Pàgina de Filosofia de R. Sartorio 

            Principal Textos_ Autor Activitat_Docent Enllaços

 Textos Filosofia

 

 

Textos autor

 Enllaços

 "AnaÛdeia kaÜ parrhsÛa : Formes de subjectivitat en les èpoques clàssica i hel·lenística".

   

Curso de doctorado 2002

 

 

Presentación

Temario

Sesiones

Materiales trabajos grupo

Textos curso 2002

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.    Presentación

 (Acompañada de una nota no sólo pedagógica)

 

 

El presente curso pretende constituir una profundización  en  la obra de Foucault a través de la lectura de sus últimos escritos, en los que recapitula los dos aspectos que constituyen los ejes básicos de su problemática  madura: las dos "invenciones" modernas del  sujeto y la razón.

Esta reflexión final lo lleva –quizá deberíamos decir, con cierta ironía foucaultiana, "de la manera más natural"- al análisis de uno de los textos centrales en el proceso de constitución del sujeto y la razón ilustrada en la modernidad: la obra de Kant Qué es la Ilustración?

Muchas y muy diversas son las cuestiones que suscita esta lectura foucaultiana del texto kantiano; pero lo más interesante es, quizá, el modo en que el proceso de confrontación con Kant, a la vez que conduce a una original autocomprensión de la obra propia como "ontología del presente", permite a Foucault una nueva y más matizada caracterización del concepto de  autonomía de la razón.

Ahora bien, esta nueva concepción –bien alejada, por cierto, de algunas interpretaciones demasiado aporéticas y escépticas- abre el espacio de una posible autoconstitución del sujeto basada, a la manera de la Antigüedad Clásica, en las prácticas ethopoiéticas, entendidas además como una "verdad en ethos."

 

...Y ahora la nota pedagógica:

Decía Ausubel en el frontispicio de su influyente obra Psicología pedagógica que toda su teoría podría reducirse a este lema: “el factor más importante que influye en el aprendizaje es lo que el alumno ya sabe. Averígüese esto y enséñese consecuentemente”[1]. Sin duda es una máxima muy acertada para los niveles más elementales; pero en el caso de la enseñanza  universitaria, realizar esa indagación podría resultar hasta insultante: aquí es el estudiante mismo quien debe ejecutarla. Adaptado a nuestro nivel, el principio podría reformularse: “el factor más importante que influye en el aprendizaje es que el alumno ya sepa lo que debe aprender. Averigüe qué es eso y estudie consecuentemente”.

Formulación sólo aparentemente paradójica; pues, en ausencia de un trabajo personal previo sobre los materiales que se usarán en las sesiones del curso, éste se reduciría necesariamente a una sucesión de simples clases magistrales. La clase magistral también tiene, sin duda, su lugar en los niveles universitarios, pero no parece el método más pertinente en un curso de doctorado. 

Por ello, planteamos, tras unas breves sesiones de introducción, la puesta en común de los resultados que cada persona (o grupo) haya alcanzado en su análisis de los materiales propuestos.

Apostamos, pues, una metodología de aplicación activa, especialmente indicada, además,  en el caso de una obra como la de Foucault, cuyo mayor mérito radica en la elaboración de un modelo de reflexión que no reclama para sí más validez relativa que la del trabajo de apropiación de los discursos por los (sujetos) implicados en las luchas cotidianas.


[1] AUSUBEL, D. et al., Psicología educativa. Un punto de vista cognoscitivo,  México, Trillas, 19902

 

 

 

2.       Temario, actividades y materiales del curso

 

1.      Enunciaremos en la primera sesión las etapas de la obra foucaultiana a fin de ofrecer una esquemática visión de conjunto de las diversas problemáticas inauguradas por nuestro autor, situando así sus análisis sobre los procesos de construcción de la subjetividad.

1.1.   Propuesta: Leer El orden del discurso

1.2.   Materiales:

¨           Sinopsis de las etapas anteriores, junto a los dossier de cursos anteriores, publicados en mi página Web  (http://www.geocities.com/rafasar)

¨           Transparencias con esquemas sobre las etapas Foucault: arqueología y genealogía

¨           Dossier: El orden del discurso

2.      Presentaremos los textos de la última etapa, en que Foucault busca articular una respuesta de conjunto a la problemática que sus anteriores análisis han resuelto de una manera sólo parcial: ¿cuál es, finalmente, la relación entre saber, poder y sujeto?

2.1.   Propuesta: Leer Hermenéutica del sujeto

2.2.   Materiales:

¨           Dossier: Historia de la sexualidad, III (pp.38-68)

¨           Dossier: Hermenéutica del sujeto, lec. 4, (pp.65-74)

¨           Dossier: Id.,  lec. 6, (81-91)

3.      Los elementos examinados en las dos sesiones  anteriores dan origen a una doble serie de investigaciones: en primer lugar, la reflexión sobre los procesos de “subjetivación”, le lleva a plantearse cómo esa constitución o construcción de los sujetos  se ha llevado a cabo en diversos periodos históricos, desde la Grecia Clásica hasta la época de formación del cristianismo primitivo.

3.1.   Propuesta: Formas del cuidado de sí y teorías éticas helenísticas: ejemplo del cinismo

3.2.   Materiales:

¨           Dossier: Hermenéutica del sujeto, Anexo (105-142)

¨           Dossier: Los cínicos, VII-VIII; 14-36; 44-52

4.      En segundo lugar, paralelamente a los resultados de la investigación histórica, “empírica”, surge una reflexión acerca de cuál puede ser, en la época presente, el contenido de los ideales intelectuales y éticos heredados de la Ilustración, desde la perspectiva de la analítica del sujeto y los procesos de subjetivación que se desprenden de sus análisis anteriores.

4.1.   Propuesta: Leer: Qué es Ilustración?

4.2.   Materiales:

¨           Dossier: Qué es Ilustración?

¨           Transparencias artículos “Orientation and Enlightenment”  

5.      Finalmente, intentaremos aplicar los contenidos examinados a la temática específica del curso de doctorado, desarrollando un trabajo práctico de investigación sobre el concepto de parrhesía en el pensamiento clásico. Para ello, se propondrá el análisis de los usos y acepciones del concepto, tomando como material de base una exhaustiva selección (obtenida por medios informáticos) de lugares en una amplia gama de autores de la Antigüedad Clásica en que aparece el tópico.

5.1.   Propuesta: Trabajos en grupo: “parrhsÛa : Formas de subjetividad en las épocas clásica y helenística”.

5.2.   Materiales:  Relación y tablas de los lugares en que aparece el término parrhesía

¨           Dosier: Using Foucault’s  Methods


 

 

3.       Esquema de las sesiones

 

SESI

TEMA

ACTIVIDAD

MATERIALES

1

PRESENTACIÓN.

SINOPSIS ETAPAS

Lectura El orden del discurso

Sinopsis y materiales en:

Página principal

Texto en Dossier

2

EL CUIDADO DE SÍ

 

 

SABER, PODER, SUJETO

Lectura Historia de la sexualidad, III

Conferencias 1982:Lección 4

Textos en DOSSIER

 

 

 

 

3

PROCESOS DE SUBJETIVACIÓN EN ÉTICA ANTIGUA: CINISMO

Lectura

Hermenéutica del sujeto

Lectura

Los cínicos

Texto en DOSSIER

 

 

TEXTO EN

http://www.geocities.com/rafasar

4

ILUSTRACIÓN Y POSMODERNIDAD

Lectura
 ¿Qué es Ilustración?

Texto en DOSSIER

5

PARRHESÍA  EN EL MUNDO CLÁSICO

Trabajos en grupo

ESQUEMAS DE TRABAJO EN

Página principal

 

 

 

 

 

4. Relación y tablas de los lugares en que aparece parrhesía

      (Material para el trabajo práctico)

   

                            Loci del terme parrhesía

 

 

 

 

 

 

DL

Vidas…

2, 123, 18

 

 

2, 130, 8

 

 

EURÍPIDES

 

 

 

 

Ión

672

 

 

Fragmenta

Fr. 737, 1

 

 

PLATÓN

Symposium

222 c

 

EÞpñntow d¯ taèta toè ?Alkibi?dou g¡lvta gen¡syai

¤pÜ t» parrhsÛ& aétoè, ÷ti ¤dñkei ¦ti ¤rvtikÇw ¦xein toè

Svkr?touw. tòn oïn Svkr?th, N®fein moi dokeÝw, f?nai,

Fedro

240 e

 

fulattom¡nÄ di? pantòw kaÜ pròw �pantaw, ?kaÛrouw te

¤paÛnouw kaÜ êperb?llontaw ?koæonti, Éw d' aìtvw cñgouw

n®fontow m¢n oék ?nektoæw, eÞw d¢ m¡yhn Þñntow pròw tÒ

m¯ ?nektÒ ¤paisxeÝw, parrhsÛ& katakoreÝ kaÜ ?napeptam¡nú

xrvm¡nou;

Epistulae

354

 

ôryñtata fil¡llhn �n lexyeÛh· ù d¡ moi faÛnetaÛ pú t?

nèn, ¤gÆ peir?somai p?sú parrhsÛ& kaÜ koinÒ tini dikaÛÄ

lñgÄ xrÅmenow dhloèn. l¡gv g?r d¯ diaithtoè tina trñpon

dialegñmenow Éw duoÝn, turanneæsantÛ te kaÜ turanneuy¡nti,

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PLUTARCO

Camilo

4, 1

“amistad”

 

Agis

17, 8

 

¤m¢ deÝ z°n parrhsÛ& pròw llaw gunaÝkaw, Ã m®te par

Quomodo adulador ab amico…

48e-74e

 

51C

51D

55B

59A

59B

59C

59D (2)

59E

60B

 

 

“franqueza”

 

De laude ipsius

540F

 

 

Quaestiones convvales

617F

634E

 

 

Preacepta gerendae reipublicae

802F

 

 

 

 

 

 

ISÓCRATES

Ad Nicoclem

(or.2)

3, 2

 

 

De pace

(orat. 8)

14, 3

 

 

 

 

 

 

DEMÓSTENES

Olynthiaca 3

3, 8

 

 

 

De Chersoneso

(or.14)

21, 1

 

 

FILÓN

De ebrietate (11)

149, 4

 

 

Quis rerum divinarum heres sit (15)

5, 1

5, 5

6, 1

14, 3

 

 

Epistula Joannis, I

2, 28

 

 

MARCOS

Evangelio

8,33

 

kaÜ parrhsÛ& tòn lñgon ¤l?lei. kaÜ proslabñmenow õ P¡trow

aétòn ³rjato ¤pitimn aétÒ.  õ d¢ ¤pistrafeÜw kaÜ

ÞdÆn toçw mayht?w aétoè ¤petÛmhsen P¡trÄ kaÜ l¡gei,

?Upage ôpÛsv mou, Satan, ÷ti oé froneÝw t? toè yeoè

?ll? t? tÇn ?nyrÅpvn.

 

 

 

 

 

PABLO

Ad Corinthios, II

3, 12

 

 

Ad Corinthios, II

3,14

 

?Exontew oïn toiaæthn ¤lpÛda poll» parrhsÛ&

xrÅmeya,  kaÜ oé kay?per Mv#s°w ¤tÛyei k?lumma

¤pÜ tò prñsvpon aétoè, pròw tò m¯ ?tenÛsai toçw ußoçw

?Isra¯l eÞw tò t¡low toè katargoum¡nou.

 ?ll? ¤pvrÅyh t? no®mata aétÇn. xri g?r t°w s®meron ²m¡raw

Ad Ephesios,

3, 12

 

kat? prñyesin tÇn aÞÅnvn ¶n ¤poÛhsen ¤n tÒ

XristÒ ?Ihsoè tÒ kurÛÄ ²mÇn,

 ¤n Ú ¦xomen t¯n

parrhsÛan kaÜ prosagvg¯n ¤n pepoiy®sei di? t°w pÛstevw

aétoè.

Ad Philippenses,

1, 20

 

tÛ g?r; pl¯n ÷ti pantÜ trñpÄ, eàte prof?sei eàte ?lhyeÛ&,

Xristòw katagg¡lletai, kaÜ ¤n toætÄ xaÛrv· ?ll? kaÜ xar®somai,  oäda g?r ÷ti toètñ moi ?pob®setai eÞw svthrÛan di? t°w êmÇn de®sevw kaÜ ¤pixorhgÛaw toè pneæmatow ?Ihsoè Xristoè,  kat? t¯n ?pokaradokÛan kaÜ ¤lpÛda mou ÷ti ¤n oédenÜ aÞsxuny®somai, ?ll' ¤n

p?sú parrhsÛ& Éw p?ntote kaÜ nèn megaluny®setai Xristòw ¤n tÒ sÅmatÛ mou, eàte di? zv°w eàte di?

yan?tou.  ¤moÜ g?r tò z°n Xristòw kaÜ tò ?poyaneÝn  k¡rdow.

Ad Colossenses

2, 15

 

?pekdus?menow t?w ?rx?w kaÜ t?w ¤jousÛaw ¤deigm?tisen ¤n parrhsÛ&,

yriambeæsaw aétoçw ¤n aétÒ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

„JUAN“

Evangelio

7, 13

 

 

oédeÜw m¡ntoi parrhsÛ& ¤l?lei perÜ aétoè di? tòn fñbon tÇn

?IoudaÛvn.

 

7,26

 

 

?Elegon oïn tinew ¤k tÇn ?IerosolumitÇn, Oéx

oðtñw ¤stin ùn zhtoèsin ?pokteÝnai;

 kaÜ àde parrhsÛ& laleÝ kaÜ oéd¢n aétÒ l¡gousin.

 

10,24

 

 

oß ?IoudaÝoi kaÜ ¦legon aétÒ, ?Evw pñte t¯n cux¯n

²mÇn aàreiw; eÞ sç eä õ Xristñw, eÞp¢ ²mÝn parrhsÛ&.

 

 

 

11, 14

11, 54

 

 

?O oïn ?Ihsoèw oék¡ti parrhsÛ& periep?tei ¤n toÝw

?IoudaÛoiw, ?ll? ?p°lyen ¤keÝyen eÞw t¯n xÅran ¤ggçw

t°w ¤r®mou, eÞw ?EfraÜm legom¡nhn pñlin, k?keÝ di¡triben

 

16, 25

 

 

Taèta ¤n paroimÛaiw lel?lhka êmÝn· ¦rxetai Ëra

÷te oék¡ti ¤n paroimÛaiw lal®sv êmÝn ?ll? parrhsÛ&

perÜ toè patròw ?paggelÇ êmÝn.

 

 

 

16, 29

 

 

L¡gousin oß mayhtaÜ aétoè, ?Ide nèn ¤n parrhsÛ&

laleÝw, kaÜ paroimÛan oédemÛan l¡geiw.

 

 

 

 

 

 

 

18,20

 

?pekrÛyh aétÒ ?Ihsoèw, ?EgÆ parrhsÛ& lel?lhka tÒ

kñsmÄ· ¤gÆ p?ntote ¤dÛdaja ¤n sunagvg» kaÜ ¤n tÒ ßerÒ...

 

 

 

 

 

LUCIANO

Revivescentes s. piscator

17, 8

 

 

Deor. Concilium

2, 6

 

 

 

 

 

 

 

DIONISIO HALICARNASO

De Isocrate

8, 10

 

 

De Demosthenis dictione

21, 83

 

 

 

Acta Justini

5, 6

 

?IoustÝnow eäpen· Di' eéx°w ¦xomen di? Xristòn tòn

kærion ²mÇn timvrhy¡ntew svy°nai, ÷ti toèto ²mÝn svthrÛa kaÜ

parrhsÛa gen®setai ¤pÜ toè foberoè kaÜ pagkosmÛou b®matow toè

despñtou ²mÇn kaÜ svt°row.

 Ésaætvw d¢ kaÜ oß loipoÜ m?rturew

 

 

 

 

 

DIO CASSIUS

Historiae romanae

5,18,3,3;

11,43,6,6;

12,46,1,6

 

÷ti õ aétòw strathgòw yel®saw kaÜ m¯ telesyeÜw ±gan?kthse

tÒ õmÛlÄ,kaÜ ¤k toætou kaÜ ¤k toè toÝw dhm?rxoiw polç dunam¡noiw  barænesyai parrhsÛ& pleÛoni pròw aétòn par? toçw llouw toçw

õmoÛouw oß ¤k tÇn kateirgasm¡nvn ¤xr°to.

CLEMENTE AL.

Paedagogus

1,9,83,1

 

 

 

Stromata

2,1,3,1,

 

 

 

 

 

 

 

JUAN CRISÓSTOMO

248 ocurrencias!!=115+133 (parresíai)

 

24en Homiliae 1-55, in acta apostolorum, 154, vol60 p.26

24 in Homiliae 1-88, in Joannem, 153, vol 59 p. 25

 

 

 

 

 

 

SUDA

Sv “grykton”

 

 

Grællow· JenofÇntow toè Svkratikoè ußoÜ Grællow kaÜ Diñ-

dvrow. kaÜ Grællow, õ xoÝrow.

Gruktñn· �ra gruktñn ¤stin êmÝn; tout¡stin �ra græjai ôfeÛlete µ par-

rhsÛan gein.

GrumaÛa: ² skeuoy®kh.

 

 

SUDA

sv DeisidaimonÛa"

 

 

 

monÛaw ?gennoèw kaÜ terateÛaw gunaikÅdouw ¤stÜ pl®rhw. ÷ti ?Asklh-

piñdotow ÷siow ·n kaÜ eéseb¯w kaÜ t? m¢n prÇta deisidaÛmvn ¤gegñnei

kaÜ eélab¯w oìtvw sfñdra Ëste m®te yæein ?n¡xesyai m®te tinòw

?porr®tou mhdenòw ?koæein· oé g?r eänai taèta t°w gen¡sevw jia,

?ll? toè ?Olæmpou kaÜ tÇn ¤n ?OlæmpÄ diaz°n ²goum¡nvn. ÷ti

² eés¡beia m¡sh tugx?nei ?sebeÛaw kaÜ deisidaimonÛaw. ÷ti deisi-

daimonÛa ² kairow parrhsÛa.

 

sv. ParrhsÛa

 

 

ParrhsÛa: ¤jousÛa, deia. oß d¢ t» maxaÛr& t¯n parrhsÛan

¤dÛdosan. oß =®torew t» parrhsÛ& katexr®santo ¤pÜ tÇn ôneidÛzein

mellñntvn toçw ?koæontaw, ÷tan oß dialegñmenoi tÇn oé deñntvw

pot¢ pepragm¡nvn mnhmoneævsin· Éw AÞsxÛnhw ¤n tÒ kat? Tim?rxou·

Nikñdhmow d¢ êpò ?Aristagñrou teteleæthke biaÛÄ yan?tÄ, ¤kkopeÜw

õ deÛlaiow ?mfot¡rouw toçw ôfyalmoçw kaÜ t¯n glÇttan ¤ktmhyeÛw

à ¤parrhsi?zeto, pisteævn toÝw nñmoiw. kaÜ ¤n tÒ t°w parapresbeÛaw·

pro¹rhmai d¢ parrhsi?sasyai kaÜ ¤leuy¡rvw �ma kaÜ t?lhy° eÞpÆn

sÐzesyai.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5.       Textos del curso 2002

Descargar texto comprimido: Michel Foucault: Parrhesía.

Dirección alternativa WWW http://perso.club-internet.fr/kmille/wordparrhesia.htm

Textos sobre los cínicos  Cínicos.zip

 

 

 

 

 

 

 

   

 

Hosted by www.Geocities.ws

1