Le 12 Regulas Fundamental de Interlingua

  1. Parolas International

    2. Un parola es adoptate in Interlingua, si illo es commun a al minus tres del sequente idiomas de controlo: anglese, espaniol, francese, italiano, portughese. Si le parola es commun in solmente duo de iste linguas, su existentia in germano e/o russo es decisive.
    In caso de carentia de similitude le regula del prototypo plus recente pote in vice esser usate.

  2. Alphabeto e Pronunciation

    3. Interlingua se scribe con le alphabeto latin de 26 litteras: 'abcdefghijklmnopqrstuvwxyz', sin diacritcs.
    Su pronunciation in general es moderne e se conforma al mesme regulas usate pro le adoption de parolas international, con le sequente observationes:

    1. Vocales

      2. Le sex vocales son pronunciate como in espaniol, portugese, italiano o germano moderne.
      1. A = catto, rosa, pira.
      2. E = puera, femina, ceresia.
      3. I = p ira, libro, si.
      4. O = homine, isto, no,no.
      5. U = un, puero, quaderno, russo.
      6. Y = normalmente como le /i/. Exemplos: lyra, psychiatra, hydraulic, bonque puristas tende de pronuciar lo como /y/ in parolas de origin grec.
        Y = si intervocalic o si al initio de parola e sequite per vocal, anque como /j/. Exemplos: essayo, yogurt.
    2. Consonantes

      3. Le consonantes son generalmente pronunciate secundo le mesme regula del parolas international. Totevia, in alcun casos sin a clar decision, qualcunque pronunciation usate in al minus duos lingua frontal es acceptate.
      1. C ante e, i, y pote esser pronunciate como /tS/, /S/ or /s/ e in tote altere casos como /k/.
      2. G ante e, i, y pote esser pronunciate como /dZ, /Z/, or /z/ e in tote altere casos como /g/.
      3. J pote esser pronunciate como /dZ, /Z/, or /j/.
      4. H es semper aspirate.
      5. R sona sempre trillate como /r/ .
      6. S sona como /s/, ma pote sonar como /z/ si intervocalic: .
      7. W pronunciate como /w/ in parolas anglese e /v/ in parolas de origine germanic.
      8. X sona normalmente como /S/, excepto in compositos del preposition 'ex' sequite per un vocal e/o un 'h' ubi il e pronunciate /Z/.
      9. Z sona como /dz/ si inital ma como /z/ in tote altere caosos.
    3. Digraphos

      1. CH sona como /k/ in parolas traditional grecolatin e  /sh/ in alteres casos.
      2. CC sona /kts/ ante e, i, y ex: /aktsento /aktsento/, occider /oktsider/
      3. GH sona semper como /g/.
      4. GU sona /gu/ como in guerra, guida, ma /g/in guitarra
      5. PH sona como /f/, pharmacia
      6. QU sona como /qu/, ma in le parolas que, qui e derivationes pote optionalmente sonar /ke/ e /ki/
      7. RH sona como /r/
      8. TH sona como /t/.
      9. TI non accentuate e non precedite per s, sona /tsi/ ante vocales; ex: nation

      Vide le >alphabetopro plus informationes.

  3. Accento Tonic
    4. .

    Il non existe accentos diacritic (signos) in interlingua pro indicar le syllaba tonic. Diacritics son, totevia, tolerate in dictionarios e altere instrumentos de education. Le accento tonic es natural e historic, e in general coincide con le parolas del linguas de controlo; ex:.
    Africa, Atlantico, lingua, genere, articulo, europeo, Europa, centesimo, matres.

    Regula General:
    Le accento tonic cade sur le vocal ante le ultime consonante. Le -s del plural non affecta iste regula: parola-parolas, autobus - autobuses

  4. Articulos

    5. Le articulo definite es: le, es invariabile pro omne casos, generes e numeros.
    Le forma L'/l' pote esser usate in fronte de parolas comenciante per un vocal. Lor usage es un question de preferentia personal.

    Le articulo indefinite es: un, es usate solmente in le singular, es invariabile pro omne casos e generes.
    Illo pote esser usate come un pronomine. In iste caso illos fini in o in le masculin, a in le feminin et e in le neutre.

  5. Adjectivos

    6. Le adjectivos son invariabile in interlingua pro tote le numeros, generes e casos. Le adjectivo pote venir ante o post le substantivo sin alteration del significato del substantivo. In general, le adjectivo de un o duo syllabas veni ante le substantivo.

    Regulas de comparation:

    1. Grado Positive

      1. Ex. Bon die. Tres belle libros. Un femina intelligente. Un homine vetule.

    2. Grado Comparative:

      1. - equalitate: ...tanto ... como...; ex: Iste alumno es tanto intelligente como celle.
      2. - superioritate: ...plus ... que...; ex: Petro es plus alte que Claudia.
      3. - inferioritate: ...minus ... que...; ex: Claudia es minus alte que Petro.

    3. Grado Superlative:

      1. - le plus ... de...; ex: Iste sedia es le plus confortabile del camera.
      2. - le minus ... de...; ex: Magda es le minus alte del schola.
        3. .

    Adjectivos pote esser usate como pronomines. In iste caso illos fini in o in le masculin, a in le feminin et e in le neutre.

  6. Adverbios

    7. Le adverbios derivate son formate regularmente accrescentante se -mente al adjectivo (-amente se le adjectivo termina in -c); ex: simple-simplemente, basic-basicamente.
    Il ha adverbios finiente in -e e -o que non usa le formation regular, como forte, tarde, justo, multo, tosto, quanto, etc…

    Le grados del adverbios se forma como los del adjectivos.

  7. Substantivos

    1. Numero

      1. Le plural es formate regularmente con le addition de un -s al singular, si le parola termina in vocal (a, e, i, o, u, y), o -es, si le parola termina in consonante; ex: catto-cattos, flor-flores. Un 'h' es iserite antele '-es' si le parola fini con 'c' o 'g'; ex: roc-roches, gulag-gulaghes.
      2. Le parolas estranier, o sia, cellos ancora non "interlinguisate", forma le plural como in le lingua de origine.

      Generes

      1. Masculin: son parolas que nomina personas e animales del sexo masculin.
      2. Feminin: son parolas que nomina personas e animales del sexo feminin.
      3. Neutre: son parolas que nomina cosas.

      Le feminino es formate regularmente per le suffixos: -a, -essa e -trice.

      1. Parolas masculin terminate in: -tor, forma le feminino con: -trice; ex: actor - actrice.
      2. Parolas masculin terminate in: -o, -or, forma le feminino con: -a, -ora/oressa, respectivemente; ex: catto-catta, professor-professora/professoressa.
      3. In altere casos, le feminino es formate con: -essa; ex: tigre-tigressa,leon-leonessa.
      4. Il existe un poc parolas cuje feminino es irregular, ecce le plus commun: patre-matre, homine-femina, gallo-gallina, rege-regina, fratre-soror, oncle-amita, tauro-vacca.

  8. Pronomines

    9. Pronomines existe in interlingua in quatro casos nominativo: nominativo, genitivo, dativo e accusativo. Le reflexivo es un accusativo special.

    Tabela de pronomines
    Nominativo Genitivo Dativo Accusativo Reflexive
    io mi me me me
    tu tu te te te
    ille su li/a ille le/ille se
    illa su li/a illa la/illa se
    illo su li/a illo lo/illo se
    nos nostre nos nos nos
    vos vostre vos vos vos
    illes lor lis/a illes les/illes se
    illas lor lis/a illas las/illas se
    illos lor lis/a illos los/illos se
    Pronomines relative e special
    il n/a n/a n/a n/a
    uno, -a/on su li/a uno, -a le/la se
    qui (masc./fem.) cuje a qui que se
    que (neutre) de que a que que n/a

    Le pronomines objective quando usate con prepositiones (objecto indirecte), usa preferibilmente le forma del nominativo pro le tertie personas del singular e plural; ex: a me, a te, a ille, a illa, a illo, a nos, a vos, a illes, a illas, a illos.

    Pronomines indefinite as alcun, necun, etc…, seque le mesme regulas del articulo un.

  9. Verbos

    10. Tabula del 10 terminationes basic del verbos
    Tempores   Termination   Modello = 'A'   Modello = 'E'   Modello = 'I'
    Presente/Imperativo   -   ama   vende   veni
    Passato   -va   amava   vendeva   veniva
    Passato Perfecte o Praeterito   -vi   amavi   vendevi   venivi
    Futuro¹   -ra   amara   vendera   venira
    Subjunctivo Presente²   -ia   amia   vendia   venia
    Subjunctivo Passate   -sse   amasse   vendesse   venisse
    Conditional Presente   -rea   amarea   venderea   venirea
    Participio Presente   -nte   amante   vendente   veniente³
    Participio Passate   -te   amate   vendite4   venite
    Infinitivo   -(a, e. i)r   amar   vender   venir

    Notas e commentos

    1. Nota ¹: le tempo futuro es accentuate irregularmente sur su ultime vocal.
    2. Nota²: le final del subjunctivo presente non move le accento tonic; ex.: ámia, véndia, vénia, Alcun verbos del prime conjugation finiente in "-ia", usa le mesme forma pro le presente indicativo e subjunctivo. (e.g. mangiar).
    3. Nota³: le verbos cuje infinitivo termina in -ir, forma le participio presente in -iente.
    4. Nota4: le verbos cuje infinitivo termina in -er, forma le participio passate -ite.

    Le tempores composite son formate con le verbo auxiliar: haber e le forma passive con le verbo auxiliar: esser. Le verbos reflexive, que son un forma special de passivo ("io me lavo = io es lavate per me), pote usar le un o le altere verbo auxiliari al election del utente: ("io me es/ha lavate = io ha essite lavate per me").

  10. Numerales

    11. Le numeros son formate logicamente.

    Tabula del Numerales
    Cardinales Ordinales
    0 zero 
    1 un 
    2 duo 
    3 tres 
    4 quatro 
    5 cinque 
    6 sex 
    7 septe 
    8 octo 
    9 novem 
    10 dece          		0 nulle
    1e prime
    2e secunde
    3e tertie
    4e quarte
    5e quinte
    6e sexte
    7e septime
    8e octave
    9e none
    10e decime
    11 dece-un 
    12 dece-duo 
    13 dece-tres 
    14 dece-quatro 
    15 dece-cinque 
    16 dece-sex 
    17 dece-septe 
    18 dece-octo 
    19 dece-novem         		11e dece-prime 
    12e dece-secunde 
    13e dece-tertie 
    14e dece-quarte 
    15e dece-quinte 
    16e dece-sexte 
    17e dece-septime 
    18e dece-octe 
    19e dece-none
    20 vinti 
    21 vinti-un 
    22 vinti-duo 
    30 trenta 
    33 trenta-tres 
    40 quaranta 
    50 cinquanta 
    60 sexanta 
    70 septanta 
    80 octanta 
    90 novanta          		20e vintesime 
    21e vinti-prime 
    22e vinti-secunde 
    30e trentesime 
    30e trenta-tertie 
    40e quarantesime 
    50e cinquantesime 
    60e sexantesime 
    70e septantesime 
    80e octantesime 
    90e novantesime
    100 cento 
    101 cento un 
    200 duo centos 
    212 duo centos dece-duo 
    300 tres centos 
    353 tres centos cinquanta-tres 
    400 quatro centos         		100e centesime 
    101e cento-prime 
    200e duo-centesime 
    212e duo cento dece-secunde 
    300e tres-centesime 
    353e tres cento cinquanta-tertie 
    400e quatro-centesime
    1.000 mille 
    2.000 duo milles 
    3.000 tres milles 
    1.000.000 un million 
    2.000.000 duo milliones         		1.000e millesime 
    2.000e duo-millesime 
    3.000e tres-millesime 
    1.000.000e un-millionesime 
    2.000.000e duo-millionesime

      
    Numeros Fractionari

    1/2 un medietate
    1/3 un tertio (un tertie parte)
    1/4 un quarto (un quarte parte)
    1/10 un decimo (un decime parte)
    1/12 un dece-secundo
    1/100 un centesimo
    1/1000 un millesimo
    1/1000000 un millionesimo
    2/5 duo quintos
    2/10 duo decimos
    3/6 tres sextos
    3/14 tres dece-quartos
    3/20 tres vintesimos

    Operationes Arithmetic

    7+4=11    septe plus quatro es (equal a) dece-un.
    15-2=13   dece-cinque minus duo es (equal a) dece-tres.
    5 x 6=30   cinque vices sex es (equal a) trenta.
    10/2=5      dece dividite per duo es (equal a) cinque.

    Expressiones Algebric

    x = y     x es equal a y
    x < y     x es minor que y
    x > y     x es major que y
    x >= y   x es major o equal a y
    x <= y   x es minor o equal a y

  11. Prepositiones
    12. .

    In interlingua nomines e adjectiovs ha solmente un caso, le nominativo. Le substantivo es declinate per medio de prepositiones.

    Nominativo(subjecto) e Acusativo (objecto directo): son indentificate per le ordine que illos pare in le phrase; primo veni le nominativo e le accusativo post le verbo; ex:

    Tabula syntactic del forma active
    Subjecto/Nominativo Verbo Objecto/Accusativo
    Io studia interlingua.
    Maria videva le professor.

    Tabula syntactic del forma passive
    Subjecto/Nominativo Verbo Objecto Indirecte Prepositional
    Interlingua es studiate per me.
    Le professor era vidite per Maria.

    1. Basic prepositiones
      1. Genitivo: es expresse per le preposition de; ex: Libro de Johannes.
      2. Dativo: es expresse per le preposition a e alteres; ex: Illa da le libro a Paulo.
      3. Ablativo:es expresse per le preposition per e alteres; ex: Maria va al schola per autobus.
      4. - Compania es expresse per le preposition con; ex: Illa vive con Johannes.
      5. - Materia es ex expresse per le preposition de o melio per le adjectivo correspondente; ex: un tabula de ligno o un tabula lignee

    2. Prepositiones de tempore ed movimento (ver e abstracte)
      1. - Station in loco es expresse per le preposition in, intra, super e alteres; ex: Illa habita in Paris.
      2. - Movimento in un loco circumscripte es anque expresse con le preposition in; ex: Le homine cammina in le domo. (Le homine es in le domo e camina de un latere al altere).
      3. - Movimento verso un loco es expresse per le preposition a, sur, sub, infra (a infra); ex: Ille va a Paris.
        4. fr
      4. - Movimento via de un loco es expresse per le prepositiones ab, ex, de (de intra) e alteres; ex: Maria veni ab le schola.
      5. - Movimento transversante un loco es expresse per le preposition per; ex: Illes va de Paris a Londres per Dover.
      6. - Movimento abstracte es espresse con le mesme prepositiones del movimento real; ex: Le puero sape contar ab zero usque 10.
      7. - Station in tempore es expresse sin preposition; ex: Il es le cinque horas. Il es le lunedi, le cinque de februario
      8. - Movimento in tempore es expresse per le preposition per; ex: Io ha expectate tu arrivata per cinque horas.
      9. - Compania es expresse per le preposition con; ex: Illa habita con Raoul.
      10. - Instrumentalitate es expresse per le preposition con; ex: Facer signos con le manos.

    Il ha alcun prepositiones que pote contraher se con le articulo e formar un preposition articulate. Como pro le articulos, iste prepositiones es anque indeclinabile. Illos son:

    1. a + article = al.
    2. ab + article = (a)bel.
    3. con = article = col.
    4. de + article = del.
    5. ex + article = (e)xel.
    6. in + article = (i)nel.
    7. intra + article = intel.
    8. per + article = pel.
    9. pro + article = prol.
    10. sub + article = subel.
    11. sur + article = sul.

    Le uso de tote formas contracte uso es strictemente voluntari, bonque al e del son preferite.

  12. Parolas Estranier

    13. Parolas estranier o parolas ancora non "interlinguisate" debe esser scripte sin alteration e su pronunciation debe esser plus o minus equal al lingua de origine. Si le lingua non usa le alphabeto latin, como per exemplo: russo, chinese, arabe, japonese, etc., le parola debe esser transcripte secundo le sonos del alphabeto de interlingua, excepte si le parola ja es internationalmente cognoscite per altere fontes, ex: Kung Fu, Tao Te Ching, I Ching, kimono, Buddha, dharma, chakra, geisha, etc.

1