
$Scientific Advisor?
Anhte Wunpawngsha ni gaw moi prat kaw nna, Gumchying Gumsa lailen e mi di chyip dip ga-up da sai lam a majaw, hpa mung n chye, myi di, na hpang rai ngai lai wa sai gaw yawng chye ai hte mren rai nga ai.
Dai zawn re ai kata hta asak aprat n du ai num/la ni hpe dinghku shang shangun, num kasha ni hpe dusat zawn dut sha lai mat wa sai lam ni gaw malap n lu ai lailen ni rai nga sai. Garu nna shayi num kasha ni (anhte a kanu ni mung lawm sai) gaw, asak pi n hpring shi ai shaloi kun dinghku shang ra sai hte n dang n la, aru are rai nta bungli, ma bau lakawn bungli hte kashu kasa shaprat rai, bungli yawng shi kaw rut re ai lam ni gaw anhte a htunghking hta garai n prai nga ai.
Daini na anhte a ban (generation) hta nakumi Myi hpaw wa, Karai Kasang hpe kamsham ai masha ni law wa sai hte maren, ndai lam ni hpe loimi chyena wa sai hku re. Raitimung, daini du hkra anhte a buga ginra shara hte kaga maigan hkan du nga, laika, hpaji chye sai masha ni pi n dum ai lam grai naw nga ai. Dai n dum ai lam law law nga ai kaw na "MAYAW HTINGGAW DE AI LAM" hpe jaw ai hku sanglang mat wa yu ga.
Ndai mayaw htingggaw de ai lam hpe sanglang mat wa ai shaloi, yana Jinghpaw Wunpawng htunhking hte nhtan shai ai lam ni nga wa na re. Raitim, htunghking hte amyusha hpe jahpoi ai n re - jaw ai lam hpe tsun ai rai nga ai. Teng ai lam langai mi hpe sakse hkam ga nga jang, anhte mayaw htingggaw de ai shaloi Kanu a Kahpu/Kanau a kasha num kasha hpe dai Kanu a kasha la kasha hte hkungran ya ai lam gaw n jaw ai. Kanu a Kahpu/Kanau a num/la kasha hpe gaw English ga hku "Cousin", Jinghpaw ga hku Lawu/Lahta Kahpu/Kanau nga ma ai. Dai zawn rai nna sai ni nawn ai shada la hkat ai/Mayaw htinggaw de ai masha ni hpe "Incest" nga ma ai. English ni gaw cousin la ai (sh.) hkumshan kanawn mazum ai masha ni hpe gaw Shinggyim uhpawng (society) de pi n bang ma ai.
Raiyng, dai Lawu/Lahta Kahpu/Kanau hte kun dinghku de jang hpa baw byin?
Gene ngu ai gahkum gaw grai dam lada ai re majaw ni gahtep dik, chyena loi na hku sha sanglang da ai. Gene ngu ai gaw hkrung ai bawsang yawng a cell kata na nucleus ka-ang hta rawng nna galu kaba lam, shamu shamawt lam (development movement) hte ningja (quality) hpe hkang nga ai arai rai nga ai nhtawm Kanu/Kawa ni kaw nna kashu kasha ban (generation/offspring) hte ban de kap nang mat nga ai arai re.
Gene affect ngu ai mung dai hte maren grai dam lada ai gahkum rai nga ai. Dai zawn ni nawn ai (sai ni ai) masha ni hte anhte mayaw htingggaw de jang lahta e madun da sai hkra machyi lam ni byin wa nga ai. Dai byin ai lam hta Down's Syndrome, Acquire Immune Deficiency Syndrome (AIDS) zawn re ai gene hte seng nna byin chye ai ana ahkya ni byin pru wa lu nga ai. AIDS ngu ai ana gaw Virus kaw nna byin ai rai nna hkumhkrang kata na ningkap kanu (anti-body) hpe jahten kau lu, ban hte ban de kap chyam bra mat wa, hkrit ra ai ana anhkya langai mi rai nga ai. Dai zawn re ai ana ahkya byin ai masha hte bai dinghku de (shn.) hkumshan kanawn hkrup jang, ban hte ban hta kap chyam bra mat wa lu nga ai. Dai hta kaga, htaisawn atsam (Intelligence) mung hpyang mat wa nga ai. Laiwa sai 1980 ning a shawng daw de anhte a Jinghpaw Wunpawng buga ni hkan, mana (Idiot: Intelligent Quotien (IQ) 25 hta nna yawm ai masha ni), Ma-a, myit, bawnu n gring ai masha ni ram ram nga lai wa sai hpe yawng chye, mu ai hte maren rai nga ai. Dai gaw, anhte chye ai Mayu kasha (cousin) hpe la shachyaw ai ban law law ra mat sai majaw byin ai lam nan re.
England, Germany mungdan ni hta gaw dai zawn Mana, Ma-a, angawk n nga ai shaning 1,500 ning daram rai sai. Dai mungdan ni hta, dai zawn rai nna gene hte seng ai ana akya hpe nachying hkrit tsang ai rai nna ten, n-gun, gumhpraw shama nhtawm grai rai sawk shagawn makawp maga ai pi shaning 1,000 jan sai re. Raiyang, dai gene hte seng nna ana byin ai masha ni hpe Num/La la na hkum tsun - Num/La ganawn mazum na ahkang pi n jaw ai hku nna mungdan tara hta nan ka bang da ma ai. Shingrai makawp maga nga ai ten, n tak ai dai zawn re ana ahkya byin hkrum ai masha ni hpe mungdan asuya kaw nna asak htum ai ten du hkra lit la bau kau ma ai.
Japan mungdan Hiroshima hte Nagasaki kaw jahkrat ai Nuclear bawm a majaw, dai mare makau hkan na masha ni prat ban (16 generation) lagaw, lata, hkumhkrang n hkum ai masha ni grai shangai pru wa ai hpe yawng chye ai hte maren rai nga ai. Nuclear bawm ngu ai gaw gapaw ai mi rai rai, n gapaw ai mi rai rai sha marawp hkrup jang pi gene kata de shang nna gene jahten kau lu ai arai rai nga ai. Gene affect mung dai hte maren sha re. Shai ai lam gaw gene affect gaw bawm zawn n gapaw ai ngu ai sha re.
Dai hta tekkate (dwarf) masha grai pru wa ai. Ndai masha gadun ai hta hpan lahkawng nga ai: 1) Gene hte seng nna byin ai hte 2) Shi a myu rusai nan nga ai. Dai hta na gene hte seng nna byin ai hpe tsun mayu ai.
Ndai zawn yawng jawm gasat nga ai lapran hta anhte Jinghpaw Wunpawngsha ni a Htunghking dingsa hpe naw matut nna, Jinghpaw Wunpawngsha ni yawng anya, hpyang, kaji kadun rai mat sana kun? Shing nrai, mahtang lai kau na kun? Anhte dawdan la saga.
Dai zawn re ai lam ni a lapran hta anhte Jinghpaw Wunpawngsha ni ndai daram naw zet nga ai pi gaw Karai Kasang a sali kumhtaw rai nga ai hpe gadai wa ningdang lu na n re. Ru, sai tsan magang, gene kaja magang, bawnu, nyan, sawnhtai atsam kaja magang re.
Ndai hte seng nna grau sanglang na matu lawude Ga Shadawn jaw da sai hpe htai alai yu ga:-
ÄIntelligent Quotien hte seng ai: -
| Y 100% Jinghpaw (IQ 120) Dominant |
´ |
X 100% Jinghpaw (IQ 120) Dominant | Y 100% Jinghpaw (IQ 120) Dominant |
´ |
X 100% Jinghpaw (IQ 90) Dominant |
|
F1
|
Kasha 144 + + |
Gene
Action
|
Gene
Action
|
Kasha 112.5 ++ |
Gene Action
|
| Y 100% Jinghpaw (IQ 120) Dominant |
´ |
X 100% White (IQ 120) Dominant | Y 100% Jinghpaw (IQ 120) Dominant (Cousin) |
´ |
X 100% Jinghpaw (IQ 120) Dominant (Cousin) |
F1
|
Kasha 155 ++ |
Gene
Action
|
Gene
Action
|
Kasha 90 - + |
Gene Action
|
ÄNsam (Colour): -
|
Y Shan Chyang (Dominant) 60% |
´ |
X Shan hpraw (Dominant) 40% | Y Brown (Dominant) 100% |
´ |
X Brown (Dominant) 100% |
F1
|
Kasha 50% ++ Black |
Gene Action
|
Gene Action
|
Kasha 100% Brown |
Gene Action
|
|
Y Shan Chyang (Recessive) 30% |
´ |
X Shan hpraw (Dominant) 70% |
Y 70% Black (Dominant ) |
´ |
X 30% White (Recessive) |
|
F1
|
Kasha 78.8% ++ White |
Gene Action
|
Gene Action
|
Kasha 78.8% ++ Black |
Gene Action
|
ÄF2 Kasha 78.800% ´ 100% White = 89.000% White
ÄF3 Kasha 89.000% ´ 100% White = 94.700% White
ÄF4 Kasha 94.700% ´ 100% White = 97.350% White
![]()
ÄF16 Kasha 99.998% ´ 100% White = 99.999 % White and so on.
ÄGalu Kadun: -
|
Galu (Dominant) 6 Feet X |
´ |
Y Kadun (Dominant) 5 Feet |
Galu (Dominant) 6 Feet X |
´ |
Y Kadun (Recessive) 5 Feet |
|
F1
|
Kasha 5.5 ++ Feet |
Gene Action
|
Gene Action
|
Kasha 5.12 -+ Feet |
Gene Action
|
Y = Male (Ala); X = Female (Anum)
ÄNu Ja's FAMILY
|
Great Grand Father ´ Great Grand Mother | Great Grand Father ´ Great Grand Mother |
| Great Aunt | Great Uncle Great Mother ´ Great Father | Mother in Law ´ Father in Law |
|
´ Aunt | Aunt in Law ´ Uncle | Mother ´ Father | Uncle | Aunt |
|
Cousin |
| Sister in Law ´ Brother | Sister | Nu Ja ´ HUSBAND | Sister in Law | Brother in Law |
|
Nephew | *Niece | Son in Law ´ Daughter Son+ ´ Daughter in Law |
|
Grand Son | Grand daughter ´ Grand Son in Law |
|
Great Grand Son | Great Grand Daughter |
* Niece for Nu Ja and Cousin for a Son+ : Ndai hpe anhte gaw mayaw dinggaw de ga ai.
Ndai gaw Jinghpaw Wunpawngsha ni hpe shawng nnan lang jasu jahprang ai rai nna, n hkum tsup ai lam ni mung grai naw nga ai. Lawan ladan ka ai re majaw, laika hkum ni shut ai lam lama nga wa jang sharai hti la ya na hpe kam ai. Ndai lam hte seng nna grau chye mayu jang: [email protected] (sh.) [email protected] de laika mai ka nga ai.
eeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeeee
Selected Reference:
Woodworth and Morquis 1977, Psycholoy, London, UK.
The Genetic and Rare Diseases 2001, National Human Genome Research Institute, USA.
Chittambar, J 1998, Rural Sociology and Behavioral Psychology. IND.
Singh, B D 1997, Genetics. New Delhi, India.
Gupta, A K 1992, Organic Chemistry, Allahabad, India.
La Nu, Zunwa 2001, New Looks, Open Society Institute, NY.