1. το τοπίο ως ανθρώπινη κατασκευή

Ο πειραματικός και πρωτότυπος χαρακτήρας του project αυτού μας δίνει την ευκαιρία να διερευνήσουμε την επίδραση του σχεδιασμού στο τοπίο και τους τρόπους με τους οποίους συνεργάζεται μαζί του για να αποσπάσει από αυτό νόημα. Ξεκινήσαμε με την υπόθεση ότι το τοπίο είναι ένας 'ανθρωπογενής χώρος', ένας χώρος δηλαδή που αποκτά νόημα από την κάθε είδους επίδραση του ανθρώπου πάνω σε αυτό. Ακόμα παραπέρα δεχόμαστε τον 'τεχνητό χώρο' ως μέσο και εργαλείο για την ερμηνεία του 'φυσικού χώρου', του τοπίου. Και ως 'τεχνητό χώρο' ορίζουμε όχι μόνο τον κατασκευασμένο χώρο, αλλά κάθε ανθρωπίνως τεχνητά παραγόμενο χώρο: την μνήμη, τις ιστορίες, την θρησκευτική παράδοση, τον πολιτισμό ενός λαού, μέσα με τα οποία ένας λαός μπορεί να δημιουργεί ένα δικό του ιδιαίτερο 'τοπίο'.
Η πολιτιστική ιστορία του συγκεκριμένου τόπου μπορεί να δώσει πολλά παραδείγματα που αποκαλύπτουν τη διαρκή προσπάθεια του ανθρώπου να επέμβει στον φυσικό χώρο για να τον οικειοποιηθεί και να τον φέρει στα μέτρα του, να του αποσπάσει ή και να του επιβάλλει νόημα. Είτε μέσω μιας μεγάλης παράδοσης τεχνικών έργων μεγάλης κλίμακας που έχουν οι Ίνκας, για την κατοίκιση, την αγροτική εκμετάλλευση του εδάφους, και τις τολμηρές επεμβάσεις τους στο τοπίο για τελετουργικούς και θρησκευτικούς σκοπούς. Είτε μέσα από την αποτύπωση της φύσης και την ερμηνεία της με τις παραδοσιακές τέχνες και τεχνικές.
Εν τέλει αναγνωρίζουμε τον ίδιο τον αρχαιολογικό χώρο του Machu Pichu ως μια ανθρώπινη επέμβαση που για εμάς έχει αξία όχι μόνο ιστορική, αλλά κυρίως ως 'κλειδί' της ερμηνείας, του νοήματος που έδωσε στον ευρύτερο φυσικό χώρο ο πολιτισμός αυτός, αλλά και κλειδί της ερμηνείας που θα δίνουν όλες οι επόμενες γενιές διαμέσου των αιώνων. Η ανθρώπινη αυτή επέμβαση ήταν και είναι το μέσο που μετατρέπει το τοπίο σε τόπο. Ο 'τεχνητός χώρος' είναι το μέσο που φορτίζει τον φυσικό χώρο με νόημα και τον καθιστά χώρο μνήμης, λατρείας, έναν 'ιερό τόπο'. Ο τρόπος που μια ανθρώπινη επέμβαση και εν τέλει ο σχεδιασμός, μπορούν να μετατρέψουν ένα ουδέτερο τοπίο σε τόπο, σε έναν χώρο φορτισμένο με νόημα είναι για εμάς ένα καθοριστικό ερώτημα.

 

 

 

 

 

2. Οι προγραμματικές επιλογές του ξενώνα

Με την παραδοχή λοιπόν του τοπίου ως μιας 'πολιτιστικής κατασκευής', ενός χώρου δηλαδή που αποκτά νόημα για έναν λαό μόνο μέσω της ποικιλότροπης οικειοποίησης του, της μετατροπής του σε 'τόπο', διερευνήσαμε και τις προγραμματικές επιλογές για τον ξενώνα. Ο ξενώνας θα έπρεπε να διαπλέκεται με την μορφολογία του εδάφους και έτσι να επανασυγκροτεί το τοπίο και όχι να στέκεται ουδέτερο απέναντι σε αυτό ή σε απόσταση από αυτό. Από την άλλη ο ίδιος ο χώρος του ξενώνα πέρα από την πρακτική του αξία θα έπρεπε να γίνει ο ίδιος η αφορμή για τον επισκέπτη να ασχοληθεί με το τοπίο, και τον αρχαιολογικό χώρο, να τον προκαλεί σε στοχασμό, να τον βοηθά στο να αναλύει τις εικόνες και στην συνέχεια στο να τις επανασυνθέτει, στο να παράγει το δικό του προσωπικό νόημα για τον χώρο.

'Έτσι λοιπόν θεωρούμε ότι το κτήριο μπορεί να γίνει μια 'μηχανή παρατήρησης- ερμηνείας' του τοπίου. Με την ευκαιρία μιας σύντομης επίσκεψης (1-2 μέρες) ο φιλοξενούμενος μπορεί να χρησιμοποιεί το κτήριο όχι μόνο για τους πρακτικούς λόγους για τους οποίους χρησιμοποιούμε ένα ξενώνα (ξεκούραση, ασφάλεια), αλλά και ως ένα εργαλείο που θα τον βοηθήσει να αναλύσει το τοπίο και να το επανασυγκροτίσει χτίζοντας την δική του ερμηνεία. Το κτήριο θέλαμε έτσι να προτείνει έναν τρόπο γνωριμίας με το τοπίο και σταδιακής γνωριμίας με τον αρχαιολογικό χώρο.
Δουλέψαμε έτσι πάνω στην ιδέα μιας κατοίκισης που θα προσφέρει περισσότερο μια χρονικά 'παρατεταμένη επίσκεψη', παρά μια άνετη διαμονή. Δηλαδή ο επισκέπτης του συγκροτήματος θα θέλαμε να μπαίνει στην λογική ότι κινούμενος μέσα σε αυτό, σταδιακά θα ανακαλύπτει το φυσικό τοπίο και τον αρχαιολογικό χώρο, με εναλλασσόμενες εμπειρίες και ποικίλες προσλαμβάνουσες. Γι' αυτό σημαντικό στοιχείο της ιδέας γίνεται η κίνηση και ο συνδυασμός της με την στάση. Μέσα από την κίνησή του και την φυσική παρουσία του ο επισκέπτης θα δέχεται διαφορετικά ερεθίσματα από το τοπίο, ανάλογα με το κομμάτι του τοπίου και τον τρόπο με τον οποίο ο σχεδιασμός εστιάζει σε αυτό (για παράδειγμα καδράρισμα του τοπίου, ανάδειξη επιμέρους μερών του τοπίου είτε συνολικής πανοραμικής οπτικής, εναλλαγή προσανατολισμού).
Άρα περισσότερο από την πρακτική αξία του ξενώνα δουλέψαμε πάνω στην χρήση του ως εργαλείου στα χέρια του επισκέπτη για τη σύνθεση της δικής του προσωπικής ή συλλογικής εμπειρίας- ερμηνείας της περιοχής. Πιστεύουμε ότι ο σχεδιασμός μπορεί να προσφέρει στον χρήστη πρωτίστως μια ερμηνεία του τοπίου και μια νοηματοδότησή του και στη συνέχεια να καλύψει τις φυσικές του ανάγκες για στέγαση και προστασία. Έτσι η οπτική του επισκέπτη και η ποιότητα της εμπειρίας που δέχεται στα διάφορα σημεία της κίνησης του μέσα στο κτήριο (ανάλογα με το τί του αποκαλύπτεται ή του αποκρύπτεται και σε ποια θέση) αλλά και η χρήση των κατάλληλων συνθετικών μέσων και υλικών (το ίχνος, το μόνιμο ή το εφήμερο, το διαφανές ή το συμπαγές, η στέγαση ή η αποκάλυψη, το εμπόδιο ή η φυσική κίνηση μέσα στο τοπίο) ήταν πράγματα που μας απασχόλησαν και που εντάχθηκαν στον σχεδιασμό μας

 

 

 

 

 

3. Συνθετικές αρχές

(α) Βασική συνθετική μας αρχή είναι η κίνηση - πορεία μέσα στο χώρο. Θεωρούμε ότι η κίνηση, ως σύνδεση διαφορετικών χώρων με άλλο λειτουργικό και νοηματικό περιεχόμενο αλλά και ως ο βασικός τρόπος βίωσης του τοπίου και των παραμέτρων του, μπορεί να επιτύχει τις αρχικές μας συνθετικές επιλογές. Μέσα από την κίνηση ο επισκέπτης μπορεί να έχει διαφορετικές εμπειρίες και διαφορετικές αναγνώσεις του τοπίου και των πολιτιστικών περιεχομένων του. Η κίνηση σχεδιάζεται για να είναι ανεμπόδιστη, φυσική, ομαλή, λειτουργική. Για να ακολουθεί την φυσική ροή του τόπου. Σχεδιάζεται με τέτοιο τρόπο ώστε να δίνει την αίσθηση της πρωταρχικής κίνησης μέσα στο τοπίο, ως ένας φυσικός περίπατος, ως μια φιλική ξενάγηση. Σχεδιάζεται τέλος για να αποτελέσει την βασική ραχοκοκκαλία πάνω στην οποία θα αρθρωθούν οι επιμέρους χώροι, ως το πρωταρχικό ίχνος πάνω στο τόπο. Το ίχνος αυτό της κίνησης μπλέκεται με το φυσικό ανάγλυφο, καθώς η κίνηση αποσπάται είτε βυθίζεται σε αυτό. Μια κίνηση που εναλλάσσεται ανάμεσα στο να γίνεται μέρος του τοπίου, να αποτυπώνεται ως ίχνος πάνω σε αυτό είτε να αποστασιοποιείται από αυτό, γίνεται μια κίνηση βιωματική.
Η κίνηση ορίζει μια σταδιακή πορεία ανακάλυψης του τοπίου και του αρχαιολογικού χώρου, από την είσοδο (τερματικός σταθμός του cable car), στην υποδοχή και την τραπεζαρία, στη συνέχεια στο καθιστικό και τα δωμάτια και τέλος δίνει την δυνατότητα για συνέχισή της με την μορφή μονοπατιού ως τον αρχαιολογικό χώρο, για την φυσική προσέγγιση του επισκέπτη-φιλοξενούμενου από το δωμάτιό του στον αρχαιολογικό χώρο όταν αυτός το θελήσει, ως φυσική εξέλιξη της επίσκεψης.
Κατά την διάρκεια της πορείας υπάρχουν χώροι που κατευθύνουν τη θέαση ή την ανοίγουν πανοραμικά, χώροι προστατευμένοι ή εκτεθειμένοι, χώροι ανάπαυσης ή έντονης άσκησης , χώροι ατομικής απομόνωσης ή συλλογικής συνεύρεσης. Επίσης στον σχεδιασμό μπήκαν τρόποι για να μπορέσεις να βιώσεις διαφορετικούς παράγοντες του τοπίου, όπως το ύψος και την απόσταση, την κατακορυφότητα ή την οριζοντιότητα.
(β) Σημαντική επιλογή του σχεδιασμού είναι η διάσπαση του συγκροτήματος σε λειτουργικές ενότητες που τις συνδέει η κίνηση - πορεία. Δεν επιθυμούσαμε ένα συγκεντρωμένο κτήριο που να επιβάλλεται στο τοπίο. Θέλαμε το συγκρότημα να εντάσσεται μέσα στο τοπίο, να καθορίζεται από τις δυνάμεις του, να δίνει την αίσθηση ότι συνλειτουργεί μαζί του, συνυπάρχει και "συμπράττει". Η ομαλή συνύπαρξη "διακόπτεται" μόνο σε επιλεγμένα σημεία (που προκαθορίζονται από την αρχή ανάλογα με την σπουδαιότητά τους) για να υπάρξει μια έξαρση ή μια ρήξη με το τοπίο (όπως για παράδειγμα ο πύργος - παρατηρητήριο). Η διάσπαση του συγκροτήματος σε λειτουργικές ενότητες παράλληλα μας επιτρέπει να αναδείξουμε την διαφορετικότητα των λειτουργιών και να τις νοηματοδοτήσουμε διαφορετικά ανάλογα με τα σχεδιαστικά μέσα που χρησιμοποιούμε σε κάθε περίπτωση. Η υποδοχή και η τραπεζαρία ως χώρος πιο δημόσιος και μεγαλύτερης προσβασιμότητας, μπορεί να λειτουργεί και ανεξάρτητα από τους χώρους ύπνου και ξεκούρασης, που πρέπει να είναι πιο απομονωμένοι.
(γ) Οι επιλογές της μορφολογίας και της υλικότητας που χρησιμοποιούμε καθορίζονται από τις βασικές επιλογές που προαναφέραμε. Δηλαδή την έννοια του 'ίχνους' και της επέμβασης του ανθρώπου πάνω στο τοπίο, αλλά και την ισορροπημένη συνδιαλλαγή του με αυτό. Στηριχθήκαμε έτσι κυρίως στην ιδέα της 'διακύμανσης της υλικότητας'. Με την διακύμανση των υλικών και τον συνδυασμό βαρύτερων ή ελαφρύτερων δομικών στοιχείων, διαφάνειας ή αδιαφάνειας, εξασφαλίζεται ο διάλογος ανάμεσα στο μόνιμο και το εφήμερο και διατηρείται μια ποικιλία και μια πολλαπλότητα αναφορών και αναγνώσεων.

 

Hosted by www.Geocities.ws