สถานที่น่าสนใจในจังหวัดพะเยา
อนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง อดีตกษัตริย์ผู้ปกครองเมืองภูกามยาว (พระเยา) ประดิษฐานอยู่
ที่สวนสาธารณะ เทศบาลหน้ากว๊านพะเยา เริ่มก่อสร้างเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๔ เสร็จเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๒๗ พ่อขุนงำเมือง เป็นพระสหาย
ร่วมน้ำสาบาน กับพ่อขุนเม็งรายอดีต กษัตริย์เมืองเชียงราย และพระร่วงเจ้า แห่งกรุงสุโขทัย ซึ่งทั้งสามกษัตริย์
ได้ทรงกระทำสัตย์ต่อกัน ณ บริเวณแม่น้ำอิง ซึ่งปัจจุบันอยู่บริเวณกว๊านพะเยา
วัดศรีโคมคำ อยู่ในเขตตัวเมืองริมกว๊านพะเยา ชาวบ้านเรียกว่า "วัดพระเจ้าตนหลวง"
มีพระพุทธรูป หน้าตักกว้าง ๗ วา สูง ๘ วา ๒ ศอก มีงานประจำปี ทุกเดือนพฤษภาคม นอกจากนี้ ภายในวัดยังมี "หอไทยนิทัศน์"
ซึ่งจัดเป็นพิพิธภัณฑ์ แสดงโบราณวัตถุ และแสดงเรื่องราว ความเป็นมา ทั้งด้านวรรณกรรม ภูมิปัญญาท้องถิ่น และวิถีชีวิต
ความเป็นอยู่ของชาวพะเยา โดยใช้รูปแบบของ เทคโนโลยีสมัยใหม่ เข้ามาผสมผสาน
วัดศรีอุโมงค์คำ ซึ่งเป็นวัดที่มีพระเจดีย์ สมัยเชียงแสน ที่อยู่ในสภาพสมบูรณ์มาก
และเป็นวัดที่ประดิษฐาน พระพุทธรูป คู่เมืองพะเยา อีกองค์หนึ่งนามว่า "หลวงพ่องามเมืองเรืองฤทธิ์" แต่ชาวบ้านเรียกว่า "พระเจ้าล้านตื้อ"
ซึ่งถือกันว่า เป็นพระพุทธรูป ที่มีลักษณะงดงาม ที่สุดในลานนาไทย และนับเป็นเอกลักษณ์ ทางศิลปะ ของภูกามยาวโดยเฉพาะ
วัดพระธาตุจอมทอง ตั้งอยู่บนดอยจอมทอง ริมกว๊านพะเยา มีทางรถยนต์ ขึ้นไปถึงยอดดอย
แยกจากถนนพหลโยธิน ประมาณ ๑,๕๐๐ เมตร มีเจดีย์ "พระธาตุจอมทอง" เป็นปูชนียสถานโบราณ คู่เมืองพะเยา
กว๊านพะเยา เป็นบึงธรรมชาติ ที่งดงาม มีน้ำใสสะอาด เนื้อที่กว้างประมาณ ๑๒,๘๐๐ ไร่
เป็นที่เพาะพันธุ์ปลา ชนิดต่างๆ เช่นปลาหมอเทศ ปลานิล ปลาใน ปลาช้างลาย ปลากราย ฯลฯ บริเวณชายกว๊าน มีร้านอาหารมากมาย
เหมาะจะไปนั่งเล่นพักผ่อนหยอ่นใจ ในยามเย็น
สถานีประมงน้ำจืดพระเยา ตั้งอยู่ในเขตอำเภอเมือง ริมถนนพหลโยธิน ตรงกิโลเมตรที่
๗๓๔-๗๓๕ เป็นสถานีเพาะพันธุ์ปลาบึก ได้สำเร็จ เป็นแห่งแรกของโลก ปลาบึก เป็นปลาน้ำจืด ที่ใหญ่ที่สุดในโลก และมีเฉพาะในแม่น้ำโขงเท่านั้น
ภายในบริเวณสถานี มีอาคารแสดงพันธุ์ปลา และบ่อเพาะเลี้ยงปลา ชนิดต่างๆ เปิดให้ชมในเวลาราชการ
วัดอนาลโย ตั้งอยู่บนดอยบุษราคัม หมู่บ้านสันป่าม่วง ตำบลบ้านต๋อม อำเภอเมือง
ตามเส้นทางสาย พะเยา-เชียงราย ประมาณ ๗ กิโลเมตร แยกซ้ายเข้าไปอีกประมาณ ๙ กิโลเมตร จัดสร้างโดย
พระครูปลัดสัมมพิพัฒนญาณาจารย์ (พระครูไพบูลย์) มีบริเวณกว้างขวาง ประกอบด้วยสิ่งก่อสร้างต่างๆ มากมาย เช่น
พระพุทธรูปศิลปสุโขทัย องค์ใหญ่ พระพุทธรูปปางต่างๆ เก๋งจีน หอพระแก้วมรกตจำลอง ฯลฯ จากยอดเขา สามารถชมทัศนียภาพ
ของกว๊านพะเยา และเมืองพะเยา ได้อย่างสวยงาม
อุทยานแห่งชาติดอยหลวง ได้รับการจัดตั้ง เป็นอุทยานแห่งชาติแห่งใหม่ ครอบคลุมพื้นที่บางส่วน
ของจังหวัดพะเยา เชียงรายและลำปาง ที่ตั้งของที่ทำการอุทยาน อยู่ที่น้ำตกปูแกง จังหวัดเชียงราย สถานที่ท่องเที่ยว ที่น่าสนใจในเขต
จังหวัดพะเยา ได้แก่ น้ำตกจำปาทอง ตั้งอยู่บนทางหลวงสาย พะเยา-เชียงราย ตรงหลักกิโลเมตรที่ ๗ แยกทางลูกรังเข้าไป ๓ กิโลเมตร
อีกแห่งหนึ่งคือ น้ำตกผาเกล็ดนาค ตั้งอยู่ห่างจาก บ้านต๋อม อำเภอเมือง เข้าไปประมาณ ๔ กิโลเมตร ต้องเดินเท้าเข้าไป และ
น้ำตกช้างทางสายใหม่ ซึ่งตั้งอยู่ห่างจากพะเยาประมาณ ๒๐ กิโลเมตร ริมทางสายพะเยา-วังเหนือ
อำเภอดอกคำใต้ อยู่ห่างจากตัวเมือง ๑๒ กิโลเมตร ซึ่งนอกจาก มีกิตติศัพท์ว่า ผู้หญิงสวยแล้ว
ยังมีสวนรุกชาติ บ้านถ้ำ ซึ่งประดิษฐาน พระธาตุจอมศีลอีกด้วย
โบราณสถานเวียงลอ (เมืองพระลอ) อยู่ห่างจากอำเภอจุน ตามทางหลวงหมายเลข ๑๐๒๑
ถึงบ้านห้วยงิ้ว ประมาณ ๑๗ กิโลเมตร มีทางแยกไปเป็นเส้นทางดิน ถึงบ้านน้ำจุนอีกประมาณ ๑๒ กิโลเมตร นักโบราณคดี
สันนิษฐานว่า คงเป็นเมืองในสมัยพ่อขุนงำเมือง เพราะปรากฏ ซากกำแพงเมืองเก่า วัดร้างอยู่มากมาย พระธาตุและวัดเก่าแก่คือ
วัดศรีปิงเมือง และใกล้เวียงลอนี้ ยังเป็นจุดที่ลำน้ำจุน ไหลลงสู่แม่น้ำอิงด้วย จึงเรียกบริเวณนี้ว่า "สบอิง"
วัดพระธาตุขิงแกง ห่างจากอำเภอจุน ตามทางหลวงหมายเลข ๑๐๙๑ ถึงบ้านธาตุขิงแกง
ประมาณ ๑๐ กิโลเมตร แยกขวา เป็นทางเดินไปอีกประมาณ ๓๐๐ เมตร ถึงตัววัด ตั้งอยู่บนเนินเขาธาตุขิงแกง ซึ่งสามารถมองเห็น
ทัศนียภาพ ของหมู่บ้านขิงแกง ได้อย่างชัดเจน พระธาตุมีรูปทรงแบบล้านนา คล้ายพระธาตุสบแวน ที่อำเภอเชียงคำ แต่ขนาดใหญ่กว่า
และมีการตกแต่งมากกว่า
วัดพระนั่งดิน เป็นวัดที่องค์พระประธานของวัด ไม่มีฐานรองรับ เหมือนกับพระประธานองค์อื่นๆ
เคยมีราษฎร สร้างฐานรองรับ เพื่ออันเชิญพระประธานขึ้นประดิษฐานรองรับ แต่ปรากฎว่า พยายามยกเท่าไร ก็ยกไม่ขึ้น จึงเรียกสืบต่อกันมาว่า
พระนั่งดิน อยู่ในตำบลเวียง ระยะทาง ๔ กิโลเมตร จากตัวอำเภอ
วัดพระธาตุสบแวน อยู่ห่างจากที่ว่าการอำเภอเชียงคำ ๔ กิโลเมตร มีองค์พระธาตุเจดีย์
ที่มีอายุเก่าแก่มาก คาดว่ามีอายุราว ๗๐๐-๘๐๐ ปี ภายในบรรจุเส้นพระเกศา และกระดูกส่วนคาง ของพระพุทธเจ้า องค์พระธาตุ
ได้รับการบูรณะ มาแล้วหลายครั้ง แต่ยังคงรักษาสภาพศิลปะ แบบล้านนาไทยไว้ได้
วัดนันตาราม อยู่ที่บ้านดอนไชย เขตสุขาภิบาลเชียงคำ เป็นวัดที่มีศิลปะแบบพม่า
ตัววิหารสร้างด้วยไม้สักทั้งหลัง ตกแต่งลวดลายฉลุไม้ อย่างสวยงาม ตามส่วนประกอบต่างๆ เช่น หน้าต่าง หน้าบันระเบียง เป็นต้น
น้ำตกน้ำปิ่น อยู่หมู่ที่ ๙ ตำบลฝายกวาง อำเภอเชียงคำ เป็นน้ำตกที่สวยงามมาก
ความสูงของน้ำตก จากหน้าผาสูงประมาณ ๑๐ เมตร ระยะทางจากจังหวัด ๑๐๗ กิโลเมตร
น้ำตกภูชาง อยู่หมู่ที่ ๘ ตำบลภูชาง อำเภอเชียงคำ ห่างจากจังหวัด ๙๖ กิโลเมตร
น้ำตกสูงจากหน้าผาประมาณ ๘ เมตร
ไทยลื้อแห่งเชียงคำ และเชียงม่วน เดิมทีเดียวพวกนี้อยู่ในเขตสิบสองปันนา
อพยพเข้ามาสู่เขตไทย นานหลายสิบปีมาแล้ว สิ่งที่น่าสนใจ สำหรับนักท่องเที่ยว คือผ้าไทยลื้อ เป็นผ้าไหม และผ้าฝ้าย ทอด้วยมืออันงดงาม
ซึ่งหาซื้อได้ ในหมู่บ้านไทยลื้อ ที่เชียงคำ เช่น บ้านหย่วนและเชียงม่วน เช่น บ้านท่าฟ้าเหนือ บ้านท่าฟ้าใต้ เป็นต้น