Moi laiwa sai ten, anhte Wunpawngsha ni Num wawn Num la ai lam hta Kumba kaw pi naw ba shalai ra ai num kasha ni hpe dut sha lai wa saga ai. Dai aten hkan gaw, Hkristan Sasana garai n shang ai ten rai nga ai. Ngai nnan du pru wa ai ten hkan pi daini na daram Hkristan Sasana garai n chyam bra ai hte maren Jinat jaw ai Wunpawngsha ni law ai hpe mu chye lu nngai.

Kalangmi, Kahtawng langai mi hta asak 40 ning daram du sai salang langai mi gaw asak 16 ning re ai num kasha langai mi hpe Wunpawng htunghking hku nna num shalai poi galaw ma ai. Dai poi hta nye a Wa gaw, ngai hpe woi sa ai. Jinghpaw Wunpawng htunghking hte maren, rung shingra langai galaw jang makyin jinghku hte myit-su salang ni gaw, Nbang Gawk ngu ai shara de dai rung shingra a matu ra mara tsun jahta chye ma ai. Dai rung shingra hta, nye a kawa mung, Nbang Dap e dung lawm wu ai. Dai shaloi mayu la ni gaw Dapkawp lahtum nna hpaga hpyi ai hpe ngai Wa a shingnu na mu nngai. Nye a myit hta, hpa majaw ndai hku byin ai kun? Ndai zawn jahkrit shama rai hpyi sha ai lam gaw n jaw na re ngu myit hta sawn hkrup nngai.

Dai mare gaw anhte a mare kaw nna, lagaw hte lanimi tup sat (sa) ra ai shara re ai majaw manang langai hpe mung ngai n chye nngai. Dai majaw ngai gaw, garade mung n wam ai sha Nbang Gawk e Wa a shingdu kaw sha dung nga nngai. Dai shaloi Num kasha ma langai mi gaw Tsa Dinghkang hte Shat Nbaw makai hpe Hkinghtang hta nna ngai hpe sa jaw ai. Dai shaloi gaw, "Brang..! ndai hkrima hte wam hkawm su" nga nna tsun ai. Kajawa ngai mung Wa tsun ai hte maren, shinggan de dai num kasha hte wam hkawm mat wa sai. An lahkawng yan ma naw rai nga ga ai majaw, shada shachyen shaga mung n chye ga ai.

Shi a mying hpe mung ngai n chye - nye a mying hpe mung shi n chye rai shani tup gasup chyai nga ga ai. Dai shani gaw Rung Shingra ngut wa ai shani rai nna, shana maga du jang Wa gaw ngai hpe shaga la nna anhte a nta de wa mat saga ai. Dai shaloi, nye a asak gaw 8 ning daram rai na masa nga ai. Dai aten, anhte a buga shara shagu hkan daini na daram laika sharin jawng garai n nga ai ten re majaw, jawng lung ai baw re mung n shadu kau sam sai. Dai majaw, ngai gaw asak 10 ning daram kaw nna she jawng sa hpang nngai. Nye a hpaji nhpawt (A,a) sharin ai jawng gaw Asuya Htoisan Lawu Tsang Jawng (Htoisan Primary School) ngu ai re. Dai jawng hta, tsang (class) 3 du hkra nye a nta kaw nna lagaw hte sat lung nngai. Tsan 3 sanpoi hpe awng la nna, hpang shaning gaw Hkumboi Uma kaw hpaw da ai Bumtsaw Asuya Lapran Tsang Jawng de tsang 4 sa lung na matu nye a Wa ngai hpe anhte a jinghku ni a nta kaw sa sa da ai. Hpang shani jawng de jawng mying sa na matu hkau Brang Seng hte sa ni ai. Hkau Seng gaw Jawng mying sa bang ngut ai hte anhte a Tsanggawk (class) de sa sa da ai. Dai shani gaw, ngai chye ai manang langai mi mung n nga ai majaw, shinggan n pru ai sha jawnggawk kata kaw sha dung nna jawng yu ten shadu kau sai.

Hpang shani, manang ni ginsup ai hpe yu nna shinggan kaw dung yu nga yang, num kasha ma langai mi ngai hpe sa shachyen ai - dai num kasha gaw Hkungran Rung shara kaw nga hpe Tsa Dinghkang hte Nbaw shat makai sa jaw ai jan nan rai nga ai. Shi a mying gaw Hkawn Bu da. Shaloi ngai shi hpe san ai, "Nang hpe ngai kalangmi Hkungran rungshara hta mu yu sai zawn shadu ai". "Ngai mung mu yu sai zawn re ai majaw sa shachyen ai re", nga nna shi tsun ai. Ndai zawn, an lahkawng gaw, dai hkungran rungshingra hta gasup chyai ai lam ni hpe jahta let dai shani kaw nna an lahkawng mu mawn, hku hkau chye hkat wa saga ai.

Dai shaning Hkawn Bu mung Tsang 4 lung ai re. An gaw Tsang mung bung ai hta sha n ga, mare hkan na manaw manang ni hte garai n hkau, n chye ai majaw Hkawn Bu hte sha ganawn nngai. Jawng mung rau sa, rau wa, shada da garum shingtau hkat rai nna dai shaning an lahkawng Tsang 4 sanpoi hpe awng la saga ai. Dai shaning, jawng dat wa sai hte maren, Shakram Laika ni ka hkat rai tinang a dum nta buga de wa mat saga ai. Daizawn, shada tsan-gang nga ai ten hta myitdum laika ni ka hkat ai kaw nna, langai hte langai shada grau hkuhkau, myit tau, chyena hkat wa sai hte maren tsawra sumri ni rawng wa magang sai. Jawng hpaw ten du sai hte maren, ngai mung shawng shaning nga ai nta kaw sha bai sa nga nngai.

Lanimi hta, ngai hkum n pyaw ai majaw, shani a-ang jawng yu ai hte sara kaw ahkang hpyi la nna wa mat nngai. Dai shaloi, Hkawn Bu gaw ngai hpabaw byin nna wa mat ai mung n chye kau wu ai. Shanade, jawng yu ai hte rau kalangta, shi ngai hpang de sa wa ai. Ngai yupra kaw galeng nga yang, Hkawn Bu shaga ai nsen zawn nga na ai majaw htan dat yang, "Tsa Bawk..!, hpabaw byin nna daini jawng kaw nna wa mat nta?", nga sa san ai. Ngai mung, hkum n pyaw nna wa mat ai re lam tsun dan nngai. "Dai raiyang, Mekhkalawng naw lajang kau ga". - nga tsun ai hte Mekhkalawng htu, hkut lajang kau ya ai. Daihpang, tsi ni sa mari, hka hpunlum shadu nna tsi jaw da rai shi a nta de wa mat sai. Hkawn Bu wa mat ai hpang, yupra ntsa galeng let, Hkawn Bu langai sha nye a ntsa mastan dum ai myit rawng nga a hka! - nga myit hta sumru let galeng taw nga nngai.

Lanimi hta, ngai gaw sara jaw dat ai Sawnhpan Homework hpe n chye galaw ai majaw, mai sau, fountain ni hpe rap di sumru nga yang, Hkawn Bu hpe dum dat nngai. Shaloi nye a myit hta, Hkawn Bu nye a ntsa matsan dum tsawra myit kaba nga ai gaw, ngai langai shi a ntsa tsawra myit garahku tawn na ngu ai hpe myit ai majaw, dai shana Hkawn Bu hpang laika langai mi ka dat nngai. Dai laika gaw, manang wa hkau Naw Seng hpe sa jaw shangun ni ai. Dai laika hpe Hkawn Bu mung atsawmsha hkap la nna, shana shi a yupgawk kaw wa hti yu u ai. Dai laika hpe hpaw hti ai hte Hkawn Bu a myitkraw kata Masin Salum gapaw ga na daram hkamsha yak mat nu ai. Raitm, shi gaw dai laika hpe htang ai lam n nga ai sha daihku tawnda nna shawoina hte maren kanawn mazum nga ai.

Langmi na Laban shani, Nawku jawng ngut ai hpang Hkawn Bu gaw Htingga-ran sha gun rai ngai hpang sa wa nna, "Tsa Bawk..! Maru Bum de Nbu si sa hta ga", nga saw shaga ai. Ngai mung, Htingga-ran langai hta gun rai, an lahkawng Maru Bum de lung wa saga ai. Bum ntsa du ai hte Hkanawng makau na shingnip hpun npu e dung let jahta nga yang, an a makau na namsi hpun ntsa hta, Maru Bum ntsa galoi mung ngoi nga ai Maling Chyangngau U lahkawng hpe mu ga ai. Shaloi ngai Hkawn Bu hpe tsun ai gaw: "Abu..!, anhte shinggyimmasha ni sha nrai - nam na dusat rai nga ai U ni pi langai hkrai n mai nga ai raiyang, Abu nang gaw daini du hkra Tsa Bawk hpe hpa mahtai sha pi n kam jaw ai gaw Tsa Bawk hpe n tsaw ai majaw kun? - stun dan rit" ngu yang, "ngai gaw an nau ni shadang la sha law ga ai raitim, shayi numsha gaw ngai langai sha re ai majaw ndai zawn sumtsaw sumra galaw na gaw ngai n myit ai majaw re. Ngai gaw Myenmung na Hpaji Janmau langai sha gaw lu hkra shakut na ngu myit nngai. Tsa Bawk hpe n tsaw ai majaw mung n re - ndai zawn jawngma prat hta sumtsaw sumra da yang myit ai lam n awngdang na re ngu sawn lu ai majaw she re", nga Hkawn Bu tsun ai. "Abu..! ngai mung ndai zawn laika hpaji sharin ai ten hta, sumtsaw sumra lam gaw n chye da yang hpyen re hpe mung ngai chye ai - raitim, chye da yang gaw shada n-gun jaw, garum shingtau hkat, grau myit kap tsawra hkat yang mai na re ngu myit sawn lu ai majaw Abu hpe tsaw hkanng hpyi ai lam she re. Ya hpang de Tsa Bawk mung n matut galaw sana - Tsa Bawk jahkring mi na myit a majaw re" ngu tsun yang: "Tsa Bawk..! Daihku mung n re ai law, Abu shut ai she re - ya hpang e Tsa Bawk myit ra ai hku rai mat u ga" nga hkrap let shi tsun dat ai. Ndaizawn, sumtsaw sumra lam hpe Abu, shi grai wa n da mayu ai raitim, ramma prat a majaw, Hkawn Bu mung sumtsaw mahtai jaw kau ra nu ai. Dai shani kaw nna, an lahkawng suntsaw prat de shang bang wa saga ai. Shana maga du wa sai hte maren, Nbu si hta gun nna nta de wa mat saga ai.

Dai shaning, Hkawn Bu ni nta nnan galaw ma ai. Dai nta dingshawn shang rung shingra hta, Wunpawng htunghking nga ai hte maren, Lahpai ni gaw Hkawn Bu hpe sa hpyi ma ai. Raitim, Hkawn Bu gaw hpa mung n tsun ai sha shi a man ang ai hpaji hpe matut shakut nga ai. Dai shaning Tsang 7 lung nga ai ten rai nna Bumtsaw Lapran Tsang Jawng kaw hpang jahtum shaning rai sai. Duna shaning gaw, N-gumla mare kaw hpaw da ai Masat 2 Asuya Lahta Tsang Jawng de matut lung lu hkra nga shakut nga ga ai. Ndai zawn shakut nga yang, Tsang Shalun Sanpoi (Final Exams) mung htai ngut sai. Sanpoi Mahtai (Result) pru ai shana de, ngai sanpoi awng sai nga myit pyaw let wa wa yang, Hkawn Bu gaw Mangai Hkakau ntsa na lunghkrung ntsa kaw dung nga ai. Shaloi ngai mau let, "Abu hpa byin a ta?", ngu san dat yang: "Sanpoi hkrat ai" nga tsun nna hkrap wa ai. Shaloi ngai shi hpang de sit sa wa nna, "Abu..! hkum hkrap sa - sanpoi hkrat tim myit hkum daw. Masha ni tsun ai ga hte maren, sum ai lam gaw awngdang lam a npawt re. Dai majaw myit n daw ai matut shakut ga" ngu tsun ai hte maren Abu mung n hkrap mat nu ai.

Hkawn Bu sanpoi hkrat ai lam gaw, shi laika hta myit lawm shakut nga ai ten, dai Lahpai ni shi hpe sa hpyi ai majaw galoi mung shi a myit hta daisha adum nga nna yup tim yup n pyaw, sha tim sha n mu, laika hti tim myit n lawm re ai lam ni a majaw rai nga ai.

Hpang shani gaw, ngai mung Abu hte n kam hka ai raitim jawng dat poi ngut sai hte maren anhte a nta de wa mat ni ai. Ndai zawn, jawng dat ai ten hta Hkawn Bu gaw Gawngsha Ja Maw hta Tsapyi seng hpaw nna nga ai. Hkawn Bu gaw ngai hpe hkungga ai hte nye a ntsa kajawa tengman ai tsaw myit rawng nga ai majaw, ndai

Gawngsha Ja Maw hta Tsapyi seng hpaw nna nga ai.

zawn masha hkum ai shara hta Bungli galaw nga ai ten kaga la ni sa shala ai raitim, shanhte hpe angwi apyaw manang hku nna sha ganawn shalai kau nu ai.

Jawng hpaw aten mung bai du wa sai hte maren, lani mi Abu hpe sa hkrum nngai. Dai shana, Malihka hkinggau na Gawngsha Lungga ntsa tsun jahta let Abu hpe san  ai gaw, "Abu..! Nang sanpoi hkrat ai majaw, jawng n lung na hku wa n myit n ni? Sanpoi hkrat tim naw matut lung na hku she di u; ngai hpawtde Masat 2 de sa na ngu myit da nngai". Shaloi Abu gaw, "She matut le - daining gaw Abu mung sanpoi awng hkra shakut nna, htaning gaw Tsa Bawk ni hte rau rai lu hkra shakut na nngai. Tsa Bawk gaw, Abu hpe sanpoi hkrat ai majaw yu kaji sana re. Raitim, ndai zawn tsan-gang ten hta Abu hpe hkum malap kau lu yaw. Abu gaw Tsa Bawk hte tsan-gang raitim, Sadi dung let duna ra ai shaning Tsa Bawk hte rau run lu hkra Abu kyu hpyi let shakut nga na". Ndai zawn tsun jahta nga yang, shan hkying 12:00 daram pi rai mat wa sai majaw shi a Tsa Seng de wa sa da nngai. Dai shana ngai mu ai Yupmang gaw - Lanami hta Abu hte hkawm chyai ai shaloi, dai shana gaw Shagawng shana raitim, Shata Jan nau n htoi ai majaw Lamu de mada yu yang Shata Shu sha ai Yupmang mu nngai.

Hpang jahpawt, shat sha la nna Jawng matut lung na matu N-gumla de rawt mat wa ni ai. Ngai gaw Masat 2 Lahta Tsang Jawng kaw laika sharin nga - Abu gaw shawng shaning na Bumtsaw Jawng kaw sha matut lung nga u ai. An lahkawng gaw, shada da laika hte sha matut mahkai hkat lu nga ai aten, shawng shaning shanhte a nta dingshawn shang rung shingra hta sa hpyi ai dai Lahpai ni gaw Abu hpe kalang bai sa hpyi ma ai. Hkawn Bu gaw asak naw kaji ai hta sha n-ga, hpaji hta naw myit lawm shakut nga ai majaw num gaw garai n wa na ngu tsun ai raitim, Kanu Kawa ni hte makyin Jinghku ni gaw Hkawn Bu hpe Jahkrit shama nga shi hpe dusat zawn dut sha kau ma ai. Dai shana Hkawn Bu hkrai sha sumru tim sumru n ma, nye a ntsa e mung shi myit yak - asak naw kaji ai majaw dinghku shang na mung hkrit re ai myit ni a majaw, Mungkan Ntsa langsha sa pra yang Amyushayi sha paw ang ai gaw shut sam sai nga shi a yupgawk kaw hkrap nga u ai.

Hkawn Bu gaw, ndai zawn rai n myit mada ai num wa, dinghku shang mat ra sai majaw, myit n pyaw la let ngai hpang de laika langai mi ka dat ai. Dai laika hpe manang wa hkau Seng sa jaw ai hpe nye a yupgawk kaw hti yu ai shaloi nye a matu gaw yawnhpa langai mi rai mat sai.

Ninghtoi: 15 July 1988

Tut dum nga ai Tsa Bawk hpang Abu laika hte sha shana dat nngai. Tsa Bawk a ntsa hkrung nga ninglen si ai hte bung mat sai. Abu gaw n myit mada ai dinghku shang  ra mat ni ai. Abu  gade n kam ai raitim, Nu yan Wa hte makyin jinghku ni nau tsun ai majaw ngai mung n lu ningdang mat ni ai. Hpang jahtum Du ngu sha di kau ni ai. Ndai zawn hka ra ai lam gaw "Htunghking a Majaw" sha ngu kau saga. Ya hpangde Tsa Bawk a matu Abu zawn sadi n grin ai Shayisha gaw bai n hkrum u ga ngu Abu kyu hpyi ya na nngai. Abu a ntsa mara raw ya na hpe mung kam let ndai hte hte sha Tsa Bawk hpe shakram dat nngai.

Abu (Bumtsaw M.S.).