Page d'accueil - Toute l'actualité

 

DEPECHE 2

ISHYAKA RIHARANIRA DEMOKARASI NA
REPUBULIKA

KIGALI

Kigali, ku wa 08 mata 2003 Nyakubahwa Visenti BIRUTA,
Perezida w'Inteko Ishinga Amategeko y'Inzibacyuho
KIGALI Nyakubahwa Perezida, Tumaze kugezwaho ibikubiye muri Raporo ya Komisiyo y'Inteko yashinzwe kwiga ikibazo kiri mu Ishyaka MDR; twebwe Abayobozi b'Ishyaka MDR bashyize umukono kuri iyi baruwa, dushimiye Inteko Ishinga Amategeko kuba yaritaye ku bibazo by'Ishyaka MDR igashinga iyo Komisiyo kubyiga no kwerekana uko byabonerwa ibisubizo. Duhereye ku bikubiye muri iyo raporo n'uburyo bwakoreshejwe kugira ngo bigerweho, duhereye kandi ku Itegeko Nsingiro Igihugu kigenderaho ryemeza ko ntawe ucibwa urubanza ataburanye cyangwa atahamagawe ngo yisobanure, tubasabye Nyakubahwa Perezida, kutwemerera tukagira ibyo tuvuga kuri iyo raporo.

Ikiduteye kubandikira tukimara kubona iyo raporo, ni uko ibyinshi biyikubiyemo tubona ari ibinyoma bivanze n'ibihimbano, kugira ngo muzabigeze ku bagize Inteko Ishinga Amategeko, kuko tubona ari ngombwa kugira ngo Inteko izarusheho gusuzumana ubwitonzi n'ubushishozi isanganwe ibikubiye muri iyo raporo mbere yuko iyifataho imyanzuro.

1. Kwitiranya nkana MDR iriho ubu ngubu na MDR Parmehutu yasheshwe n'itegeko Nshinga Repubulika ya kabiri yagenderagaho ; kandi bikaba bigaragara neza mu mahame na statuts MDR igenderaho ko yitandukanije na Parmehutu, Hutu Pawa n'izindi nyito zimpitagihe ; 2. Kuvuga ko hari gahunda zikubiye mu ngingo 13 ziri kuri paji ya 26, iya 27 na 28 ; ntabimenyetso bifatika iyo Komisiyo igaragaza byameza ko izo gahunda ziriho (inyandiko zikubiyemo, abaziteguye, igihe zateguriwe, aho zigishirijwe, abazigishizwe n'ibindi bifatika byagakwiye gushingirwaho kugirango bigaragaze ko ari byo koko atari ibihimbano ) . 3. Guceceka ku makosa yakozwe n'abari ku uruhande rwa Ntiruhungwa : · bakwirakwiza buri gihe mu biganiro mbwirwaruhame (conférences de presse) mu ma radiyo no mu binyamakuru inyandiko zishyushya imitwe zihembera inzangano n'amacakubiri mu baturarwanda, · basuzuguye intumwa ya Nyakubahwa Perezida wa Repubulika, · baburijemo buri gihe imishyikirano yari igamije gucyemura ibibazo biri muri MDR, bishe amategeko bafatanya na Gasana gukora coup d'Etat mu Ishyaka, · guceceka ku bikubiye mu ibaruwa Gasana ukuriye abateje amacakubiri muri MDR yanditse ashinja Leta y'u Rwanda kugendera kuri ethnicity n'ibindi ; · Guceceka ku bivugwa ko ubu byagaragaye ko Gasana uyoboye igipande cya Ntiruhungwa yaharaniraga icyo gihe kugarura umwami (cfr ibyo Umunyamabanga Mukuru ushinzwe inzego z'umutekano yavuze ku ipaji ya 274 cg 367 na bic); Ahubwo komisiyo igashinja abantu bose bari ku ruhande rwa Kabanda ibirego byose Ntiruhungwa n'abo bafatanije bamaze iminsi bakwirakwiza mu binyamakuru haherewe ku maraporo yatanzwe n'inzego zikuriwe na Ntiruhungwa no kubyo Ntiruhungwa nabo bafatanije bavuze hatitawe na busa ku byavuzwe na bacye babajijwe mu baregwa, ibyo bigakorwa benshi mu bashinzwa na komisiyo batamenyeshejwe ibyo baregwa, nta n'ibimenyetso bifatika beretswe kugira ngo bamenye nibuze ishingiro ry'ibyo begekwaho . 4. Gusaba komisiyo kwerekana ibimenyetso bifatika bigaragaza ko MDR iyobowe na Kabanda yashyizeho intego yo kuzatsinda amatora ikoresheje iturufu ry'abahutu kuko tuzi ko MDR iyobowe na Kabanda itagizwe n'abahutu gusa, kandi amahame igenderaho akaba yamagana ibintu byose byashingira ku bwoko cyangwa se ivangura iryo ariryo ryose . 5. Kwemeza abantu ku giti cyabo amakosa akubiye mu birego by'abo Komisiyo yemeza ko ari ababeshyi nkuko ibyandika muri raporo yayo ; ese niba babeshya nkuko Komisiyo ibibashinja, babeshya abandi uretse yo ?, twasabaga ko Komisiyo yerekana ireme ry'ibyo ishingiraho ishinja abantu ibyo baregwa n'abanyabinyoma, akanatubwira niba agatsiko ka ba Ntiruhungwa bose ari ababeshyi cyangwa se niba harimo bamwe babeshya, ibyo babeshye, n'abo babeshye bose. 6. Kwerekana ku mugaragaro ibimenyetso bifatika, byerekana inama Komisiyo ivuga ko zikoreshwa hirya no hino mu Gihugu zitangirwamo inyigisho z'amacakubiri zijyanye n'ingengabitecyerezo bya Parmehutu, hakerekanwa n'ibuze italiki inama yabereyeho, uwayitumije, abayitumiwemo, abayigiyemo, ibyari ku murongo w'ibyigwa, n'inyandiko mvugo igaragaza izo nyigisho z'amacakubiri cyangwa se amajwi y'abari mu nama barimo bigisha ayo macakubiri . 7. Ku bw'umwihariko kwerekana ibimenyetso bifatika byerekana igihe Kabanda yaba yaragiriye i Masango, mu Birambo no mu Budaha gushyiraho amashyirahamwe ashamikiye ku ITARA no kwerekana amazina y'abari muri ayo mashyirahamwe n'ibyo akora. 8. Kwerekana amataliki anyuranye yerekana igihe inama zitemewe zaba zaragiye zikoreshwa i Gitarama na Minani Faustin zivugwa kuri paji 35, aho zabereye n'abari bazirimo . 9. Kwerekana ibimenyetso bigaragaza ko Kabanda yateguye amategeko y'Ishyirahamwe ITARA, kuko awateguye ayo mategeko azwi neza kandi akaba atanitiranwa na Kabanda ndetse na Komisiyo iyo ishaka kumenya ukuri iba yaramubajije. 10. Gushaka kuvanga buri gihe ibibazo bivuka mu Gihugu n'ibibazo bya MDR, kugeza ubwo Komisiyo yemeza ko Kabanda yagize uruhare mu gutegura amategeko y'ubuyanja kandi atarigeze akorana inama na rimwe haba mu ngo cyangwa se mu tubari n'abashinze Ubuyanja, ku by'umwihariko nta nama nimwe abayobowe na Kabanda muri MDR bigeze bakorera muri hoteli OKAPI nkuko bivugwa na Minisitiri ushinzwe umutekano . 11. Kwemeza ko Kabanda yayoboye inama ya Parmehutu ku Kibuye irimo Maniraguha n'abandi Twagirumukiza avuga nyamara Komisiyo yarasobanuriwe ko Maniraguha atarakandagira ku Kibuye na rimwe kuva muri 1994, n'abandi bantu bavugwa hakaba hari ibimenyetso bigaragaza ko ubwo Kabanda yari ku Kibuye n'umuryango we abavugwa ko yabakoresheje inama bari bibereye hano i Kigali mu makwe . 12. Kugereka ibyaha ku bantu bataba muri MDR Komisiyo itigeze inabahamagara nibuze ngo ibabaze, bityo abayoboke ba PSD, ba PDC, n'abandi bataba mu mashyaka cyangwa se tutanazi namba bakaba barashyizwe mucyo Komisiyo yita agatsiko kigisha Parmehutu kayobowe na Kabanda, aha turasaba Komisiyo kwerekana rwose ibimenyetso bifatika byerekana ko abantu nka Serubibi, Munyarugerero, Nkurunziza, Gatwabuyenge, Munyashongore, Karara, Sebudanga, Rutagungira, Munyarukiko, n'abandi Komisiyo isiga ibyaha batazwi na rimwe muri MDR ya nyuma ya 1994 bakoze koko izo nama, ikerekana aho zabereye, uwaziyoboye, n'inyandiko mvugo z'ibyavugiwemo byigisha amacakubiri . 13. Kuba Komisiyo yaragendeye ku mabwire itagenzuye, bityo gusurana kw'imiryango, gusangira kw'incuti, kwumvikana kw'abaturanyi bikitwa ko ari ugukoresha inama zamamaza amacakubiri . 14. Kwerekana ibimenyetso bigaragaza koko ko ITARA ari umutwe wa milice washinzwe na MDR igamije guhungabanya umutekano nkuko byavuzwe mu Nteko na Minisitiri Ntiruhungwa ushinzwe umutekano, bikaba bivugwa no muri raporo ya Komisiyo ; n'ibyerekana ko ITARA rikorana n'umutwe twe tutazi Komisiyo ivuga ko ukorera i Cyangugu ngo witwa " Ishyirahamwe Ubumwe bw'Abahutu " bakanerekana ibimenyetso bifatika byerekana ko ayo mashyirahamwe yashyizweho cyangwa ko afitanye ubufatanye n'Ishyaka MDR . 15. Kwerekana ibimenyetso bifatika byerekana ko MDR Pawa yavutse Minani ari mu Rwanda kandi ko icyo gihe yakoraga ivangura bwoko nkuko Komisiyo ibyemeza ku ipaji ya 35 yirengagije nkana ikirego uwo Minani Faustin ubwe na bagenzi be bashyikirije Porokireri Mukuru mu Rukiko rw'Ikirenga kuva tariki ya 20/02/2001 nanubu ikirego kikaba kitarashyikirizwa inkiko ngo zigisuzume . 16. Kugaragaza ibimenyetso byerekana igihe inama Komisiyo ivuga ko zibera kwa Kavutse zabereye, abari bazirimo, uwabatumiye n'ibyo bavugiye muri izo nama biteza amacakubiri . 17. Gushyira ahagaragara amategeko ishyaka riba ryishe iyo rikoresheje inama muri Hotel Isimbi cyangwa Ninzi Hill inama ya Biro Politiki no kumenyesha abanyarwanda niba nta nama nimwe uruhande ruyobowe na Twagirumukiza rwigeze rukoreshereza muri Hotel hano mu Rwanda . 18. Kwerekana inyandiko Kabanda yaba yarakwirakwije mu binyamakuru akazitirira abandi , n'ibimenyetso bifatika bidashingiye ku binyoma nk'ibivugwa na Safari na Ntiruhungwa ngo yanditse muri le Partisan N° 48, nyamara muri iyo nyandiko nta na hamwe handitse ko Kabanda yabajijwe cyangwa akandikisha ibi n'ibi, kuba harimo ifoto ye, iya Gasana na Twagiramungu sibyo byerekana ko ariwe wanditse ibikubiye muri icyo kinyamakuru cyane cyane ko we n'ubusanzwe ibitecyerezo bye abivugira ku mugaragaro. 19. Kwerekana ibimenyetso bifatika byemeza ko hari inama ya MDR uruhande ruyobowe na Kabanda yabaye harimo Gen Habyarimana na Col Ndengiyinka, Komisiyo ikerekana aho iyo nama yabereye, abagize Biro Politiki ya MDR bayijemo, n'inyandiko mvugo yayo. 20. Hejuru y'ibimenyetso byose Komisiyo yahawe byerekana ibyo MDR igenderaho muri iki gihe, abashyize umukono ku mahame n'amategeko yateguriwe i Kibungo, inzandiko Kabanda yohereje muri Minaloc no mu zindi nzego z'ubuyobozi bw'Igihugu amenyekanisha impinduramatwara, amahame na statut ivuguruye bya MDR, kugira ngo imyanzuro idafatwa hashingiwe ku mazimwe no ku binyoma ; turasaba ko Komisiyo ibwira Abanyarwanda impamvu ikomeza gutsimbarara ikitiranya nkana MDR ivuguruye na MDR Parmehutu yabayeho mbere ya 1973, maze ikerekana idéologie ya Parmehutu ivugwa ubu aho iba, abayiteguye, igihe yateguriwe, abayishyizeho umukono, abashinze agatsiko kayamamaza, aho kashingiwe naho iyo idéologie yakwirakwijwe. 21. Gusobanura impamvu Komisiyo yirengagije ibyo Twagirumukiza avuga ku i paji ya 36 (50 na bic) igika cyanyuma no ku ipaji ya 38 (52 bic) igika kibanziriza icyanyuma, aho yivugira ko MDR yemera impinduramatwara ari iyohereje muri Minaloc inyandiko y'impinduramatwara ko ariko Nyakubahwa Perezida wa Repubulika yasanze impande zose zemera Kibungo. Ese urwandiko Kabanda yoherereje Minaloc atanga iyo nyandiko y'impinduramatwara ko Komisiyo irufite, yaba yarabyirengagije kubera izihe mpamvu ? Ese hari urwandiko Twagirumukiza cyangwa umuntu uri kuruhande rwe rwohereza inyandiko y'impinduramatwara muri Minaloc baba bareretse Komisiyo, niba ari ntarwo se, Komisiyo ivuga ko abo ku ruhande rwa Twagirumukiza aribo bemera impinduramatwara yamenyekanishinjwe na Kabanda ishingiye kuki? Kubera ko ibintu byinshi Komisiyo yashyize muri iyo raporo bigeza nubwo bishinyagurira abantu bahuye n'ibibazo muri 1994, kuko benshi ari abatakaje abavandimwe, abana n'abagabo babo, abasenyewe, abatotejwe bazira kwanga idéologie ya Pawa na Parmehutu, none bakaba bashyirwa mu gatsiko kamamaza amacakubiri na idéologie ya parmehutu boshye bayobewe uko amacakubiri yabakozeho, twasabaga, nyakubahwa Perezida, ko ibyo bintu byasuzumanwa ubwitonzi kugira ngo abantu batarengana kabiri cyangwa se ngo bazire ibyaha batigeze bakora. Kimwe n'uko bitumvikana ukuntu abayobozi bazwi, bahora baharanira inyungu z'Igihugu nkuko bigaragarira mu kazi kabo, aribo bashyirwa ku isonga y'amacakubiri barwanije kuva cyera, yemwe na mbere ya 1994 nkuko byagiye bigaragara mu mibanire yabo n'abandi banyarwanda ureste abashaka kugera ku nyungu zabo bwite birengagije iz'Igihugu n'iz'ishyaka MDR. Muri make, twongeye kubatangariza ko dushyigikiye impinduramatwara ya M.D.R. yabereye i Kibungo kandi ko twitandukanije n'ingengabitekerezo ya Parmehutu , kandi ko dushyigikiye Gouveroma y'Ubumwe bw'Abanyarwanda na gahunda zayo zose. Tukaba dusaba ko hatagira ushyirwa mu gatsiko kagahimbano kadafitiwe ibimenyetso ko kabaho, cyangwa ngo afatirwe ibyemezo ku ikosa atigeze amenyeshwa cyangwa se kubera ko yitirirwa kuba ari mu gipande cy'umuntu uyu n'uyu, nta bimenyetso simusiga bimweza icyaha kandi adahawe uburyo bwo kwisobanura. Mugire amahoro. Bimenyeshejwe:
-
Nyakubahwa Prezida wa Repubulikka
KIGALI.
- Nyakubahwa Minisitiri w'Intebe
KIGALI.
- Bwana Minisitiri w'Ubutegetsi bw'Igihugu
Itangazamakuru n'Imibereho myiza y'Abaturage
KIGALI.
- Bwana Perezida wa Komisiyo y'Inteko igenzura Ishyaka MDR
KIGALI
.

(Liste des signataires volontairement supprimée pour des raisons évidentes.)

Page d'accueil - Toute l'actualité

 

Hosted by www.Geocities.ws

1