จริยธรรมกับสังคมปัจจุบัน

วารสารเศรษฐศาสตร์ธรรมศาสตร์ ปีที่ 4 ฉบับที่ 14

จริยธรรมคือสิ่งที่เราควรประพฤติปฏิบัติเป็นสิ่งที่ทำแล้วประพฤติแล้วก่อให้เกิดความสงบสุข ทั้งในสังคม ในครอบครัว และในตัวเองด้วย

จริยธรรมในสมัยก่อนกับปัจจุบันมีความแตกต่างกันหรือไม่ : สมัยก่อนคนเรายังเน้นในเรื่องของการให้คุณค่าทางด้านจิตใจค่อนข้างสูง คนยังกลัวบาปกลัวกรรม ข้อห้ามทางศาสนา หรือธรรมะมากขึ้น การประพฤติตามธรรมคำสอนของศาสนา ความเชื่อถือผู้ใหญ่ก็มีมากขึ้น เมื่อมีมากขึ้นคนก็อาจจะชั่วน้อยลง จริยธรมในสมัยก่อนเมื่อเปรียบเทียบกับปัจจุบันคิดว่าคนประพฤติจริยธรรมมากกว่าในปัจจุบันนี้ เนื่องจากคนหันมาให้คุณค่าทางวัตถุหรือที่เราเรียกว่าวัตถุนิยม จึงทำให้คนพยายามทำทุกอย่างเพื่อให้ได้มาซึ่งความสะดวกสบาย ให้ได้มาซึ่งวัตถุที่คิดว่าจะสนองตอบความสบายใจ ความพอใจของตนเอง เนื่องจากความรุนแรงในการบูชาวัตถุมากขึ้น ก็เลยไม่มีการเกรงกลัวบาปกรรม การกระทำอะไรที่จะคำนึงถึงความผิดถูกชั่วดีก็น้อยลงไป เพราะความรุนแรงของวัตถุมีเสน่ห์ละน่าที่จะแสวงหามาครอบครอง ในสังคมเราก็บูชาคนที่มีเงิน มีวัตถุ สรุปเรื่องจริยธรรมเป็นเรื่องของจิตใจ เป็นเรื่องของความผูกพัน เป็นเรื่องของความเกรงใจ เป็นเรื่องของความกลัวบาป เป็นเรื่องของการที่ประพฤติแล้วคิดว่าจะทำให้ตัวเองนั้นได้รับการยกย่อง เพราะเป็นคนมีน้ำใจเป็นคนดี คือคนดีกับคนรวยอาจไม่เหมือนกัน แต่ว่าปัจจุบันนี้คนเรายกย่องคนรวยมากกว่าคนดี คนมีหน้ามีตาในสังคมคือคนที่มีฐานะทางวัตถุอย่างชัดเจน ในปัจจุบันจริยธรรมของคนอาจจะด้อยถอยลง

เนื่องจากคนมุ่งเน้นในวัตถุมากขึ้น จริยธรรมจึงถดถอยการที่จะพัฒนาหรือสร้างจริยธรรมให้เกิดขึ้นคงต้องอาศัยองค์ประกอบทางสังคมหลายประการ ที่สำคัญที่สุดคือคนต้องหันมายกย่องหรือว่านับถือคนที่มีคุณงามความดีทำประโยชน์ต่อสังคม และมีความประพฤติในทางที่ดีให้มากขึ้น กล่าวคือ แทนที่จะมุ่งเน้นในเรื่องของวัตถุแต่อย่างเดียว อาจจะต้องเริ่มจากการเปลี่ยนค่านิยมในสังคมโดยหันมายกย่องคนดี สังคมจะต้องกล้าที่จะอยู่เคียงข้างคนดี การที่จะสร้างจริยธรรมได้คนในสังคมจะต้องมีความกล้าต้องมีความเป็นตัวของตัวเอง ต้องกล้าที่จะแสดงออกกล้าที่จะเห็นว่าคนไหนเป็นคนดีและกล้าที่จะยกย่อง ถึงแม้ว่าเขาผู้นั้นจะไม่มีอิทธิพลหรือไม่มีเงินมาก แต่เราเชื่อว่าเขาเป็นคนดี ประการต่อมาคือเราต้องเชื่อว่ามนุษย์เราโดยเนื้อแท้แล้วอยากจะเป็นคนดี แต่อาจมีปัจจัยภายนอกอย่างเช่น ปัญหาทางเศรษฐกิจ ปัญหาทางความไม่มั่นคงปลอดภัยก็เลยทำให้เขาต้องทำทุกอย่างโดยละลืมสังคมธรรมชาติดั้งเดิมของตัวเองที่เป็นคนดี จงเชื่อมั่นคนที่เป็นคนดี อย่าสงสัยว่าเขาเสียสละถึงขนาดนั้นหรือ เพราะคนมักจะยึดติดกับมาตรฐานของตัวเองหรือมาตรฐานของสังคมที่เลวเมื่อเห็นคนทำดีจึงไม่ค่อยแน่ใจว่าเขาทำดีจริงหรือเปล่า หรือมีเจตนาแอบแฝงอะไร ยกตัวอย่างง่าย ๆ เช่น คุณอานันท์ ปันยารชุน ซึ่งเป็นคนดีแต่ก็มีคนสงสัยว่าท่านเสียสละจริงหรือท่านหวังผลอะไร หรือแม้กระทั่งพลตรีจำลอง ศรีเมือง ซึ่งเป็นคนที่เสียสละพยายามจะสร้างให้เห็นการเป็นผู้นำ