|
|
| เครื่องมือที่สำคัญที่ใช้ทำเครื่องจักสานได้แก่อะไรบ้าง
|
|
|
การทำเครื่องจักสานเป็นหัตถกรรมพื้นบ้านโบราณอย่างหนึ่งที่ทำสืบทอดกันมาช้านานแล้ว
เครื่องมือที่ใช้ทำเครื่องจักสานก็เป็นเครื่องมือพื้นบ้านเพียงไม่กี่ชิ้นที่ชาวบ้านมักทำขึ้นใช้เอง
เครื่องมือสำคัญที่ใช้ทำเครื่องจักสานของไทย
ได้แก่
มีด
เครื่องมือสำหรับแปรรูปวัตถุดิบจากธรรมชาติ
มาเป็นวัสดุสำหรับทำเครื่องจักสาน
มีดที่ใช้กันทั่วไปเป็นมีดเหล็กกล้า
เนื้อแกร่งมี 2 ชนิดคือ
- มีดสำหรับผ่าและตัด
มักเป็นมีดขนาดใหญ่ สันหนา เช่น มีดโต้
หรือมีดอีโต้ ใช้ตัดและผ่าไม้ไผ่
หวาย หรือไม้อื่นๆ
ที่จะใช้ทำเครื่องจักสานให้มีขนาดตามต้องการ
ก่อนที่จะนำไป เหลา จัก
เป็นตอกหรือเป็นเส้นต่อไป
- มีดตอก
มีดชนิดนี้มีประโยชน์ใช้สอยตามชื่อคือ
ใช้สำหรับจักตอกหรือเหลาหวาย
เป็นมีดปลายเรียวแหลม ปลายและด้ามงอน
ส่วนมากตัวมีดจะสั้นกว่าด้าม
เพราะในการจักหรือเหลาตอก
จะใช้ด้ามสอดเข้าไประหว่างแขนกับ
ลำตัวเพื่อให้จักหรือเหลาตอกได้สะดวก
มีดชนิดนี้จะมีสันบางเพื่อให้จักได้ดี
ส่วนปลายที่งอนแหลมนั้นจะใช้เจาะหรือคว้านได้ด้วย
มีดตอกทั่วไปจะมีรูปร่างคล้ายคลึงกันดังกล่าวแล้ว
แต่อาจะมีรูปร่างพิเศษแตกต่างกันบ้างตามความนิยมของแต่ละถิ่นและช่างจักสานแต่ละคน
เหล็กหมาด เหล็กปลายแหลม
ใช้สำหรับเจาะ ไช งัด แงะ มี 2 ชนิดคือ
- เหล็กหมาดปลายแหลม
เป็นเหล็กปลายกลมแหลมมีด้าม
ทำด้วยไม้ ใช้สำหรับไชหรือแกะ
มักทำด้วยเหล็กก้านร่มหรือซี่ลวดรถจักรยานฝนปลายให้แหลม
ใช้ไชหรือแงะเครื่องจักสานเพื่อร้อยหวายผูกโครงสร้างผูกขอบหรือเจาะหูกระบุง
ตะกร้า เป็นต้น
- เหล็กหมาดปลายหอก
เป็นเหล็กแหลมปลายแบนอย่างปลายหอก
ใช้เจาะหรือไชไม้ให้เป็นรู
มักใช้เจาะรูเครื่องจักสานเมื่อต้องการผูกหวายเสริมโครงสร้างให้แข็งแรง
คีมไม้
เป็นเครื่องมือจำเป็นในการทำเครื่องจักสาน
รูปร่างคล้ายคีมทั่วไปแต่มีขนาดใหญ่และทำด้วยไม้เนื้อแข็ง
เช่น ไม้ชิงชัน ไม้มะค่า แก่นไม้มะขาม
คีมจะใช้หนีบปากภาชนะจักสานเพื่อเข้าขอบ
เช่น ใช้หนีบขอบกระบุง ตะกร้า กระจาด
ขณะเข้าขอบปากเพื่อผูกหวายที่ขอบให้แน่น
คีมจะช่วยให้ช่างจักสานเข้าขอบภาชนะจักสานได้สะดวกโดยไม่ต้องใช้ผู้ช่วย
webmaster
|
|
|
