ORTA
BELDELER
DODURGA
ELMALIK
KALFAT
ÖZLÜ
YAYLAKENT
KÖYLER
BÜĞDÜZ
BUĞURÖREN
DEREBAYINDIR
DOĞANLAR
ELDEN
GÖKÇEÖREN
HASANHACI
HÜYÜKKÖY
İNCECİK
KARAAĞAÇ
KAYILAR
KAYIÖREN
KIRSAKAL
KISAÇ
ORTABAYINDIR
SAKAELİ
SAKARCAÖREN
SALUR
SANCAR
TUTMAÇBAYINDIR
YENİCE
YUVA
ORTA İLÇESİ
ADI NEREDEN GELİYOR?
Elimizde bulunan tapu, şeri mahkeme kayıtlarından ve haritalardan 1530 yılında adının Kaza-i Kârîpazar olduğunu anlamaktayız. Sakın ola Kârîpazarı başka anlamda yorumlamayınız. Kadın pazarı ile uzaktan yakından ilgisi yoktur. Kârî : Köylü, köyde oturan ve Kur’an’ı usulüne göre uygun okuyan anlamlarına gelir. Pazar: Alış veriş yapılan yer, Pazar yeri anlamındadır. Kârîpazar: Köylülerin pazarı, pazaryeri başka bir ifade ile eskiden medresesi olan bir yerleşim yeri olması nedeniyle burada Kur’an’ı çok iyi okuyanların yeri anlamlarına gelmektedir. 1800’ü yıllarda ise Karapazar denilmeye başlanmıştır. Kara mal, hayvan anlamına gelir. Karapazar da , kara mal pazarı, yani büyükbaş hayvan pazarı anlamındadır. Nitekim bölgede hayvancılık yapılır ve bu özelliğini de son yıllara kadar korumuştur.
TARİHİ
Çankırı Tarihi konusunda yazanlar, Çankırı’nın geçmişini 3 bin yıl geriye götürmekteler. Son yıllarda bu tarih 7 bin yıl geriye doğru değişim göstermiştir. Son yıllarda yapılan yüzey araştırmaları ve bulunan âletler bu varsayımı tamamen ortadan kaldırdı ve bilimsel bir geçmişi bizlere belgelemiş oldu. İlçe’de 1999 yılında yapılan yüzey araştırmalarında , Salur köyünde paleolitik (Taş çağı) döneme ait el aletleri bulundu. El aletlerinin 100 000 yıl önceye ait olduğu belirtilmektedir. Orta-Çerkeş karayolu üzerinde, ilçenin kuzeyinde ve 7 km uzağında bulunan Salur Köyü'nün arazisinde 1999 yılında R. Matthews başkanlığında gerçekleştirilen "Paphlagonia Yüzey Araştırması" sırasında : Alt Paleolitik Çağ'a tarihlendirilen el aletler ile Orta Paleolitik Çağ'a tarihlendirilen iki adet alet toplanmıştır. En son buluntulardan yola çıkılarak Prof. Matthews’in ve TAY Projesi kapsamında yapılan Yapılan yüzey araştırmalarında Orta Paleolitik Döneme ait âletler, Neolitik ve Kalkolitik malzeme ve çok miktarda Son Tunç Çağına ait ,Phyrig çanak çömleği, ayrıca höyüğün yanındaki tarlada İçinde, İlk Tunç Çağına ait çanak çömlek ve bronz parçalar barındıran küp mezarlar bulunmuştur. (TAY).
Höyük köyde yer altı şehri, Yenice’de inler, Sakaeli’de kaya mezarları, Kalfat’ta harabeler ve kale , Karaağaç’ta Ören şehri, Kayılar’da kale harabesi gibi çok eskiçağlara ait yerlerin yanında Roma, Paflagonya Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait eserler, Orta ilçesi yakınında Tümülüsler ve buluntular, temel kazımı sırasında ortaya çıkarılan ev temelleri, su kanalları, Hittiler Dönemini simgeleyen küp mezarlar, kale kalıntısı ve insan iskeletlerinin bulunmuş olması ilçenin çok eski bir geçmişi olduğunu ortaya koymaktadır. Bütün bunlara birde henüz tarihlendirilmesi yapılmamış olan Hanımoğlu, Bahçeli, Tuvanoğlu, Abdışık, Çakmak, Veysel, Ilıca, Pehlivanoğlu , Mollabekir, Kayadibi harabelerini ilave edersek ilçenin geçmişinin pekte silik olmadığı görülür.İlçe köylerinde Selçuklu Döneminden bu tarafa yapılmış olan türbelere rastlanır. Bunlardan bilineni ve en önemlii olanları Elmalık kasabasındaki Elvan Seydi ile Yenice köydeki Paşasultan türbeleridir.Anadolu'nun Türkleşmesi sırasında Kayı-Salur-Büğdüz-Dodurga-Yuva-Bayındır, Kargı, Kayıören gibi Türk boyları bölgeye gelerek yerleşmişlerdir. Mevcut köyler bu boyların adını taşımaktadır. 1496 yılında Çankırı’da valilik yapan Şehzade Cem, Orta-Kanlıca arasında bir camii yaptırmış ve bu cami 1953 yılına kadar ayakta kalmış ise de yıkımdan kurtulamamıştır.
1916’da Çankırı merkeze bağlı nahiye merkezi yapıldı. Şabanözü’nün ilçe yapılması ile adı geçen ilçeye bağlandı. 1959’da belediye teşkilat kuruldu, 1960’da ilçe merkezi yapıldı.
Kalfat beldesinde Gülbahar Hatun’a ait vakıf arazileri vardır, buda Osmanlı döneminde ilçenin arazilerinin kullanıldığını belgelemektedir 1800 yılı kayıtlarında Kar-i Bazar ayanı Halil Alemdar’ın hakkında şikayetler olduğu ve Kar-i Bazar naibinin evinin basıldığı kaydedilmiştir. Daha sonraları Karapazar olarak anılmaya başlanan ilçe 1856 kayıtlarında Kastamonu’ya bağlı medresesi olan bir yerleşim yeri iken halk arasında tespit edilemeyen bir tarihten sonra Ortaköy denilmeye başlanmıştır. Çankırı merkeze bağlı köy iken ilçe yapılan Şabanözü’ne bağlanmış, Orta adını almış ve ilçe yapılmıştır. İlçenin bağlı olan köylere eşit mesafede olması ve orta yerinde bulunması bu ismin verilmesine gerekçe olarak gösterilmektedir.
KÜLTÜR
Davul zurna veya saz eşliğinde oynanan köçek, halay, misket, sinsin ve bunların yanında diğer bölgelerde öğrenilen oyunlar oynanır. Düğünlerde, askere uğurlamalarda oynanan oyunlar yanında şimdilerde köylerde hemen hemen yok olmaya yüz tutmuş olan oda toplantısı geleneği ve eğlenceleri geçmişte köy hayatında önemli bir yer tutmuştur. Yaren geleneğinden gelen ve temelleri Ahilik yoluyla fütüvvete dayanan bu toplantılara Ferfene adı verilir. Odalarda toplanan köy gençleri, sırayla yemek verirler ve uzun kış geceleri kendi aralarında belirli bir âdab ve kural içinde seçilen baş ağanın yönetiminde eğlenirlerdi. Akşam yatsıya yakın başlayan toplantılar gecenin geç saatlerine kadar devam ederdi. Gençlerin harman sonrası, hasadını ambara, ununu değirmenden alarak tekneye koyduğu uzun kış gecelerinde büyük bir özlemle beklediği toplantılardı. Toplantılar eğitim ve eğlence amaçlı belli saygı kuralları içinde yapılır, toplantıyı yöneten görevliler bulunurdu.
Köyün ileri gelen, hali vakti yerinde olan veya kalabalık sülâlelerinin bir odası bulunurdu. Bu odalar Ferfene toplantılarının yapıldığı yerler olup, aynı zamanda büyüklerin toplanıp sohbet ettiği, bayramlarda bayramlaşılan, birlikte yemek yenilen yerlerdi, Sevinç, tasa ve üzüntü hep birlikte bu odalarda paylaşılırdı. Eskiden köye uğrayan yabancı misafirler bu odalarda yedirilir, içirilir, hayvanına bakılır ve en iyi şekilde misafir ağırlanırdı.
Yörenin bilinen ünlü türküsü ‘Name Gelin’ adlı türküdür.
Çiçekli şalvar,içinde mal var. Verirse gel al, vermezse yalvar
Evleri var engin, babası var zengin. Name gelin dengim, yandım name gelin
Gelin,gelin gelin öldüm name gelin. Bir tomurcuk gül iken soldum name gelin
Yandım name gelin, öldüm name gelin. Kaşlarında rastık,başaltımda yastık
Nemam ile küstük,yandım name gelin. Gelin,gelin gelin öldüm name gelin
YEMEKLER: Tarhana çorbası, un helva, bandırma, çimçük hamuru, toyga, baklava, sarımburma, dövme hamuru, muhallebi, aside,sütlaç,aşure gibi daha ziyade un ağırlıklı yemekler ile şeker ağırlıklı tatlılar yapılır. Yemek âdabı : Yaygı üzerine serilen , bağdaş kurulduğunda yerden bir dizin altına girebileceği tahta tabla üzerine yemek konur ve herkes ortaya konan yemekten yer. Sofraya kadınlar oturmaz, hatta hizmeti erkekler yapar. Büyükler başlamadan küçükler yemeğe başlamaz. Misafirler için özel yemekler yapılır. Bazlama, gartalaç adları verilen ekmek evde yapılırdı.
GİYİM-KUŞAM: Kadınlarda: üç etek, şalvar, fermane, fes erkeklerde: yelek, yelek üstü köstekli saat, paçaları geniş pantolon ve iskarpinden meydana gelen eski giysilere artık rastlanmamaktadır.
Yolda, kadınlar erkeğin önünden geçmez, erkek geçtikten sonra yoluna devam eder. Kadınların ağızları burun hizasına kadar yaşmak denilen bir örtü ile örtülür, yabancı erkek ve büyüklerin yanında yaşmak açılmaz. Yaşlı kadın evde tek söz sahibidir, her şeyde ona danışılır, onayı alınır (Orta Asya’dan bu taraf yaşayan âdetlerden). Yeni gelin konuşmaz, hizmet için daima ayakta bekler. Oguzlar'dan kalma bir âdette sopa atlamaktır. Birisine yemin verilirken sopanın üstünden atlaması istenir. Birde üçten dokuza kadar şart olsun yemini vardır ki kesinlik ifade eder.
MİMARİ: Günümüzde betondan yapılan evler geçmişte, moloz taşlı duvar çamur saman karışımı harçtan 100 cm civarında derinliğe sahip temeller üzerine yapılırdı. Su basmanın olmadığı, zemin seviyesinin kalınlığı 60 cm yi geçmeyen temel üzerine yığma duvarlar ve kerpiçten çamur harç kullanılarak yapılan evlerde pencerelerin alt ve üstü ile kapı üstlerine ağaç hatıl yerleştirilir. Odaların yüksekliği 280-300 cm civarında olup genelde tek katlı üzeri damla örtülü, bazıları da ağaç üstü kiremit kaplamadır. Yer yer zemini ve tavanı ağaç kaplanmış ve süslenmiş yapılara rastlanır. Özellikle köy odaları ahşap işçiliği bakımından dikkate değer.
EĞİTİM : Öğrencisizlik nedeniyle köylerin çoğunda okullar kapanmıştır. Eğitim ve öğretime açık ilköğretim okulları: Atatürk İlköğretim Adra Vakfı , Aşağı Kayı Mah 100 Yıl , Dodurga , Elmalık ,, Kalfat , Kayılar Özlü, Yaylakent ile Nevzat Ayaz Yatılı İlköğretim Bölge Okulu, İmam Hatip Lisesi ve Yıldırım Beyazıt Çok Programlı Lise.
EKONOMİK COĞRAFYA
KONUMU: Çankırı il merkezinin batısında , Şabanözü-Çerkeş karayolu üzerinde yer alır. İlçe, Yıldırımdağı’nın kuzeydoğu eteklerinde, batı-doğu yönünde akan ve kaynağını Aydos dağı Kaynartepe'den alan Devrez )Ötegeçe) Çayı’nın dar vadisinde kurulmuştur. Çekirdek yerleşim: Devrez çayının güneyinde, yeni yerleşim alanları ise kuzeyinde bulunur. Şabanözü-Çerkeş karayolu ilçeyi güney-kuzey yönünde ikiye böler, ilçe içine girdikten sonra Devrez Çayı’na paralel batı yönüne kıvrılır ve Devrez Çayı üzerinde bulunan Kanlıca köprüsünden sonra kuzeye devam eder. Köyler ise akarsu boylarında veya vadi yamaçlarında kurulmuştur. İlçe merkezinin rakımı 1282 metre, ortalama yükselti ise 1300 metredir.
NOKTA KONUMU: 40° 37´ 60˝ Kuzey enlemi , 33° 6´ 00˝ Doğu boylamı. RAKIM: 1282 m. NÜFUS: 35 775 (2000 yılı köyler dahil)
MAHALLELERİ : Cem Sultan, Sultan Beyazıt, Kanlıca, Eski Yayla
KOMŞU YERLEŞİM BİRİMLERİ ::Batı: Salur, Kuzey:Kalfat, Doğu: Sakarcaören, Güney: Hasanhacı, Yaylakent
YERLEŞİM BİRİMLERİNE UZAKLIĞI : Yaklaşık kuş uçuşu mesafesi km olarak): Kalfat 3.9 - Salur 3.4 -Hasanhacı 4.7 -Yaylakent 5.6 - Yuva 4.2 -Büğdüz 4.6-Sakarcaören 5.6
YÜZEY ŞEKİLLERİ: 515 km² lik bir alanı kaplar. İlçe merkezi, kuzeyi ve güneyi hafiften yükselen dağlarla çevrilidir. Doğu ve batı yönlerinde ise Devrez çayının meydana getirdiği dar aluvyal düzlükler yer alır. Devrez çayı düz ve dalgalı sırtlardan oluşan versanlar meydana getirmiştir. Kuzey: Çerkeş, Atkaracalar, Kurşunlu. Batı: Çubuk (Ankara), Doğu: Kurşunlu, Şabanözü. Güney: Şabanözü ile çevrilidir. İlçenin yüzölçümü 513 km². Doğusunda Sanı yaylası, batısında Işık dağının kolları, güneyinde Aydos, kuzeyinde Dumanlı dağı yer alır. Arazi engebeli ve yükseltisi oldukça fazladır. Engebeli arazi içinde eğimleri %2 yi aşan düzlüklere rastlanır. Vadilerde genç oluşumlu alüvyal , batı bölümünde asit karakterli organik toprak profillerine rastlanır. Batıda Semerözü dağları, Işık dağının kolu Aydos dağı (1800 m), Yıldırım dağı (1988 m), Elden dağı (1820 m), doğuda Sanı yaylası (1789 m) ve kuzeyde Dumanlı dağı (1840 m), Karagöz tepe (1571 m.), Gök Yatakbaşı tepe ( 1467 m.), Ören tepe (1355), Küçükkavurma tepe ( 1648 m), Dikmen tepe (1391 m) , Korudağı sivrisi (1565 m) en önemli yükseltilerdir.
JEOLOJİK YAPI : Jeolojik yönden incelendiğinde: afiyolotik serilerden meydana gelen ilçe topraklarında üst jura alt kretasayı belgeleyen foraminiferler bulunmuştur. Sanıdağı’nda olduğu gibi kırmızı kalkerler deniz altı lavları ile birlikte yer alır. Üçüncü jeolojik zamanda oluşan Galatya masifi içinde yer alan ilçe toprakları kuvarterner olarak adlandırılan ve içinde kum, silt, mil gibi akarsu sedimentlerinden meydana gelmiştir. Sedimentler vadilerde eski ve yeni oluşum karışımı şeklinde karşımıza çıkar. Devrez vadisinde 1.5-2 m derinliğe inildiğinde kumlu ve çakıllı tabakalara rastlanır. Kuzey Anadolu fay hattı üzerinde olup ikinci dereceden deprem bölgesidir. 1942 yılında hasarlı bir deprem geçirmiştir.
AKARSULAR: Devrez çayı ile çayın kollarından olan Kalfat , Batsak ve Aydos çayları en önemli akarsulardır. Bunların dışında yaz aylarında suyunu çeken çok sayıda kuru dere vardır. 211 km. uzunluğundaki Devrez çayı kaynağını Aydos ve Yıldırım dağlarından alarak batı-doğu yönünde akar. % 2-15 eğime sahip, 2km genişlikte, 15 km uzunlukta ova meydana getirir. Güldürcek barajı ilçenin tek baraj gölüdür, irili ufaklı hayvan sulama amaçlı göletler vardır.
İKLİM: Karadeniz bölgesi sınırları içinde bulunur. Karasal iklim egemendir. Yazlar geç gelir çabuk geçer. Uzun ve soğuk kış geçiren ilçede yaz sıcaklığı 13-30, kış sıcaklığı 8-(-30) dereceler arasında değişir. Yıllık olarak 327.6 mm yağış alır, kar kalınlığı 18 cm, karlı günler sayısı 68 gün, toprak don derinliği 30 cm dir. İlkbaharda kuzey ( 18.9 m/sn), yazın batı (15.5 m/sn), sonbaharda kuzeybatı ( 9.6 m/sn), kışın kuzeybatı (18.9 m/sn) hızla esen rüzgarlar hakimdir
EKONOMİ: Ortalama yüksekliğin fazla , iklim yönünden çok kısa yaz döneminin olması tarımda olumsuz etkisini gösterir. İklim ve sulama yönünden biraz uygun olan yerlerde sebzecilik ve meyvecilik yapılırsa da ekonomik önemi yoktur. Buğday, arpa, fiğ, mercimek, nohut , mercimek ekimi yapılır. Arazinin % 75 ‘i nadasa bırakılır. Arazi kıraçtır. Akarsu boylarında söğüt, kavak gibi su seven ağaçlar ile kıraç kesimde ahlat, alıç gibi yabani meyvelere rastlanır. Fazlaca mer’a alanı bulunan ilçede büyük ve küçükbaş hayvancılık yapılır. İlçenin kuzeyinde Dumanlı silsilesinden olan Karasivri tepede orman bakiyeleri vardır, batı kısmı daha bitek olup Aydos dağı ormanla kaplıdır.
Çankırı il merkezinin batısında , Şabanözü-Çerkeş karayolu üzerinde yer alır. İlçe, Yıldırımdağı’nın kuzeydoğu eteklerinde, batı-doğu yönünde akan ve kaynağını Aydos dağı Kaynartepe'den alan Devrez (Ötegeçe) Çayı’nın dar vadisinde kurulmuştur. Çekirdek yerleşim: Devrez çayının güneyinde, yeni yerleşim alanları ise kuzeyinde bulunur. Şabanözü-Çerkeş karayolu ilçeyi güney-kuzey yönünde ikiye böler, ilçe içine girdikten sonra Devrez Çayı’na paralel batı yönüne kıvrılır ve Devrez Çayı üzerinde bulunan Kanlıca köprüsünden sonra kuzeye devam eder. Köyler ise akarsu boylarında veya vadi yamaçlarında kurulmuştur. İlçe merkezinin rakımı 1282 metre, ortalama yükselti ise 1300 metredir. İlçe merkezi, kuzeyi ve güneyi hafiften yükselen dağlarla çevrilidir. Doğu ve batı yönlerinde ise Devrez çayının meydana getirdiği dar aluvyal düzlükler yer alır. Devrez çayı düz ve dalgalı sırtlardan oluşan versanlar meydana getirmiştir. Kuzey: Çerkeş, Atkaracalar, Kurşunlu. Batı: Çubuk (Ankara), Doğu: Kurşunlu, Şabanözü. Güney: Şabanözü ile çevrilidir. İlçenin yüzölçümü 513 km². Doğusunda Sanı yaylası, batısında Işık dağının kolları, güneyinde Aydos, kuzeyinde Dumanlı dağı yer alır. Arazi engebeli ve yükseltisi oldukça fazladır. Engebeli arazi içinde eğimleri %2 yi aşan düzlüklere rastlanır. Vadilerde genç oluşumlu alüvyal , batı bölümünde asit karakterli organik toprak profillerine rastlanır. Batıda Semerözü dağları, Işık dağının kolu Aydos dağı (1800 m), Yıldırım dağı (1988 m), Elden dağı (1820 m), doğuda Sanı yaylası (1789 m) ve kuzeyde Dumanlı dağı (1840 m), Karagöz tepe (1571 m.), Gök Yatakbaşı tepe ( 1467 m.), Ören tepe (1355), Küçükkavurma tepe ( 1648 m), Dikmen tepe (1391 m) , Korudağı sivrisi (1565 m) en önemli yükseltilerdir. Devrez çayı ile çayın kollarından olan Kalfat , Batsak ve Aydos çayları en önemli akarsulardır. Bunların dışında yaz aylarında suyunu çeken çok sayıda kuru dere vardır. 211 km. uzunluğundaki Devrez çayı kaynağını Aydos ve Yıldırım dağlarından alarak batı-doğu yönünde akar. % 2-15 eğime sahip, 2km genişlikte, 15 km uzunlukta ova meydana getirir.Debisi 8.9 metreküp saniye, uzunluğu 211 km. dir. Güldürcek barajı ilçenin tek baraj gölüdür, irili ufaklı hayvan sulama amaçlı göletler vardır.Jeolojik yönden incelendiğinde: afiyolotik serilerden meydana gelen ilçe topraklarında üst jura alt kretasayı belgeleyen foraminiferler bulunmuştur. Sanıdağı’nda olduğu gibi kırmızı kalkerler deniz altı lavları ile birlikte yer alır. Üçüncü jeolojik zamanda oluşan Galatya masifi içinde yer alan ilçe toprakları kuvarterner olarak adlandırılan ve içinde kum, silt, mil gibi akarsu sedimentlerinden meydana gelmiştir. Sedimentler vadilerde eski ve yeni oluşum karışımı şeklinde karşımıza çıkar. Devrez vadisinde 1.5-2 m derinliğe inildiğinde kumlu ve çakıllı tabakalara rastlanır. Kuzey Anadolu fay hattı üzerinde olup ikinci dereceden deprem bölgesidir. 1942 yılında hasarlı bir deprem geçirmiştir.
54.300 ha.lık alanın 13.005 ha. tarım alanı, 3.026 ha. orman ve fundalık, 35.809 ha. çayır ve mer'a, 2.460 ha. tarla dışı arazi olup tarım alanının 6.531 ha Devletçe, 2.207 ha halk tarafından sulanmaktadır.Arazi sınıflaması bakımından ilçede 1. sınıf 3.829 ha, 2.sınıf 4226 ha. 3.sınıf 3.835 ha. 4.sınıf 5322 ha.5-8.sınıf 34068 olarak tespit edilmiştir.Kalfat, Sakarcaören, Semer, Karaağaç, Yenice göletleri dışında irili ufaklı göletler vardır.
Alt yerleşim birimleriyle birlikte toplam nüfusu 35 775 kişi olan ilçenin başlıca gelir kaynağı tarımsal ürünler ve hayvancılıktır. Bal üretimi önemli bir yer tutarsa da bilinçsiz ve kontrolsüz yapılan üretim kötü bir imaj bırakmış olup üretilen ballara rağbet edilmemektedir. Halbuki ilçe mer'aları endemik bitki türü yönünden zengindir, buda kaliteli bal üretimi için bulunmaz bir fırsattır. Bilinçli ve teknik değerlendirmeyi beklemektedir. Özellikle büyükbaş hayvan üretimi ekonomik yönden değer taşımaktadır. İlçe toprakları mer'a ya dayalı hayvancılık yapılmaktadır.Verimsizlik nedeniyle cazibe merkezlerine göç yaşayan ilçede gıda, konfeksiyon dışında başkaca ticari faaliyete rastlanmaz. Başka illerde yerleşik Ankara ve İstanbul gibi büyük kentlerdeki Ortalılar pastacılık, şekercilik, börekçilik gibi gıda sanayinde faaliyet gösterirler.Ticari yönden daha çok Ankara ile bağlantılıdır. Linyit-123.165.000 ton görünür rezervli. Asbest-Kalfat, Eriklibel, Aşarözü,Ovacıközü, Salur, Karagöl, Yeniyayla bölgelerinde bulunur, orta ve düşük kaliteli olup 70.000.000 ton görünür rezervli, Diyatomit-Karaağaç, Baştag bölgelerinde bulunur, manyezit, Kil-Sakarcaören'de bulunur ve 300.000.000 ton mümkün rezervlidir.ateş kili ve Perlit-Kalfat, Eriklibel, Aşarözü, Ovacıközü, Salur, Karagöl, Yeniyayla, bölgelerinde bulunur, orta kaliteli olup 70.000.000 ton görünür rezerve sahiptir. madenleri bulunur. Düşük vasıflı linyit kömürünün değerlendirilmesi için termik santral yapımı için çalışmalar vardır.İlçede sanayi tesisi yoktur. Güldürcek barajı ve yapım aşamasında olan Orta Termik Santralı başlıca yatırımlar arasında yer alır.
SAĞLIK: Orta merkezde Devlet Hastanesi ve merkez sağlık ocağı , Dodurga, Elmalık, Yaylakent, Özlü sağlık ocakları ile 112 Acil Yardım İstasyonu, Sağlık Meslek Lisesi vardır.
ULAŞIM: Şabanözü’ne 28 km, Çerkeş’e 30 km, Ankara’ya 101, Çankırı’ya 64 km uzaklıktadır. Ankara ve Çankırı arasında her gün karşılıklı otobüs ve minibüs seferleri vardır..Ankara-Orta arasında karşılıklı otobüs seferleri ,Çankırı-Orta arasında Belediye ve posta minibüsleri ile ulaşım sağlanabilir. Orta'ya gelindiğinde tesadüf edilirse köy dolmuşu , veya taksi ile köylere ulaşmak mümkündür. Özel oto ile gidecekler için: Ankara-Orta yaklaşık 101 km. dir. Ankara-Çubuk-Şabanözü-Orta yolu takip edilir. Çankırı üzerinden gidecekler ise , Eldivan-Şabanözü-Orta güzergahını takip ederek ilçeye ulaşırlar. DİKKAT ! : Trecking, gezi, ziyaret, piknik, balık avlama amacıyla köylere gidecek olan yabancıların muhtarlıklara uğramalarını öneririz. İlçe merkezi dışında köylerde benzinlik bulunmaz.
İLÇE MERKEZİ- KÖYLER ARASI MESAFE (Km)
BUĞURÖREN-Buğren (8)- BÜĞDÜZ (4)- DEREBAYINDIR (12) - DODURGA (7) - DOĞANLAR-Avrateki-Avreten (11) - ELDEN (13)-- ELMALIK-Elmalı (12)- GÖKÇEÖREN (9)- HASANHACI (6)- HÜYÜKKÖY (11) -İ NCECİK (22)-- KALFAT (4)- KARAAĞAÇ (6)- KAYILAR ((9)-KAYIÖREN -Kayıviran(20)- KIRSAKAL (5)- KISAÇ (5)- ORTABAYINDIR (13)- ÖZLÜ-Buhya (12)- SAKAELİ (7)- SAKARCAÖREN (3)- SALUR (5)- SANCAR(8)- TUTMAÇBAYINDIR (15)- YAYLAKENT-Bastak(4)- YENİCE (14)- YUVA(4)
İLÇE MERKEZİNİN DİĞER MERKEZLERE OLAN UZAKLIĞI (Km)
Ankara (101) -Çankırı (64) -Atkaracalar (32) - Bayramören (66)- Çerkeş (35)- Eldivan (56)- Ilgaz (83)-Kızılırmak (108)- Korgun (84)- Kurşunlu (49)- Şabanözü (24)- Yapraklı (93)
TURİZM
Elvan Seydi Türbesi, Paşasultan Yatırı, Höyükköy yer altı şehri, Kalfat harabeleri, Sakaeli kaya mezarları, peri bacaları, Doğanlar, Güldürcek Barajı, Dumanlı Dağı, Sanı Yaylası, Aydoslar başlıca gezilecek yerlerdir.
Hışıldayık adı verilen kükürt ve gazca zengin basura iyi gelen termal kaynak Bayındır köyünde, Asit karbonikçe zengin, acı lezzetli, soğuk ve asitli hazmı kolaylaştıran maden suyu Buğuören’de, Kalfat beldesinde jeotermal kaynak olarak ılıca bulunur.
PAŞASULTA N
Orta ilçe merkezinin güney doğusunda, Sanı yaylasının Kışla mevkiinde bulunur. Gerek Hüyük ve gerekse Yenice köyden gidilebilir. Hüyük üzerinden ulaşım daha kolaydır. Türbe hakkında hiçbir belgeye rastlanılmamış olup , bilgiler rivayeten anlatılmaktadır. Adak yeridir.Yıldırım Beyazıt ile Timur arasında 1402 yılında yapılan Ankara Savaşında şehit düşen bir paşaya ait olduğu, Ağlarkaya adı verilen yerde çıkan suyun ; paşa ile kızının gözyaşından meydana geldiği anlatılmaktadır.Taştan yapılmış yığma bir bina olup üstü çatı ile örtülüdür. Yapının etrafında hayvanların üç defa dolaştırılması ve sudan içirilmesi halinde hastalıklardan kurtulacağı batıl inancı vardır.
ELVANSEYDİ
Elmalık beldesindedir. Eldivan Seydiköy’de cami ve türbesi bulunan Horasan Erenlerin’den , zaviye sahibi Alperen Hac-ı Murad_ Veli’nin oğludur. Hacı Murad- Veli’nin oğlu Pir Ali Çelebi’nin mezarı Çubuk ilçesi Selek köyündedir. Diğer oğlu Abdulgaffar Çelebi’nin mezarı babasının yanındadır. Doğum ve ölüm tarihleri ile ne zaman bölgeye geldiği bilinmemektedir
DİĞER TÜRBELER
Orta-Osman Dede türbesi,Yuva-Evliya yatırı, Derebayındır-Evliya yatırı,İncecik-Elaman yatırı, Kayıören-Ahir Şerafettin ve Gökşin türbeleri, Kırsakal-Yukarıerenler ve Ziyaret türbeleri, Salur-Üç türbeler, Sakaeli-Sakababa türbesi,Yaylakent-Desturun ve Dedeoğlu türbeleri
GÜLDÜRCEK BARAJI
Nokta konumu: 40° 34' 0 Kuzey boylamı, 32° 57' 0 Doğu enlemindedir. Deniz seviyesinden yüksekliği 1590 m.
Batıda: İncecik, Kuzeyde: Kayıören, Doğuda: Derebayındır, Güneyde: Aydoğan yaylası ve Yeniyayla yer alır.
Kuş uçumu mesafesi olarak: Kayıören 2.3 km, Derebayındır 3.4 km, İncecik 3.4 km, Semer 3.9 km, Dodurga 4.7 km, Ortaköy 5.6 km, Yeniyayla 8.5 km uzaklıktadır
NOT: Orta ilçe merkezi ve köyler hakkında daha geniş bilgi için
[email protected] adresine başvurabilirisiniz.
WEB SİTELERİ
www.freewebs.com/ortailcesi
www.cankiri18.net