ΑΞΙΟΘΕΑΤΑ

Πολλά αξιοθέατα έχει να δει ο επισκέπτης στην Κύμη, που χιλιετηρίδες καθρεπτίζεται φιλάρεσκα πάνω από τα βαθυγάλανα νερά του Αιγαίου, μαζί με το βουνό στην αγκαλιά του οποίου είναι χτισμένη. Την όμορφη και μαγευτική Κύμη, που καμαρώνει περήφανη για το βαρύ παρελθόν της, το ζωντανό παρόν της και το αισιόδοξο μέλλον της.

 Από την περίοδο της ευημερίας, σώζονται μερικές εκκλησίες, όπως ο Μητροπολιτικός ναός του Αγίου Αθανασίου, κτίριο της δεκαετίας του 1930, με ξυλόγλυπτα έργα, εικόνες του 19ου αιώνα και αξιόλογες σύγχρονες αγιογραφίες. Σπάνιο έργο τέχνης είναι ο χρυσοκέντητος λειτουργικός επιτάφιος του Μου αιώνα, που απεικονίζει το Χριστό νεαρό, πλαισιωμένο από αγγέλους, Προφήτες, Αποστόλους και Αγίους.

 Ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ναός της Παναγίας Λαουτσάνισσας (1849) που βρίσκεται σε μικρή απόσταση από την πόλη. Είναι ιδιόρρυθμος και συνδυάζει τη βασική, ως προς τις πλευρές, και το Βυζαντινό ρυθμό, ως προς τη στέγη. Εκεί φυλάσσεται η θαυματουργός εικόνα της Θεοτόκου. Αξίζει να σημειωθεί ότι το τέμπλο (1891) και ο άμβωνας (1892) είναι έργα του Τηνιακού μαρμαρογλύπτη Ιωάννη Χαλεπά, πατέρα του Γιαννούλη. 

Θαυμάσιο μνημείο ορθοδοξίας είναι το Βυζαντινό Μοναστήρι «η Μεταμόρφωση του Σωτήρος», βορειοανατολικά της Κύμης. Χτισμένο στην πλαγιά ενός κατάφυτου βουνού άγριας βλάστησης, στέκει επιβλητικό κάτω από το Βυζαντινό κάστρο του 14ου αιώνα. Όλος αυτός ο ορεινός όγκος που στέκεται αγέρωχος πάνω από το Μοναστήρι γοητεύει, φοβίζει και προκαλεί. 

Αξίζει επίσης να επισκεφθείτε τα παρεκκλήσια του Μυλωνοπούλειου Ιδρύματος και να θαυμάσετε τα έργα του τελευταίου εκπροσώπου της ελληνικής ναζαρινής σχολής ζωγραφικής, Κωνσταντίνου Αρτεμη (1878-1972). 

Αψευδείς μάρτυρες της άλλοτε ανθούσας οικονομίας, είναι τα επιβλητικά αρχοντικά που στολίζουν την πόλη και που ξεχωρίζουν για την παραδοσιακή αρχιτεκτονική με τις κεραμιδωτές στέγες, τους ευρύχωρους χώρους και τα διακοσμητικά μπαλκόνια από σφυρηλατημένο σίδερο. Σε ένα από αυτά τα αρχοντικά στεγάζεται το Λαογραφικό Μουσείο, που έχει αναγνωριστεί ως ένα από τα καλύτερα του είδους του. Όλα τα δωμάτια είναι διακοσμημένα παραδοσιακά, με σκεύη καθημερινής χρήσης, υφαντά και τα περίφημα τα Κουμιώτικα μεταξωτά, που δίνουν την ευκαιρία στον επισκέπτη να γνωρίσει τον πολιτισμό των κατοίκων. Ξεχωρίζουν οι τοπικές φορεσιές, τα κεντήματα και τα κουκουλάρικα κάδρα, που με μοναδική επιδεξιότητα και φαντασία έφτιαχναν οι Κουμιώτισσες. Το Μουσείο είναι ανοικτό καθημερινά τους καλοκαιρινούς μήνες και το χειμώνα Τετάρτη απόγευμα, Σάββατο πρωί, απόγευμα και Κυριακή πρωί. 

Σε μικρή απόσταση βρίσκονται οι ιαματικές πηγές του Χωνευτικού, γνωστές για τις θεραπευτικές τους ιδιότητες σης παθήσεις των νεφρών.

 Στο λόφο του Προφήτη Ηλία, όπου είναι το άγαλμα του ήρωα των Βαλκανικών Πολέμων Ι. Βελισσαρίου, το ηλιοβασίλεμα είναι μια ξεχωριστή και σπάνια εμπειρία, που αγγίζει τις αισθήσεις, τις κυριεύει και τις μαγεύει. 

Μετά το σχέδιο Καποδίστρια στο Δήμο Κύμης υπήχθησαν πολλά χωριά, το καθένα ξεχωριστό και πανέμορφο, με τα δικά του χαρακτηριστικά γνωρίσματα και τη δική του ιστορία. Το πιο μεγάλο Δημοτικό Διαμέρισμα είναι ο Οξύλιθος. Χτισμένος στην κορυφή ενός λόφου, λίγο πιο κάτω από την τούρλα σβησμένου ηφαιστείου πριν εκατομμύρια χρόνια, την εποχή των μεγάλων γεωλογικών ανακατατάξεων. Λίγες εκατοντάδες μετρά χαμηλότερα, στο λόφο «Βιγλατούρι» και δίπλα από το Μανικιάτικο ποτάμι, η έφορος Αρχαιοτήτων Έφη Σακελλαράκη πραγματοποίησε ανασκαφές (1994 και συνεχίζονται), όπου ανακάλυψε μια σημαντική γεωμετρική πόλη της περιόδου των αποικισμών, που πιθανολογείται ότι ήταν η αρχαία Κύμη. Στην είσοδο του Δημοτικού Διαμερίσματος Οξυλίθου είναι χτισμένος ένας απέριττος ναός, αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου, του 13ου αιώνα, σταυρεπίστεγος στο ρυθμό. Γιορτάζεται πανηγυρικά το δεκαπενταύγουστο και προσφέρεται στους προσκυνητές το πατροπαράδοτο στιφάδο. Λίγα χιλιόμετρα νοτιότερα, σε ένα μαγευτικό τοπίο, είναι η γυναικεία Μονή Μάντζαρη 14ου αιώνα, με σπάνιες τοιχογραφίες.

Το πιο μακρινό Δημοτικό Διαμέρισμα είναι το Μετόχι. Μοιάζει καρφίτσα με πολύτιμες πέτρες σε πράσινο φόντο. Τα γραφικά διώροφα λιθόχτιστα σπίτια, είναι σκαρφαλωμένα στην κορυφή του βουνού Δίρφυς, μέσα σε οργιαστική βλάστηση από καστανιές, πεύκα, οπωροφόρα και τα νερά καθάρια, ξεπηδούν ατίθασα από τις πηγές. Όποιος δεν έχει δει τις ανθισμένες κερασιές στις πλαγιές του Μετοχίου, δεν έχει δει το πραγματικό πρόσωπο της άνοιξης. Η γιορτή του κερασιού, στις αρχές Ιουνίου, συγκεντρώνει πολύ κόσμο.

Το Βίταλο, κατάφυτο από συκεώνες συμβάλλει στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Εκεί βρίσκεται ένας ερειπωμένος νερόμυλος, απομεινάρι της εποχής που το νερό ήταν η κινητήρια δύναμη των μύλων και ήταν το βασικό μέσο για το άλεσμα των καρπών της γης. Παρ' όλα τα χρόνια που το βαραίνουν μας θυμίζει ένα σπουδαίο προβιομηχανικό πολιτισμό ήπιας διαχείρισης των φυσικών πόρων. Έναν πολιτισμό της χρηστικότητας και της αισθητικής αναζήτησης, που ήκμασε για πολλούς αιώνες στην ελληνική ύπαιθρο.

Η Ποταμιά έχει μεγάλο αρχαιολογικό ενδιαφέρον. Τα αρχαιολογικά ευρήματα φυ­λάσσονται σε χώρο που βρίσκεται στην περίβολο του καθεδρικού ναού της Κοιμήσεως στο Καστρί. Εικάζεται ότι μπορεί να ήταν εκεί η αρχαία Κύμη.

Καλημεριάνοι. Είναι το πιο κοντινό Δημοτικό Διαμέρισμα του Δήμου Κύμης. Χτισμένο αμφιθεατρικά αγναντεύει τη θάλασσα, ενώ στα πόδια του απλώνεται ένα πανέμορφο δάσος, ο οικισμός Μεντούλη και η κοιλάδα του ποταμού Μέλανα. Το δεκαπενταύγουστο, που γιορτάζει η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, γίνεται πανηγύρι και, όπως στον Οξύλιθο, προσφέρεται το παραδοσιακό στιφάδο. Υπάρχουν υπολείμματα του ανθρακωρυχείου του ΕΝΤΖ (18ου αιώνα).

Πύργος. Εδώ υπάρχουν λείψανα του παλιού ανθρακωρυχείου. Υπάρχουν επίσης τριακόσια είδη σπάνιων βοτάνων με θεραπευτικές ιδιότητες. Είναι ένας βοτανικός παράδεισος, γι' αυτό υπάρχει εδώ και το μουσείο βοτανολογίας.

Ενορία: Εδώ οι επισκέπτες σέβονται τη φύση και την αισθητική της, που έχει παραμείνει ανέγγιχτη από τις παρεμβάσεις και μόνο λίγοι δρόμοι κάνουν τη διαφορά. Πολλοί συγκρίνουν την ομορφιά της με τη Μονεμβασιά.

Οι Ανδρονιάνοι και ο οικισμός Δένδρα είναι από τα ωραιότερα δημοτι­κά διαμερίσματα με τα πανέμορφα πέτρινα διώροφα σπίτια με παραδοσιακή αρχιτεκτονική, πνιγμένα στο πράσινο.

Ταξιάρχες. Όπως στα περισσότερα Διαμερίσματα, έτσι και εδώ, σέβονται την παραδοσιακή αρχιτεκτονική. Τα σπίτια είναι κτισμένα κοντά το ένα με το άλλο στο λόφο με υπέροχη θέα. Χαρακτηριστικά είναι τα γραφικά σοκάκια και οι αυλές γεμάτες γλάστρες με πολύχρωμα λουλούδια. Παλιά η κύρια ασχολία των κατοίκων εκτός από τις αγροτικές δουλειές, ήταν η καλαθοπλεκτική, που συνέβαλε στο εισόδημα τους. Είναι επίσης από τα Διαμερίσματα του Δήμου Κύμης μαζί με τον Πύργο και το Βίταλο, με τη μεγαλύτερη παραγωγή ξηρών σύκων αρίστης ποιότητας, που προωθούνται στις αγορές του εξωτερικού.

Πλατάνα. Η φύση φάνηκε γενναιόδωρη και την προίκισε με ομορφιές, που την κάνουν περιζήτητη για παραθερισμό. Τη διασχίζει ο Μέλανας ποταμός με το παραδοσιακό γεφύρι. Συνδυάζει την καθαρή θάλασσα με την οργιαστική βλάστηση. Στην παραλία έχει πολλά καταστήματα με παραδοσιακό φαγητό.

Το γραφικό ψαροχώρι η Χιλή βορειοανατολικά της Κύμης έχει μια ιδιαιτερότητα· είναι καλαμαρότοπος. Στη θάλασσα γίνεται πανηγύρι από τα σκάφη τον Αύγουστο. Στη γιορτή του καλαμαριού, που διοργανώνεται κάθε χρόνο από τους κατοίκους, συγκεντρώνεται πολύς κόσμος για να δοκιμάσει τους καλαμαρομεζέδες που προσφέρονται δωρεάν.

Στο Δήμο Κύμης ανήκει ακόμη το Δημοτικό Διαμέρισμα των Μαλεπάνων, χτισμένο μέσα σε οργιώδη βλάστηση με όμορφα σπίτια. Αξίζει να επισκεφθείτε το παλιό ανθρακωρυχείο στους Μαλεπάνους.