draft

Δεν θυμάμαι πια τι μου γέννησε την ιδέα να κατασκευάσω ένα κείμενο λογοτεχνικό που θα μοιάζει με επιστημονικό (η αντίθεση παίζει μόνο στα επίπεδα -χρηστικό και +χρηστικό αντιστοίχως). Ήθελα να αποδείξω κάτι που το ήξερα με την πείρα μου και που με λίγα λόγια συνοψίζεται στην προβληματική – ούτως ή άλλως – φράση: κρίνουμε βασιζόμενοι περισσότερο στις επιθυμίες μας παρά στην πραγματικότητα.

Χαρακτήρισα την παραπάνω φράση προβληματική επειδή για έναν σκεπτικιστή όπως εγώ είναι αδύνατη η αντικειμενική πραγματικότητα· αυτή η ελαστικότητα με φέρνει αντιμέτωπο με τους σημαιοφόρους διαφόρων ιδεοληψιών – πολιτικών, εθνικών και θρησκευτικών κυρίως – που ζουν υπακούοντας μάλλον στο εθνικό ή θρησκευτικό φαντασιακό τους παρά στην δυσπρόσιτη – για έναν άνθρωπο – πραγματικότητα και είναι έτοιμοι να κλωτσήσουν στο γκρεμό της υποκειμενικότητας ό,τι αντιβαίνει στην ιδεολογία που λατρεύουν.

-Τι είναι πραγματικότητα; θα με ρωτήσει ο κάθε φανατικός που πρόθυμα πιστεύει ό,τι του λέει ο κάθε χριστέμπορος, εθνοποιμένας, παλιοφυλλάδα υπό τον όρο ότι αυτό που λέει επιβεβαιώνει την ιδεοληψία – ασχέτως αν τεκμηριώνεται ή όχι.

Σε αυτήν την ερώτηση δεν μπορώ να απαντήσω, δεν ήμουνα ποτέ καλός με τους ορισμούς.

Κάπου εκεί – στην αναζήτηση αλήθειας και ψέματος – γεννήθηκε ο Σοφοκλής Καλλιμάνης και το κείμενό του το οποίο μπορείτε να διαβάσετε στην ιστοσελίδα του στον Pathfinder. Ο Σοφοκλής Καλλιμάνης δεν είναι ένα τυχαίο ψευδώνυμο αλλά επινοήθηκε προκειμένου το αρκτικόλεξο του ονόματός του (so-kal) να θυμίσει την Υπόθεση Σοκάλ και να υπονομεύσει το κύρος των κειμένων της ιστοσελίδας με ένα σαφές υπονοούμενο. Ακόμα και αυτό δεν στάθηκε αρκετό.

Ο Σοφοκλής Καλλιμάνης παρουσιάστηκε το καλοκαίρι του 2004 στο διαδίκτυο ισχυριζόμενος ότι έχει ανακαλύψει έναν κώδικα του 13ου αιώνα όπου αποδεικνύεται ότι η αγγλική λέξη draft είναι ελληνική! Στο άρθρο του έδινε ένα ρεσιτάλ πατριωτισμού, τονίζοντας την πολιτιστική επιρροή της ελληνικής στις σύγχρονες γλώσσες και υποστηρίζοντας την ξενηλασία των δανείων λέξεων και την αντικατάστασή τους από “ωραιότατες και ελληνικότατες” λέξεις. Στη συνέχεια του άρθρου μιλούσε για τον τρόπο με τον οποίο “απέδειξε” ότι άλλη μια αγγλική λέξη είχε ελληνικές ρίζες.

Το κείμενο είχε αρνητικά στοιχεία: ήταν μεγάλο, εξαντλητικό και δεν είχε μία “καυτή” είδηση να προσφέρει (όπως ο γνωστός τηλεπλασιέ εθνικωφελών βιβλίων που παρουσίασε ...ούφο με ...ελληνική επιγραφή). Παρά τα αρνητικά του στοιχεία το κείμενο είχε μία ορισμένη απήχηση: το ανέβασαν στις σελίδες τους ο Μετανάστης, το Ελληνικό Βήμα και το Greek Portal. Ήταν αρκετά πατριωτικό ώστε να βρει αναγνώστες πρόθυμους να το πιστέψουν.

Ο Σοφοκλής Καλλιμάνης γεννήθηκε μόνο και μόνο για να αποδείξει δύο πράγματα, ότι αφενός οι άνθρωποι πιστεύουν πιο εύκολα κάτι αν συμβαδίζει με την ιδεολογία τους (πράγμα που γίνεται ιδιαίτερα επικίνδυνο όταν κάποιος απαιτεί τα πάντα να συμμορφώνονται με το φανατισμό του) και αφετέρου ότι το να ανασκευάσεις ένα ψέμα είναι πιο δύσκολο από το να το κατασκευάσεις. Την τελευταία θέση οφείλω να τη σχολιάσω λίγο παραπάνω: για την ιστορία πρέπει να τονίσω ότι ούτε ο κώδικας που αναφέρεται στο άρθρο του Καλλιμάνη υπάρχει, ούτε ο βυζαντινός λόγιος Μανουήλ Φυρλίγγος υπήρξε (εκτός πια κι αν μιλάμε για διαβολική σύμπτωση) ούτε ο Άνσελμος του Κλαιρβώ. Ποιος μπορεί να τα αποδείξει αυτά; Το ότι δεν βρίσκονται στην εγκυκλοπαίδεια δεν αποδεικνύει πως δεν υπάρχουν και έτσι η μόνη λύση για να αποδείξει κανείς ότι δεν είναι σωστή η προτεινόμενη ετυμολογία είναι να πάει στην Εθνική Βιβλιοθήκη του Παρισιού και να ζητήσει τον -ανύπαρκτο- κώδικα Parisinus lat. 12.196 (για τον οποίο κώδικα αναφέρεται στο άρθρο πως δεν έχει περιγραφεί ακόμα σε κάποιο έντυπο έτσι ώστε να καθίσταται αδύνατη η πρόσβαση σε αυτόν αν δεν μεταβεί κάποιος στο Παρίσι για να τον μελετήσει επιτόπου). Με λίγα λόγια το άρθρο προτείνει κάτι που δεν μπορεί να το ανασκευάσει ούτε ο πιο δύσπιστος.

Αντίθετα με τα παραπάνω, οι κατασκευαστές, οι έμποροι-προπαγανδιστές και οι θαμώνες των ιδεολογιών συνήθως δεν νοιάζονται για τον βαθμό τεκμηρίωσης των ψευδών που κατασκευάζουν. Ξέρουν ότι ο πολύς κόσμος (στον οποίον ψαρεύουν πελάτες, ψηφοφόρους κλπ.) έχει πολλά στο κεφάλι του για να ασχοληθεί με το αν η ινδοευρωπαϊκή γλωσσολογία είναι μία σιωνιστική συνωμοσία, με το αν οι Εβραίοι ετοιμάζουν την καταστροφή του Ελληνισμού και με το αν η γλώσσα μας είναι η μόνη “νοηματική” γλώσσα που την καταλαβαίνουν οι υπολογιστές. Την επιστημονική τους ένδεια την καλύπτει η απαιδευσία του κόσμου και η άκριτη αποδοχή κάθε θέσης που επιβεβαιώνει τον ιδεολογικό προσανατολισμό του. Θέλοντας να δώσω ένα ελαφρυντικό στην πλειονότητα των ανθρώπων που αποδέχονται εύκολα τέτοια ψέματα πρέπει να παραδεχτώ ότι ακόμα και για τα πιο εξώφθαλμα λάθη χρειάζεται κόπος προκειμένου να τα ανασκευάσει ο ειδικός, έστω και αν αυτός ο κόπος περιορίζεται στο ξεφύλλισμα ενός ετυμολογικού λεξικού.

Το ερώτημα που μένει να αποδειχθεί είναι αν οι Έλληνες αναγνώστες ενός “επιστημονικού” άρθρου θα υιοθετούσαν το ίδιο άκριτα μία “αντεθνική” επιστημονική έρευνα η οποία θα υποστήριζε την ...προέλευση π.χ. αρχαιοελληνικών λέξεων από τα τουρκικά. Προσωπική άποψη του γράφοντος είναι ότι οι πολλοί αρχικά θα απέρριπταν μία τέτοια μελέτη ακριβώς επειδή τα πορίσματά της δεν ενισχύουν το εθνικό φρόνημα και έπειτα θα “εκλογίκευαν” την απόρριψή τους μιλώντας για προδότες και για σκοτεινά συμφέροντα εχθρών της πατρίδας.

ΥΓ 1: Αν ύστερα από όλα αυτά έλεγα ότι πολλοί ζούνε στον κόσμο τους θα είχα άδικο;

ΥΓ 2: Πιο πάνω είπα ότι είναι πιο εύκολο να κατασκευάσεις έναν μύθο παρά να τον ανασκευάσεις. Δηλώνω τον θαυμασμό μου σε αυτόν που κατασκεύασε τον ελληνικό urban legend ότι οι μεγάλες επιχειρήσεις στις ΗΠΑ μαθαίνουν αρχαία ελληνικά στα στελέχη τους προκειμένου να αυξήσουν τις ηγετικές τους ικανότητες και ότι η ελληνική είναι η μόνη γλώσσα που καταλαβαίνουν οι υπολογιστές.

ΥΓ 3: Προτείνω να επιδοθούμε όλοι στην κατασκευή και διασπορά ψευδών ειδήσεων στο διαδίκτυο, προκειμένου να παίξουμε με τις προκαταλήψεις και τις ιδεολογικές αγκυλώσεις των πολλών. Είναι τρομερά διασκεδαστικό το να κάνει κάποιος σημαία του φανατισμού του ένα ψέμα που κατασκευάσαμε εμείς σε αντίθεση με το πόσο δύσκολο είναι το να προσπαθούμε με χίλιους κόπους να πείσουμε κάποιον ότι οι θέσεις του είναι στηριγμένες πάνω σε εσκεμμένα λάθη και προκαταλήψεις.

First of all, let me introduce you to blogger “Prometheus”, and urge you to read about his latest project. Sententiously, this project is about proving something everybody knows: People want to believe. Prometheus made up a totally fictious story, which he signed as the imaginary person Σοφοκλής Καλλιμάνης, and posted it on pathfinder.gr. As the title says

Then the text goes on, to prove this claim, based on numerous fictious texts, philologists that never existed, and adds many silly blandishments about the Greek language, just to make the text even more appealing. Don't make the mistake to think that this is some obvious half-assed attempt to fool a few chauvinists. The text is extremely well written, and has already appeared in Hellenic tribune, and the Greek portal.

Attempts like these, as many will already know, belong to the James Randi paradigm. Not that others haven't also exposed quackery, and false beliefs by impersonating various types of "prophets" "wizards" "self taught expert-researchers", and devising stories such as the previous one only to show how gullible people are by telling the truth afterwards, but Randi has made a profession at it! Randi is a famous professional magician and escape artist, who fed up seeing the tricks and illusions that he used to entertain people, being used by con - artists to deceive people, started exposing frauds, and demonstrating the real way in which things are done, like turning manure into gold, cutting his tongue, bending spoons, performing surgery with his bare hands, and later expanded to more plain and widespread frauds (dowsing, chiromancy, faith-healing etc) and started investigating and demystifying paranormal and pseudoscientific claims.

The way he does it, is either by openly investigating these claims with objective methods agreed by him and the person making the claim, (usually when the person has made an application for the one-million-dollar prize he offers) or by pretending to be a guru, spoon-bender, faith-healer etc, and use his expert magician skills, and later reveal that he's just James Randi. His most well-known hoax, was when in 1988, in cooperation with the Australian show "60 minutes", Randi trained 19-year-old Jose Alvarez, a young artist, to impersonate a mystical channeler for “Carlos”, a 2000-year-old spirit from Venezuela. Appearing with his sleazy manager on numerous TV talk-shows, Jose would enter a strange trance and begin to slouch over. After Jose would enter his trance and slow his pulse (by taping a small ball under his biceps and then gently squeezing), Randi would send the astounding words of Carlos to a tiny speaker in Jose's ear via a remote mike. Then, just as his heart rate would slow to a near-death level (always being monitored by a competent physician), the exuberant spirit of Carlos would dramatically emerge to offer his words of wisdom. Alvarez toured Australia and developed a large following. The hoax was done by Randi to demonstrate how easy it is to deceive people and how gullible and uncritical the mass media are when confronted with extraordinary claims.

Back to Prometheus, I think, that his attempt, will have the opposite effect of what he was hoping for. Instead of showing the absurdness of claims like the “Hellenic Quest” story, the seventy million words claim, and others, Prometheus just added one more linguistic urban legend, to this large collection. Prometheus' own disclosure about the fakeness of the story, will have nowhere near enough circulation, so as to compensate for the people that will read the fake research article. Even Randi, when in a television show, with his cast, crew and Alvarez by his side explained what happened, had trouble persuading the Australian public that all this was just a hoax! People want to believe. By the way, the article was far too “researched” and specific :) .There ’s an easier way. I have a book called “Έλλην Λόγος”, which is much more professionally written, let me display some excerpts from this fine book:

some “proof” that Basque come from Greek:

These lists (for even more languages) based on loose and sometimes ridiculous correspondences in the way Greek and foreign words are written using the Latin alphabet (for those that cant read Greek, “εκ του” means from, and on the right we have some more or less similarly written Greek word) have several hundred entries per language... with no serious justification as to why the words correspond, or even come from Greek. Besides all this is irrelevant, to construct a language tree, we need a set of regular sound correspondences between the languages, as I noted in the previous entry.

And I leave you with a last one:

Στα μέσα της δεκαετίας του ‘90, ο Alan D. Sokal, θεωρητικός φυσικός στο NYU, έγινε διάσημος χάρη σε μια φάρσα.

Με Δούρειο Ίππο ένα άρθρο-απάτη, το οποίο κατάφερε να δημοσιεύσει σε περιοδικό πολιτισμικών σπουδών, επιχείρησε να ξεφτιλίσει τους μοδάτους μετανεωτεριστές editors και κατ’ επέκταση ολόκληρο το ιδεολογικό-ακαδημαϊκό ρεύμα που αντιπροσωπεύουν. Τα κίνητρα του Sokal ήταν πολιτικά* και τα διδάγματα του πειράματός του συζητήσιμα (περισσότερα εδώ και εδώ). Αν όμως απέδειξε κάτι πέραν κάθε αμφιβολίας, ήταν ότι ακόμα και επαγγελματίες σκεπτικιστές είναι έτοιμοι να χάψουν ένα – στοιχειωδώς τεκμηριωμένο – ψέμα, αν είναι συμβατό με την ιδεολογία τους.

Ένας πολύ καλός Έλληνας μπλόγκερ, ο Προμηθέας, κάνει σήμερα ένα παρόμοιο πείραμα**. Με Δούρειο Ίππο την “ανακάλυψη” του Σοφοκλή Καλλιμάνη για την ελληνική προέλευση της λέξης draft, διεισδύει στο άντρο του “εχθρού”, παίζει με τις ιδεολογικές μας προδιαθέσεις και δείχνει την ευκολία της κατασκευής και διάδοσης – αλλά και τη δυσκολία της ανασκευής – του “τεκμηριωμένου μύθου” στα σημερινά ηλεκτρονικά δίκτυα επικοινωνίας. Η λογική πίσω από την τρέλα; Αφού δεν μπορείς να καταρρίψεις εύκολα τους μύθους που θρέφουν ιδεολογήματα της κακιάς ώρας, γιατί δεν τους κατασκευάζεις εσύ ο ίδιος;

Το καλοκαίρι έφτιαξε έναν ιό. Προχτές ξαμόλησε το αντίδοτο. Το πείραμα είναι ακόμα σε εξέλιξη. Η συνέχεια της ιστορίας θα δείξει κατά πόσο η πετυχημένη ιδέα του Προμηθέα μπορεί να αποτελέσει και blueprint για ένα χαρούμενο αντάρτικο ιδεών.

Υποθέτω ότι το βασικό ζητούμενο είναι αν ανήκουν ακόμα στον Προμηθέα ο Σοφοκλής Καλλιμάνης και η ανακάλυψή του. Η ιστορία έχει δείξει ότι αυτό δεν είναι καθόλου προφανές. Αν ο Sokal ήταν η έμπνευση του Προμηθέα, μια πολύ παλιότερη φάρσα του θρυλικού αμερικανού δημοσιογράφου H.L. Mencken είναι μάλλον πιο συγγενής της ιστορίας του draft.

Η ψευδοϊστορία του Mencken, που έγινε γνωστή ως “Φάρσα της Μπανιέρας”, γνώρισε τέτοια επιτυχία που ξέφυγε τελείως από τον έλεγχο του εμπνευστή της, ο οποίος μάταια προσπαθούσε – μέχρι και 15 χρόνια αργότερα – να πείσει τους συμπατριώτες του ότι η ιστορία δεν είχε ίχνος αλήθειας. Η διάδοση του αντιδότου αποδείχτηκε πολύ δυσκολότερη από τη διάδοση του ιού.

* Ο Sokal έβλεπε τη φάρσα του ως ειλικρινή προσπάθεια ενός αριστερού παλιάς κοπής να σταματήσει τη διολίσθηση της ακαδημαϊκής αριστεράς σ’έναν επικίνδυνο ρελατιβισμό - αλλά και μια ηρωική υπεράσπιση του πνεύματος του Διαφωτισμού από τις ασυναρτησίες μιας παρέας κακών ποιητών, σ’ ένα “πόλεμο” που είχε ξεκινήσει λίγα χρόνια νωρίτερα.

** Έστω κι αν είναι διαφορετικό το context, τα κίνητρα, ακόμα κι η μέθοδος.