| Drenica N� qendr�n e Dardanis� ilire, gj�gj�sisht t� Kosov�s s� sotme, shtrihet Drenica heroike. Kjo trev� kreshnik�sh, q� n� antik� njihej me emrin Klapotnik na e p�rkujton qdo her� historin� ton� t� lavdishme n� shekuj. Ky em�r kaq i dashur dhe krenar p�r ne, gjithmon� ka qen� dhe �sht� tmerr p�r armiqt� tan�. Sa e sa her� armiq t� ndrysh�m provuan ta zhdukin nga faqja e dheut, por i lan� eshtrat n� te. Kjo fole trimash u b� sinonim i rezistenc�s dhe i q�ndres�s mbar�shqiptare p�r liri dhe pavar�si komb�tare. Drenica nuk dihet se si e mori emrin. Mund t� jet� se kjo rrjedh prej fjal�s dr� - dr�ri, pasi q� dikur drer� kishte mjaft� n� k�to vise bregore. Drenica p�rfshin nj� territor kodrinor nd�rmjet Fush�s s� Kosov�s n� lindje prej Goleshit e Qiqavic�, maleve t� Carralev�s n� jug, malit Mokna n� veri dhe rrafshit t� Dugagjinit n� per�ndim. Pra, ajo paraqet nj� territor kompakt, nj� t�r�si gjeografike, n� t� cil�n gravitojn mbi 100 fshatra. N� pik�pamje administrative �sht� e cop�tuar dhe fshatrat e saja u takojn� disa qendrave komunale: Sk�nderajt, Drenasit, Lypianit, Vushtrris� dhe Malasit. Drenica e Kuqe Edhe pas vitit 1455, kur Kosova p�rfundimisht ra n�n sundimin turk, Drenica mbeti e pap�rkulur dhe e pan�nshtruar. Kjo zgjati (mbi 400 vjet) deri rrethviteve 1850-1860, kur nj�far Jashar Pasha, sundimtar i Prishtin�s, i pushtoi disa fshatra t� k�saj treve, t� cilat sot e k�saj dite njihen me emrin Drenica e Pash�s. Siq tregojn� pleqt�, ky far� pashai erdhi nga drejtimi i Prishtin�s dhe pa ndonj� kund�rshtrim t� fort� i pushtoi fshatrat deri te Qikatova. Kur e d�gjuan k�t� drenicasit e mor�n si dhun� nderi, fyerje t� r�nd� dhe ia kthyen pushk�n, duke mos e l�n� t� shkoj� m� tutje. K�shtu pjesa tjet�r e Drenic�s, q� nuk u n�nshtrua por i mbrojti trojet e veta me arm� e me gjak, u quajt Drenica e Kuqe. Pra, q� nga ky moment historik, Drenica ndahet n� dy pjes�. 1) Drenica e Kuqe ose Drenica e Ep�rme, n� veri, q� p�rfhsin pjesh�n d�rrmuese t� fshatrava (af�r 80) dhe 2) Drenica e Pash�s ose Drenica e Ult�, n� jug, q� p�rfshin diku rreth 20 fshatra. Sidoqoft�, Drenica n� historin� ton� komb�tare, mbetet territor i q�ndres�s shqiptare, q� secilit pushtues i rezistoi me arm� n� dor�. Q� nga Beteja e Kosov�s (1389) e deri m� sot, nga kjo trev� dol�n njerz� q� me pushk� e me pen� luftuan p�r qlirim dhe pavar�si komb�tare. K�shtu, n� luft�n e par� kund�r osman�ve, n� Betej�n e Kosov�s, trimi drenicas, Millosh Nikoll� Kopiliqi (nga Kopiliqi i Sk�nderajit) do ta plagos� p�r vdekje sulltan Mratin I . Edhe n� luft�n e m�vonshme antiosmane, q� e udh�hoqi Austria, mor�n pjes� shqiptar�t. M� 1689 pas Pikolomenit kishte rreth 6000 shqiptar�, shumica drenicas. Emri Drenic� ua shtinte frik�n armiqve. Edhe vet� sulltanin nuk e linte t� qet� n� Stamboll. Sa e sa fermane u n�nshkruan e sa e sa koka pashallar�sh u pren� p�r t�, por kot. T�r� Ballkani dhe Evropa ishin qet�suar e n� Drenic� ende s�kishte pushtet t� plot� turk. Edhe at�her� kur provuan ta v�jn� pushtetin, m� 1891, d�shtuan: Saraji Hamidije n� mes Llaush�s, Hasaprishtin�s e Prekazit u rr�nua plot�sisht nd�rsa kajmekami me gjith� n�npun�sit e tjer� u d�buan brenda nat�s. Pushteti borgjez serb ia kishte dron k�saj ane aq shum� sa q� e quante << vend grajzish >>. Kunsulli serb n� Prishtin� (gjat� sundimit turk) Borisllav Nushiqi (1864-1938) lavd�rohej, q� hipur mbi kal�, kishte kaluar n�p�r tok�n e Drenic�s. Edhe n� elaboratet e ndryshme q� gatuheshin n�p�r kabinetet e krer�ve dhe akademik�ve serb� p�r shp�rnguljen dhe zhdukjen e shqiptar�ve, Drenica parashikohej si vendi m� i rreziksh�m, prej nga duhej larguar masovikisht popullsia vend�se (shqiptar�t). Vet� mbreti Aleksand�r pati propozuar q� ky territor t� shkatrrohej plot�sisht. Borgjezia serbe mendonte se me djegjen e fshatit t� fundit dhe me vrasjen e f�mij�s s� fundit n� Drenic�. p�r opinionin ton� do t� hiqet nga rendi i dit�s edhe vet� q�shtja shqiptare. Numri i atyre q� luftuan kund�r pushtuesve turq, austrohungarez e posaq�risht kund�r atyre serb� �sht� shum� i madh. Nga trevat e Drenic�s u dalluan: Bejt� Galica, Ahmet Delija, Shaqir Smaka, Azem Bejt� Galica, Shot� Galica, Mehmet Delia, Lec Gradica, Zenel Baica, Ilaz Reqaku, Fazli Berani, Bajram T�rdevci, Halit Bajrami, Mehmet Gjeli, Shaban Mangjolli, Shaqir Pirraku etj. "Mos kij besim te serb�t!" Edhe gjat� Luft�s s� Dyt� Bot�rore rezistenca dhe revolta m� e madhe kund�r sllavokomunist�ve qetnik� shp�rtheu n� Drenic�. K�tu ende ruhej amaneti i Azem Bejt� Galic�s dhe i shok�ve t� tij se "bes� me shka nuk ka". Ky amanet u rikujtua edhe gjat� atyre viteve t� stuhishme. M� 8 prill 1943, kur n�p�r fshatrat e Drenic�s propagandohej p�r vllaz�rim-bashkim, Fadil Hoxha vet� shkoi n� fshatin Berish�. Aty u takuan me plakun e menqur t� atij fshati, me Tahir Berish�n, i cili pos tjerash i pat th�n�: Mos kij besim te serb�t! Gjithmon� na kan� mashtrue e kan� me ju mashtrue. Kjo doli e sakt� dhe shum� shpejt u v�rtetua. Brenda muajve janar-shkurt 1945 u b� ploja mbi Drenic�. Gjat� k�saj periudhe t� nd�rlikuar historike n� mesin e shum� t� tjer�ve u dalluan: Shaban Polluzha, Mehmet Gradica, Ahmet e Rifat Galica, Sadik Lutani, Azem Aruqi, Imer Fazli Radisheva, Ajet G�rguri etj. |