สถิติคาทอลิก ในประเทศไทย ปี 2543/2000 (จาก...ปฎิทินคาทอลิก)

อัคร-สังฆมณฑล	จังหวัด	พื้นที่ ตร.กม.	ประชากร	คาทอลิก	พระสงฆ์ พื้นเมือง	พระสงฆ์  นักบวช	ภราดา	ภคิณี	วัด
1. อัครสังฆมณฑลกรุงเทพฯ	11	18,831	11,891,143	79,015	126	86	72	513	66
2. สังฆมณฑลจันทบุรี	8	34,000	4,165,818	31,384	80	14	14	191	40
3. สังฆมณฑลเชียงใหม่	8	89,483	5,796,122	35,518	21	35	12	64	30
4. อัครสังฆมณฑลท่าแร่ฯ	4	25,448	3,370,100	48,887	53	-	-	102	71
5. สังฆมณฑลนครราชสีมา	3	41,148	5,168,436	5,206	16	8	3	42	30
6. สังฆมณฑลนครสวรรค์	13	93,547	7,446,159	9,237	11	17	5	37	22
7. สังฆมณฑลราชบุรี	4	31,362	2,354,970	15,246	56	20	5	115	35
8. สังฆมณฑลสุราษฎร์ธานี	15	76,562	8,167,224	6,682	8	32	4	105	39
9. สังฆมณฑลอุดรธานี	5	50,049	5,296,788	15,415	13	26	4	106	39
8. สังฆมณฑลสุราษฎร์ธานี	15	76,562	8,167,224	6,682	8	32	5	105	60
10. สังฆมณฑลอุบลราชธานี	7	53,917	7,770,793	24,760	26	11	2	154	54
รวม 10 สังฆมณฑล	-	514,347	61,337,553	272,350	410	249	122	1,429	447

คริสตังไทย จำนวนเท่าไรแน่?
จาก...   Udomsarn :Thai Catholic Weekly Newspaper

ศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิกเข้ามาเผยแผ่ในประเทศไทย โดยสงฆ์คณะดอมินีกัน ค.ศ.1567/พ.ศ.2110 คือ 433 ปีแล้ว สมัยนั้นเข้ามาพร้อมกับการค้าขายและการเมือง เป็นสมัยที่ยุโรปตื่นตัวเรื่องแสวงหาโลกใหม่ เพื่อการค้าขายและครอบครองเป็นอาณานิคม

มิสชันนารีเข้ามาพร้อมกับนำเอาความเจริญก้าวหน้าทางด้านวิชาการต่างๆ เข้ามาด้วย เช่น การศึกษา การแพทย์ ดาราศาสตร์ การพิมพ์ เป็นต้น

อยากจะขอพูดถึงเรื่องจำนวนคริสตังหรือคาทอลิกเรา ตั้งแต่แรกเริ่มจนกระทั่งปัจจุบัน โดยค้นคว้ามาจากหนังสือประวัติศาสตร์พระศาสนจักรสากล และพระศาสนจักรในประเทศไทย จัดพิมพ์สมัยฉลอง ครบ 300 ปี คณะสงฆ์มิสซังต่างประเทศแห่งกรุงปารีส (เอ็ม.อี.พี.) ค.ศ.1967 โดยสำนักพิมพ์สารสาสน์ และปฏิทินคาทอลิกรายงานสถิติปี 2000 เป็นรายงานตรงล่าสุดจากสังฆมณฑลต่างๆ

ในที่นี้ ขอแบ่งเป็นระยะๆ ช่วงละ 50 ปี ดังนี้

ค.ศ.1600

สมัยกรุงศรีอยุธยา คริสตังที่มีอยู่ในเมืองไทย เข้าใจว่าเป็นพวกต่างชาติที่เข้ามาค้าขายกับไทย ไม่มีหลักฐานจำนวนคริสตังเข้าใจว่า เป็นเพียงจำนวนร้อยเท่านั้น   คณะดอมินีกันเข้ามาเผยแผ่ในเมืองไทยได้ 2 ปี   พม่าก็บุกมาทำลายกรุงศรีอยุธยาครั้งแรก ค.ศ.1569, คณะฟรังซิสกัน เข้ามา ค.ศ.1582 และคณะเยสุอิต ค.ศ.1607 จำนวนคริสตังในช่วงนี้ คงมีเพียงจำนวนไม่ถึง 1,000 คน

ค.ศ.1650

คณะสงฆ์มิสซังต่างประเทศ ได้รายงานเมื่อมาถึงกรุงศรีอยุธยาว่า ค.ศ.1662 มีคริสตังประมาณ 2,000 คน พระ-สงฆ์ 11 องค์  ส่วนใหญ่เป็นคนฝรั่งหรือครึ่งชาติ มีวัดอยู่ 4 แห่งประจำแต่ละคณะนักบวช คณะดอมินีกัน เยสุอิต ฟรังซิสกัน และไม่ใช่นักพรต

ค.ศ.1700

สมัยพระสังฆราชชังปีออง เดอ ซีเซ (ค.ศ.1700-1727) มีรายงานในปี ค.ศ.1685 มีคริสตังอยู่ทั้งสิ้น 500-600 คน ที่ลพบุรีมี 190 คน

จากรายงานนี้ จำนวนตัวเลขลดลง เข้าใจว่าฝรั่ง หรือคนครึ่งชาติ ที่ทำมาค้าขาย อาจจะกลับประเทศของตนเองบ้าง

ค.ศ.1750

ค.ศ.1767 พม่ายึดกรุงศรีอยุธยาได้เป็นครั้งที่ 2 พม่าได้เผาวัด บ้านเณรถูกทำลาย สภาพบ้านเมืองได้รับความเสียหายมาก มิสชันนารี และเณรต้องย้ายไปอยู่ที่จันทบุรี และโคชินจีน

เมื่อพระเจ้าตากสินได้กู้อิสรภาพคืนมาได้ และได้สร้างกรุงธนบุรีเป็นเมืองหลวง รวบรวมผู้คนที่แตกกระจัดกระจายไปกลับมาใหม่

บ้านเมืองสงบเรียบร้อยแล้ว คุณพ่อกอร์ ซึ่งลี้ภัยไปอยู่เขมร เมื่อกลับมาและอยู่ที่วัดกุฎีจีน (ซางตาครู้ส) ได้รายงานว่า ขณะนั้น ค.ศ.1769 ท่านได้พาคริสตังคนไทยมา 1 คน คริสตังญวน 3 คน และที่บางกอกท่านได้สำรวจคร่าวๆ มีคริสตังอยู่ 108 คน รวมตัวกันอยู่ใกล้ๆ ป้อม ซึ่งคาดว่าทั้งหมดคงมีราว 400 คน

ค.ศ.1800

สมัยรัชกาลที่ 1 พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก พระสังฆราชการ์โนลต์ ได้มีจดหมายลงวันที่ 4 มิถุนายน ค.ศ.1796 ให้สมณกระทรวงเผยแผ่ความเชื่อที่กรุงโรมทราบว่า ในกรุงเทพฯ มีคริสตังประมาณ 1,000 คน เป็นคริสตังเก่า 400 คน และคริสตังใหม่ 600 คน (หน้า 351)

รายงานในปี ค.ศ.1802 มีคริสตังอยู่ทั้งหมด 2,500 คน ส่วนใหญ่อยู่ที่บางกอก จันทบุรี และปีนัง (หน้า 360)

เป็นสภาพหลังเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 (ค.ศ.1767) หรือ พ.ศ.2310) นอกจากที่กรุงเทพฯ แล้ว ที่ต่างจังหวัดขณะนั้น แตกกระจัดกระจายกันไปตามที่ต่างๆ โดนกวาดต้อนไปพม่า หรือหนีไปประเทศญวน เขมร และต้องหลบๆ ซ่อนๆ ตัว

ค.ศ.1850

ค.ศ.1841 ได้แบ่งแยกมิสซังสยามตะวันออก มีพระสังฆราชปาเลอกัว (ค.ศ.1841-1862 เป็นสมัยรัชกาลที่ 3 และรัชกาลที่ 4) เขตการปกครอง ครอบคลุมไทยและลาว มีคริสตังอยู่ประมาณ 4,000 คน

มิสซังสยามตะวันตกพระสังฆราชกูร์เวอซี ปกครอง เป็นมลายู สุมาตรา ภาคใต้ของพม่ามีคริสตังประมาณ 5,000 คน

ดังนี้ คาดว่าในปี ค.ศ.1850 น่าจะมีคริสตังประมาณ 6,000 คน เพราะจากรายงานในภายหลังระบุว่า

ค.ศ.1854 สยามตะวันออกมีคริสตังประมาณ 7,000 คน

การแบ่งแยกมิสซังสยามออกเป็น 2 เขต ทำให้จำนวนคริสตังลดน้อยลงไป

ในปี ค.ศ.1872 เมื่อพระสังฆราชดูปองด์มรณภาพ มิสซังสยามมีคริสตังประมาณ 10,000 คน

ในปี ค.ศ.1899 ได้แบ่งมิสซังออกเป็น 2 เขต คือมิสซังกรุงเทพฯ พระสังฆราชเรอเน แปร์รอส และ มิสซังลาว พระสังฆราชมารี ยอแซฟ กืออาส ซึ่งขณะนั้นมิสซังลาวมีคริสตังอยู่ 9,262 คน (หน้า 525)

ค.ศ.1900

รายงานประจำปีของคณะสงฆ์มิสซังต่างประเทศแห่งกรุงปารีส (เอ็ม.อี.พี.) ปี ค.ศ.1892 มีคริสตัง 20,000 คน มีผู้ใหญ่สมัครเป็นคริสตังรับศีลล้างบาปในปีนี้ 1,555 คน เด็กรับศีลล้างบาปจำนวน  771 คน

ในสมัยพระสังฆราชหลุยส์เวย์  (ค.ศ.1875-1909) ได้มีบันทึกไว้ในรายงานขณะที่พระคุณเจ้ามรณภาพ ปี ค.ศ.1909 ขณะนั้นมีคริสตังอยู่  23,600 คน มีพระสงฆ์มิสชันนารี 40 องค์ และพระสงฆ์ไทย 10 องค์ มีวัดอยู่ 59 แห่ง (หน้า 535)

ดังนี้ ในปี ค.ศ.1900 น่าจะมีคริสตังประมาณ 21,000 คน

ค.ศ.1950

สมัยพระคุณเจ้าหลุยส์ โชแรง มีรายงานว่า ใน ค.ศ.1954 มีคริสตังทั่วประเทศว่า  90,000 คน 

ค.ศ.2000

จากสถิติรายงานประจำปีของสภาพระสังฆราชคาทอลิกฯ ลงในปฏิทินคาทอลิกปี ค.ศ. 2001 มีข้อมูลว่า มีคริสตัง  263,087 คน (สถิติปี ค.ศ.1999) 

คาดว่าในปี 2000 คริสตังไทย น่าจะมีประมาณ 266,000 คน

ถ้าจะเทียบเป็นร้อยละหรือเปอร์เซ็นต์ให้เห็นต่อ จำนวนประชากร 62 ล้านคน จำนวนคริสตังมีสัดส่วนเพียงแค่ 0.429% เท่านั้น

จากตัวเลข คงจะพอเห็นจำนวนคริสตังบ้าง ถ้าไม่เห็นอาจจะต้องใช้กล้องจุลทรรศน์ส่องดูนะครับ

.... จิตตาธิการ

คริสตังไทย โตเหมือนบอนไซ

เมื่อมองดูจำนวนคริสตังหรือคาทอลิกไทยที่ผ่านมา จนถึง ปัจจุบัน ปี ค.ศ.2000 กันมาแล้วว่า มีประมาณ 266,000 คน เทียบเป็นเปอร์เซ็นต์เท่ากับ 0.429%

หากจะมองถึงอดีตที่ยาวนาน อดีตที่ยากลำบากทำให้เห็นว่า คริสตังเรามีจำนวนน้อย อาจจะเนื่องมาจากเหตุการณ์ต่างๆ ที่ผ่านมาดังนี้

1. ความขัดแย้งกันเองในระหว่างมิสชันนารี ที่มาจากประเทศต่างๆ ซึ่งส่งมาโดยกษัตริย์ของตน พร้อมกับอภิสิทธิ์ และอำนาจการเมืองที่ต่างกัน ทำให้กลายเป็นขัดแย้งและอุปสรรคต่อการทำงาน เมื่อไปขัดกับผลประโยชน์ทางด้านการเมืองที่อยู่เบื้องหลัง

2. ภาษา การติดต่อสื่อสารลำบาก เพราะต้องผ่านล่าม ตั้งแต่พระสังฆราชหลุยส์ ลาโน มรณภาพ ก็ไม่มีคนไหนที่จะมีความรู้ภาษาไทยเชี่ยวชาญเท่าพระคุณเจ้าอีก จึงเป็นการทำงานที่ค่อนข้างจำกัด

ค.ศ.1730 ได้มีการประกาศห้ามมิสชันนารีพิมพ์หนังสือคาทอลิกเป็นภาษาไทยและบาลี, ไม่ให้ประกาศศาสนาแก่คนไทย มอญ และลาว ไม่ให้ชักชวนคน 3 ชาติ มาเข้าศาสนา, ไม่ให้โต้แย้งศาสนากับคนไทย และได้จารึกบนหินและนำมาติดไว้ที่หน้าวัด ประกาศนี้ได้ใช้ต่อมาในสมัยรัตนโกสินทร์? จนกระทั่ง ค.ศ.1856 สมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ประเทศไทยได้ทำสนธิสัญญากับประเทศฝรั่งเศส ในสนธิสัญญานี้อนุญาตให้ชาวสยามมีเสรีภาพในการเลือกนับถือศาสนา อนุญาตให้บรรดามิสชันนารีประกาศศาสนาโดยเสรี

3. เหตุการณ์สำคัญทางบ้านเมือง หลังจากสมเด็จพระนารายณ์มหาราชแล้ว พระศาสนจักรได้รับความลำบากในการประกาศศาสนามาก มีประกาศห้ามหลายอย่าง

การเสียกรุงศรีอยุธยาแก่พม่า 2 ครั้ง ทำความเสียหาย มาสู่คริสตังอย่างมาก อาคารบ้านเรือนถูกเผา คริสตังแตกกระจัดกระจายหนีภัยไป และบางส่วนถูกกวาดต้อนไปพม่า ทั้งพระสังฆราช พระสงฆ์ และคริสตัง

สมัยรัชกาลที่ 3 มิสชันนารีฝรั่งเศส ถูกไล่ออกนอกประเทศ 8 องค์ เนื่องจากไม่ยอมร่วมในพระราชพิธีซึ่งพระองค์จัดขึ้น ซึ่งทางคริสตังถือว่าเป็นการขัดต่อความเชื่อ

หนังสือประวัติศาสตร์พระศาสนจักรสากลและพระศาสนจักรในประเทศไทยได้รายงานไว้ว่า

“ค.ศ.1812 รัชกาลที่ 2 พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้าฯ สมัยพระสังฆราชฟลอรังส์ คริสตังลดลงจาก 12,000 คนเหลือเพียง 1,000 คน เนื่องจากถูกพม่ากวาดต้อนไปเมื่อครั้งเสียกรุง ศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ค.ศ.1767 วัดทั่วประเทศมีเพียง 3 วัดก็ว่าได้ คือวัดคอนเซ็ปชัญ กรุงเทพฯ วัดซางตาครู้ส กุฎีจีน (ธนบุรี) และวัดจันทบุรี (หน้า 381) แต่พอถึง ค.ศ.1834 มีคริสตังประมาณ 3,000 คน (หน้า 387)

ค.ศ.1855 พระคุณเจ้าปัลเลอกัว ได้ส่งคุณพ่อ 2 องค์ ลงไปภูเก็ต เพื่อตามหาคริสตังที่หลงเหลืออยู่ ได้พบเพียง 15 ครอบครัว แต่ก่อนพม่ายึดกรุงศรีอยุธยา มีคริสตังถึง 1,000 คน

ค.ศ.1894 ตรงกับ ร.ศ.112 สมัยพระสังฆราชเวย์ ประเทศไทยมีปัญหากับฝรั่งเศส กรณีการเรียกร้องดินแดนฝั่งซ้าย ฝั่งขวาแม่น้ำโขง ทำให้คนไทยเป็นศัตรู รวมทั้งถือว่าคริสตศาสนาเป็นของฝรั่งเศสด้วย การเผชิญหน้ากันจนถึงปี ค.ศ.1907 ซึ่งไทยต้องเสียดินแดนพระตะบอง เสียมราฐ? ศรีโสภณ

สมัยสงครามอินโดจีน สมัย 60 ปีที่ผ่านมา คริสตังโดนรังเกียจและต่อต้านอย่างรุนแรงโดยคนบางกลุ่ม ถึงขนาดมีการฆ่า เผาทำลายวัดหลายแห่งในภาคอีสานและทั่วๆ ไป สมัยบุญราศีไทย

4. การแบ่งแยกเขตมิสซัง

ค.ศ.1841 ได้แบ่งแยกมิสซังสยามออกเป็น มิสซังสยามตะวันออก ครอบคลุมพื้นที่อาณาจักรไทยกับลาว ส่วนมิสซังสยามตะวันตกส่วนที่เหลือทั้งหมด รวมถึงมลายู เกาะสุมาตรา ภาคใต้ของพม่า

พระสังฆราชปัลเลอกัวปกครองสยามตะวันออก มีคริสตังทั้งสิ้น 4,000 คน มีธรรมทูตชาวยุโรป 7 องค์ พระสงฆ์ไทย 5 องค์ ภคินี 20 องค์ วัดนักบุญฟรังซิสเซเวียร์มีคริสตังอยู่ 1,700 คน วัดคอนเซ็ปชัญ 700 คน วัดซางตาครู้ส 500 คน วัดแม่พระลูกประคำ (กาลหว่าร์) 500 คน วัดอยุธยา 100 คน วัดจันทบุรี 500 คน

พระสังฆราชกูร์เวอซีปกครองสยามส่วนตะวันตก ได้มีรายงานว่า มีมิสชันนารีช่วยงาน 9 องค์ สัตบุรุษในปกครองมี 5,000 คน แบ่งเป็น 25 วัด ที่สำคัญคือวัดที่ปีนัง มี 2,200 คน, มะละกา มี 2,000 คน, สิงคโปร์ 500 คน และมะริดมี 300 คน (หน้า 394)

5. ประเทศไทย มีศาสนาพุทธที่ได้วางรากฐานที่มั่นคงอยู่แล้ว ในชีวิตด้านสังคม ขนบธรรมเนียมประเพณีของคนไทย

6. วิธีการแพร่ธรรม ใช้วิธีการแบบตะวันตก ซึ่งมองดูประเทศต่างๆ ล้าหลัง ต้องปรับให้เข้ากับตนเอง ไม่มีการยืดหยุ่นที่จะปรับเข้ากับวัฒนธรรม ประเพณีของไทย โดยเฉพาะเรื่องที่เกี่ยวกับศาสนพิธี ทำให้เกิดความขัดแย้งในเรื่องที่เกี่ยวกับศาสนพิธีเป็นระยะๆ

นอกจากนั้น ถ้าเรามองดูการกระจายการแพร่ธรรมตามภาคต่างๆ จะเห็นว่า ที่ผ่านมาเริ่มต้นเข้ามาทางภาคใต้มะละกา ปีนัง และจำกัดอยู่ที่กรุงศรีอยุธยา บางกอก และจันทบุรี เท่านั้น การแพร่ธรรมกระจายไปสู่ภาคต่างๆ เพิ่งผ่านไปได้ไม่นานนี้เอง เช่น

ค.ศ.1881 สมัยพระสังฆราชหลุยส์ เวย์ ได้ส่งมิสชันนารีไปบุกเบิกในภาคอีสานถึงจังหวัดอุบลราชธานี ใช้เวลาถึง 102 วัน และค่อยๆ ขยายไปที่นครพนม และที่อื่นๆ ต่อไป ก่อนหน้านี้ 5 ปี ได้ไปถึงแก่งคอยเท่านั้น

ค.ศ.1930 การแพร่ธรรมทางภาคเหนือ เริ่มสมัยคุณพ่อมีราแบลและคุณพ่อนิโคลาส บุญเกิด กฤษบำรุง นี่เอง

หากจะมองว่าสมัยที่ศาสนาคริสต์ได้เจริญก้าวหน้ามา ก็คือสมัยกรุงศรีอยุธยา สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช และสมัยรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวเป็นต้นมา

มรดกแห่งความเชื่อ ความศรัทธาที่ถ่ายทอดมาถึงคริสตังสมัยเรา ผ่านความทุกข์ยากลำบากมามากมาย ควรที่เราต้องรับรู้ เห็นคุณค่า ช่วยกันรักษาให้เข้มข้นยิ่งขึ้น

โอกาส 2000 ปีสำหรับพระศาสนจักรสากล และ 433 ปี สำหรับการเผยแผ่ศาสนาในประเทศไทย เราน่าจะศึกษาประวัติศาสตร์กันให้ละเอียด ลึกซึ้งมากกว่านี้ เพื่อจะได้ก้าวไปสู่ยุคใหม่ “แบบต่อยอด” ไม่ใช่ไร้ราก

.... จิตตาธิการ