AUZITEGI GORENA ETA VASCUENCE-A

	Joserra López-Larrinaga  (EAko Batzorde Nazionaleko kidea.

	Ezaguna denez, mendeetan zehar euskerak eduki duen presentzia arlo formaletan anekdotikoa baino ez da izan eta honek hizkuntzaren minorizazioa ekarri du, erderen nagusitasuna beste hainbat esparrutara hedatuz. Gaur egun, administrazio gehienek erdaldunak izaten jarraitzen dute euren eguneroko lanean, euskaldunen kopuruak gorantz joan arren. Begien bistan dago hizkuntzaren ezagutzak, berez, ez dakarrela euskeraren erabilera.

Joera historiko hori apurtu nahiean, UEMA udalerri euskaldunen erakunde legez sortu zen, honako helburuekin: udal administrazioaren funtzionamendua euskalduntzea eta herriko bizitza soziala eta ekonomikoan euskeraren normalkuntza erraztea. Mankomunitatea instrumentu ezinhobea suertatu da erronka bi hoien alde borrokatzeko, udalek egin dituzten ahaleginei esker, kalitatezko zerbitzuak euskeraz eskainiz eta euskal sare sozialak indartuz, beti ere erdaldunen eskubideak errespetatuz. Beste ikuspuntutik, ez genuke ahaztu beharko UEMA erakunde nazionala dela, gure herriaren lurralde osoan jarduteko bokazioa duena. Hortxe datza, ziurrenik, Estatuek UEMAri horrenbeste oztopo ipintzearen arrazoietako bat.

Espainiako Auzotegi Gorenak UEMAren legezkotasuna ukatu du otsailean kaleratutako epai batean, eta hori ez da txantxetakoa. Oraingoz, lasai gaude epaia Abaltzisketako udalari bakarrik dagokiolako eta, gainera, udalerri horrek UEMAtik irteteko erabakia hartu zuelako, baina Gorenaren sententziek jurisprudentzia osatzen dute eta ilegalizazioaren bidea zabalik egon liteke. Etorkizunean, antzeko errekurtso baten aurrean, epaitegiek badaukate aintzindari bat: “udalerriak ezin dira amankomunatu euskeraren garapenerako, funtzio hori euren eskunduntzetatik kanpo dagoelako”. Astakeria itzela da, batez ere kontutan hartzen badugu udalak herritarrengandik hurbilen dauden erakundeak direla: ez dago instituziorik herritarren egoera eta beharrak hobeto ezagutzen dituenik.

 Beste aldetik, kulturazko konpetentziak “konkurrenteak” dira, hau da, erakunde-maila guztiei dagozkie. Euskera ez dela kultura esan nahi ete du Auzitegi Gorenak?. Epaian bertan erabilitako terminologia ikustean -“vascuence” edo “lengua vernácula”-, neuri behintzat ezer onik ez zait burutik pasatzen. Holako esamoldeak ezagunak egiten zaizkigu, agian frankismoaren tradizioari ondo baino hobeto eusten dion Nafarroako presidentearen gustokoak direlako-edo.
 
Jarrera oztopatzaile hauen aurrean zer egin liteken itaundu zaigu alderdiei azken asteotan. Eusko Alkartasunak argi eta garbi azaldu du beraren jarrera: eraso horiek jarraitu ezkero, bide juridikoak agortu beharko ditugu, agian mankomunitatearen figura juridikoa utzi eta beste egituratze juridiko baten bitartez erakundea birsortuz, baina bide hori nahikoa ez balitz, intsumisio instituzionala irteera bakarra izango litzateke. Ikusi beharko…