, maar in die combinatie uniek-geldend is voor de mens. Stel namelijk dat het wél om één zaligmakende eigenschap zou gaan die ons typeert in ons mens-zijn, zoals bvb. de eerder aangehaalde 'opposable thumbs' of het hebben van cultuur -die verder als illustrerende voorbeelden van een dergelijke exclusieve eigenschap worden gebruikt. Dan zou dit betekenen dat deze eigenschap exclusief menselijk is en dus ieder wezen met deze eigenschap mens kan genoemd worden en elk wezen zonder deze eigenschap onmogelijk tot het mensenrijk kan gerekend worden. Deze laatste implicatie roept onmiddellijk de vraag op over: -Wat met 'mensenwezens' die deze eigenschap door deprivatie ontbreken?- Kan iemand die door een (werk)ongeval van z'n 'opposable thumbs' beroofd werd niet meer mens genoemd worden? Is iemand met een mentale retardatie met hierbij een gebrek aan wat 'cultuur' genoemd wordt hierom geen mens? Maar goed, een 'zieke' geest kan hier nog een mouw aan passen door de gebruikte definitie strikt toe te passen en deze wezens inderdaad geen mens meer te noemen. Moeilijker wordt het wanneer men de omgekeerde gedachtegang maakt: Als er bvb. uit een hondenras een soort evolueert die 'cultuur hebben/aan cultuur doen'; zullen deze honden dan mensen genoemd (moeten) worden, zullen ze dan mensen ZIJN? Indien er een 'nieuwe' dinosaurussoort (bvb. verwant aan de velociraptor) ontdekt wordt -of gelijk welke nieuw-ontdekte soort- die 'toevallig' 'opposable thumbs' heeft, zijn dit dan mensen? Naar mijn vermoeden zal elke zelf-respecterende wetenschapper op deze vragen: "Nee." antwoorden, wat impliceert dat het hier dus niet om één eigenschap gaat die de mens in het mens-zijn definieert. Om te achterhalen over welke set eigenschappen het dan wel gaat, zou een groot discrepantieonderzoek moeten opgesteld worden tussen mensen en andere diersoorten die er in meerdere of mindere mate mee verwant zijn (ervan uitgaande dat de mens van alle andere diersoorten op vlak van meer eigenschappen verschilt). En daarbij zal de (evolutionaire en eigenschaptyperende) grenslijn tussen de verschillende onderzochte diersoorten (evenals de MATE van verwantheid qua eigenschappen) steeds arbitrair blijven. En dit niet enkel op vlak van welke eigenschap(pen) in de evolutie bvb. de overgang van mensapen naar de mens betekende en welke set van eigenschappen momenteel de mens onderscheid van alle andere gekende diersoorten. Indien en wanneer er nieuwe informatie naar boven komt over de mens of een diersoort waarmee die vergeleken wordt (omdat die soort ge�volueerd is of omdat informatie naar boven komt waar men eerder nog geen weet van had), zal de definitie van het mens-zijn namelijk opnieuw geëvalueerd en eventueel aangepast dienen te worden. ("What's in a name?" Nothing but the mere meaning/interpretation it's been granted by the creatures asigning said name to said meaning/interpretation.) Notes: 1 Zoals mogelijk 'opposable thumbs', cultuur of nog een paar andere mogelijke kandidaten, hoewel ik in ieder geval bij deze twee nog m'n vraagtekens heb op vlak van exclusiviteit. 2 De mens 'controleert' de aarde en alles erop als eerste diersoort in rang na de natuur-zonder-dieren, maar dat is iets wat sommige andere virussen ook zouden kunnen verwezenlijken of in het verleden reeds verwezenlijkt hebben. 3 Een chauvinisme dat door die tekortkoming qua intersoortelijke communicatie trouwens niet correct als typisch menselijk kan toegeschreven worden. En dezelfde terughoudendheid geldt voor het al dan niet concluderen dat er andere diersoorten zouden kunnen zijn die hypothetisch gezien eveneens de vraag over het onderscheidend verschil tussen de mens en andere diersoorten als zijnde primair zouden kunnen stellen, hoe belachelijk deze mogelijkheid ook klinkt. (Een conclusie die de betreffende stelling in de tekst zou tenietdoen.) |