|
BA?BAKANLIK ?NSAN HAKLARI DANI?MA KURULU
�Az?nl?k Haklar? ve K?lt?rel Haklar ?al??ma Grubu� Raporu
Ekim 2004
(?al??ma Grubu ?yelerince Temmuz 2003 toplant?s?nda imzalanan raporun, 01 Ekim 2004 itibariyle g?ncelle?tirilmi? ve Genel Kurulca kabul edilmi? bi?iminin 22 Ekim 2004 tarihinde Ba?bakanl??a takdim edilmi? ?eklidir)
� 1-D?NYADA AZINLIK KAVRAMI VE TANIMI
"Az?nl?k" kavram? d?nyada 16. y?zy?ldan bug?ne kullan?lmaktad?r. Mutlak?yet?i krall?k ad? verilen y?netim bi?imi kurulunca ve yakla??k ayn? zaman dilimi i?inde dinsel az?nl?klar ortaya ??k?nca {Katolik krall?klarda Protestanlar, Protestan krall?klarda Katolikler) bu az?nl?klar?n kar??l?kl? olarak korunmas? gerekmi? ve ancak o zaman az?nl?k kavram? ortaya ??km??t?r. 1789'dan sonra dinsel az?nl?klar?n yan?na bir de ulusal az?nl?k kavram? eklenecektir.
Avrupa devletleri bu az?nl?klar? korumay? kendi i?lerinde hallettikten sonra kendi d??lar?na d?nm??ler ve Osmanl? ?mparatorlu?u i?indeki gayrim?slimleri koruma ve bu sayede de Osmanl?'ya m?dahale etme ?abalar?na giri?mi?lerdir. Sonu?ta Avrupa ?lkeleri birbirleriyle ?at??maya ba?lam??lar, b?ylece ortaya '?ark Meselesi' (Do?u Sorunu) ??km??t?r.
Bu uluslararas? koruma ?abalan ?nce tek tarafl? koruma fermanlar? (?r. 1598 Nant Ferman?) ve ikili antla?malar (?r. 1699 Karlof?a Antla?mas?) bi?iminde ba?lam??, 19. y?zy?lda ?ok tarafl? antla?malar (?r, 1856 Paris Antla?mas?) evresine ge?mi? ve nihayet 1920'de Milletler Cemiyeti'nin kurulmas?yla "uluslararas? ?rg?t g?vencesinde az?nl?k korumas?" d?nemi a??lm??t?r. D?nya ?u anda da bu evrededir ve uluslararas? az?nl?k koruma mekanizmas? Birle?mi? Milletler, Avrupa Konseyi, Avrupa Birli?i, AG?T gibi kurulu?lar?n ?emsiyesi alt?nda y?r?mektedir.
� 2-T?RK?YE'DE AZINLIK KAVRAMI, TANIMI, K?LT?REL HAKLAR
Milletler Cemiyeti d?neminden bu yana az?nl?k kavram?n?n ?l??t? ??l?d?r: etnik, dilsel, dinsel az?nl?klar. Bununla birlikte, T?rkiye 1923 Lozan'da bunlar?n ???n? de kabul etmemi? ve yaln?zca gayrim?slim yurtta?lar?n az?nl?k oldu?unu ve dolay?s?yla uluslararas? az?nl?k korumas?ndan yararlanabilece?ini kabul ettirmi?tir.
Bununla birlikte, aradan yakla??k seksen y?l ge?mi? oldu?u ve bu arada d?nyadaki az?nl?k kavram?, tan?m? ve haklar? b?y?k geli?me g?sterdi?i i?in T?rkiye ciddi s?k?nt?larla kar?? kar??ya kalmaktad?r. ?stelik, 1990'dan sonra az?nl?k haklan hem mek?n hem de nitelik olarak daha da geni?lemi? ve g??lenmi?tir.
Bu s?k?nt?lar yaln?zca Lozan'?n s?n?rl? tan?m?ndan kaynaklanmamaktad?r. T?rkiye, imzalad??? uluslararas? s?zle?melere getirdi?i bir t?r rezervle (?ekince, ihtiraz? kay?t) daha da dar bir kal?p ileri s?rmektedir. Bu "Yorum Beyan?�na g?re, T?rkiye, Lozan'?n yan? s?ra 1982 Anayasas?n?n k?s?tlamalar?n? da uluslararas? ortamda ileri s?rmekte, kat?ld??? s?zle?melerde getirilen haklar?n Lozan'da kabul edilenler d???ndakilere de getirilmesi ve 1982 Anayasas? taraf?ndan yasaklanan haklardan olmas? halinde uygulanmayaca??n? bildirmektedir.
T?rkiye'nin bu konudaki s?k?nt?lar?n? iki noktada ?zetleyebiliriz:
1)T?rkiye'nin bu s?n?rlay?c? tutumu, d?nyadaki e?ilimlere gitgide ters d??mektedir.
BM ?nsah Haklar? Komitesinin 1990�lardaki yorumundan sonra e?ilim, bir ?lkede az?nl?k olup olmad???n? o ?lkeye sormamak ve e?er 'etnik, dilsel, dinsel bak?mdan farkl?l?k g?steren ve bu farkl?l??? kimli?inin ayr?lmaz par?as?
sayan' gruplar varsa, o devlette az?nl?k bulundu?unu kabul etmek y?n?ndedir. Fakat, bunlara az?nl?k stat?s?n? tan?y?p tan?mamak tamamen ulus-devletin yetki alan?na girer.
Burada hemen belirtelim ki Avrupa Birli?i�nin, T?rkiye�den, farkl? k?lt?rel gruplara az?nl?k stat?s? ve haklar? tan?nmas? yolunda bir talebi kesinlikle yoktur. Yaln?zca, k?lt?rel bak?mdan farkl? b?t?n yurtta?lara e?it muamele yap?lmas?n? istemektedir. Bu nokta ?ok iyi anla??lmak zorundad?r.
2) T?rkiye Lozan'? da gerekti?i gibi uygulamamaktad?r ve dolay?s?yla T?rkiye'nin bu
kurucu antla?mas?n?n kimi h?k?mlerini dahi ihlal etmektedir.
Bir kere, gayrim?slimlere getirilmi? olan haklar tam olarak uygulanmamaktad?r. Hem bu haklar yaln?zca ?? b?y?k az?nl??a (Ermeni, Musevi, Rum} tan?nmakta ve di?er gayrim?slimlere (?r. S?ryaniler i?in madde 40'daki e?itim hakk?) tan?nmamaktad?r, hem de Lozan Kesim III'n bu gayrim?slimler d???ndakilere uluslararas? koruma olmaks?z?n getirdi?i haklar devlet taraf?ndan g?rmezden gelinmektedir.
Birinci duruma ?rnek olarak, bas?nda '1936 Beyannamesi' olarak ?nlenen uygulama, ikinci duruma ise Lozan'?n 39/4 maddesi g?sterilebilir. Bu madde, �b?t?n TC yurtta?lar?ma, diledi?i dili ticarette, a??k ve kapal? toplant?larda, her t?rl? bas?n ve yay?n ara?lar?nda kullanma� hakk? getirmektedir. Yani bu kullan?m?n tek istisnas?, resm? dairelerdir. Bu konuda, ?rne?in radyo ve TV'lerde kimse istedi?i dilde yay?n yapamad??? ??in 03 A?ustos 2Q02'de ???nc? Uyum Paketi ??kart?lm??, ama o da uygulanamad??? i?in bir de 30 Temmuz 2003'te Yedinci Paket ??kart?lmas? gerekmi?tir. Kas?m 2003 sonunda RT?K bu konuda bir y?netmelik haz?rlam??t?r. Burada da zaman ve mekan k?s?tlamalar? getirilmi?tir.
Oysa, ?rne?in Lozan 39/4 uygulansa, ?rne?in K?rt?e yay?n konusunun getirdi?i ve T?rkiye'yi bo?u bo?una me?gul eden s?k?nt?l? tart??malar kendili?inden sona erecektir. B?yle bir durum, T?rkiye'nin d?rt a??dan ?ok i?ine yarayacakt?r:
1-T?rkiye'nin, ?ok yak?n bir gelecekte, zaten bir yarar?n? g?rmedi?i 'Yorum
Beyan?'ndan' vazge?mek zorunda kalaca?? kesindir. Bunu AB zoruyla de?il, kendi
iradesiyle yapmas? ulusal egemenlik kavram? a??s?ndan ?ok ?nemlidir ve bu da kendi
kurucu antla?mas? Lozan'?n h?k?mlerini uygulamas?yla olacakt?r.
2-Bir g?n, ka??n?lmaz olarak, herkes her dilde yay?n yapabilecektir. Buna ge?i?te
yeni ve tart??mal? yasalar ??karmakla u?ra?mak yerine, Lozan'?n zaten en az anayasa
de?erinde olan h?k?mlerinin uyguland??? gerek?esini ileri s?rmek devlet i?in b?y?k
kolayl?k sa?layacakt?r.
3-T?rkiye'de uluslararas? koruma alt?nda az?nl?k yaratmamak a??s?ndan, b?t?n
yurtta?lara m?mk?n oidu?u kadar geni? ?zg?rl?kler verilmesi gerekti?i a??kt?r ve bu
madde 't?m TC yurtta?lar?' ndan s?z etmektedir.
4)T?rkiye'de devletin kendi insan?na daha insanca muamele yapmas?n?n, ?lkede 'birlik ve beraberlik' a??s?ndan ?ok yararl? olaca??na ku?ku yoktur. ??nk? 'zorunlu yurtta?'lardan olu?an bir ?lke zay?f bir ?ikedir. ?nsanlar? mutlu ederek onlar? 'g?n?ll? yurtta?'lar haline getirmek bizzat devleti kuvvetlendirecektir.Devletin en az
?ekinece?i vatanda?, hakk?n? verdi?i vatanda?t?r.
� 3) T?RK?YE'DE ?LG?L? MEVZUAT VE UYGULAMA
T?rkiye'de az?nl?klar? ve dolay?s?yla k?lt?rel haklan ilgilendiren mevzuat, ?lkedeki az?nl?k kavram? ve haklar?ndan daha k?s?tlay?c? durumdad?r.
Bunun temel kayna??, Anayasa'n?n 3/1 maddesidir: 'T?rkiye devleti, ?lkesi ve milletiyle b?l?nmez bir b?t?nd?r. Dili T?rk?edir.'
Devletin ?lkesiyle b?l?nmez b?t?nl??? son derece do?al ve t?m d?nyada tart??mas?z kabul edilen bir husustur. Fakat 'milletin b?l?nmez b?t?nl???' kavram?, bizlere do?al gibi gelivermekle birlikte, bir Bat?l?ya son derece terstir. ??nk? bu terimi kullanmak milletin tek par?a (monolitik) oldu?unu s?ylemektir ki, milleti olu?turan ?e?itli alt-kimliklerin ink?r? anlam?na gelir ve dolay?s?yla demokrasinin ?z?ne kar??d?r. Bu 'yabanc?' olu? durumu uluslararas? insan haklan alan?nda ??yle somutla?maktad?r: Haklar?n s?n?rland?r?lmas?nda kullan?lan ?l??tlerde 'milli g?venlik' ve 'toprak b?t?nl???' vard?r ama, 'milletin b?t?nl???' yoktur.?nsan Haklar? Avrupa Mahkemesi (?HAM) kendi ?n?ne getirilen davalarda, '?lkede az?nl?klar bulundu?unu ileri s?rme'nin engellenemeyece?ini belirterek ihlal karar? vermektedir.
Di?er yandan, '(T?rkiye Devletinin] Dili T?rk?edir' ibaresini anlamak hepten imkans?zd?r, ??nk? devletin dili olmaz. Resm? dili olur ve o ?lkedeki yurtta?lar devletle ili?kilerinde bu resm? dili kullanman?n yan? s?ra ?e?itli diller konu?urlar ve bu dillerde yay?n yaparlar. Nitekim, 1961 Anayasas?ndaki ifade: �Resmi dil T?rk?edir� bi?imindedir. (md.3)
Anayasa'n?n ve yasalar?n say?siz maddesinde tekrarlanan 'devletin ?lkesi ve ulusuyla b?l?nmez b?t?nl???' ilkesi, 'az?nl?k yaratmak' ad? alt?nda k?lt?rel alt-kimlikleri reddeder bi?imde yorumlan?nca, T?rkiye'deki mevzuat, 'alt-kimliklerin tan?nmas?' halinde bu b?t?nl???n bozulmak istendi?ini varsaymaya ve dolay?s?yla bunu yapanlar? 'b?l?c?l?k/y?k?cil?k'la su?lamaya y?nelik bir mevzuat olmaktad?r. Ter?rle M?cadele Kanunu, Polis Vazife ve Salahiyetleri Kanunu, T?rkiye Radyo ve Televizyon Kanunu, Dernekler Kanunu, Siyasi Partiler Kanunu gibi ?nemli yasalarda 'etnik ve dilsel farkl?l?klara dayanan az?nl?klar?n var oldu?unu ileri s?rmek yoluyla az?nl?k yaratmak' ?iddetle cezaland?r?lmaktad?r.
Anayasa b?yle olunca, kimi yasa ve y?netmeliklerde, 'T?rk' teriminin Atat?rk taraf?ndan alg?lanm?? bi?imine hi? de benzemeyen h?k?mler getirilebilmektedir. ?rne?in 28 Aral?k 1988'de ??kart?lan ve 1991'e kadar uygulanan 'Sabotajlara Kar?? Koruma Y?netmeli?i', hangi kategorilerin sabotaj yapabileceklerini s?ralarken, gayrim?slim TC vatanda?lar?n? da 'Memleket i?indeki yerli yabanc?lar (T?rk tabaal?) ve yabanc? ?rktan olanlar' diyerek bu kategoriye katm??t?r. 'Yabanc?lar taraf?ndan a??lm?? ?zel okullar'a 'T?rk m?d?r ba?yard?mc?s?' atanmas?na ili?kin olan 625 say?l? ?zel ??retim Kurumlar? Kanununun 24/1 maddesi, T?rk yurtta?? olan az?nl?klar?n okullar?na da uygulanmaktad?r. ?stelik, md.24/1 bu ba?yard?mc?n?n 'T?rk as?ll? ve TC uyruklu' olaca??n? s?ylemektedir ve bu h?k?m halen y?r?rl?ktedir.
1940'lara kadar gayrim?slim yurtta?lar?n 'ecanip' (yabanc?lar) defterine kaydedilmi? olmas?, 1942 Varl?k Vergisinin yasada bulunmayan bir 'G' (gayrim?slim) cetveli uygulayarak bu yurtta?lardan M?sl?manlara oranla ?ok daha fazla vergi alm?? bulunmas?, 1950lere kadar asker? okullara ve hatta sivil kurumlara kabul edilmenin 'TC tebaas?ndan ve T?rk ?rk?ndan oimak" ?art?na ba?l? k?l?nmas?, b?t?n bunlar yaln?zca ge?mi?te kalm?? olaylar de?ildir. Bug?n de TSK, D??i?leri, Emniyet; M?T ba?ta olmak ?zere, ?niversiteler d???nda gayrim?slim memura rastlanmaz. Bu ?rnekler 21. Y?zy?l e?i?inde T?rkiye'yi uluslararas? planda lay?k oldu?u yere ula?maktan ciddi bi?imde al?koyan ve i?te de ulusai birli?i zedeleyen uygulamalard?r.
� 4)T?RK?YE'DE ?LG?L? MAHKEME ??T?HATLARI
Anayasa Mahkemesi ve Siyasal Parti Kapatma Kararlar?
B?yle bir mevzuat kar??s?nda, Anayasa Mahkemesi'nin s?k s?k parti kapatma karartan ald???na rastlanmaktad?r.
Bununla birlikte, Anayasa Mahkemesi'nin, yorum yaparken, hukukun kimi temel kavramlar?n? g?zard? etti?i ve dolay?s?yla T?rkiye'deki demokrasinin daha da zedelenmesine yol a?t??? da do?rudur.
?rne?in Mahkeme, Haziran 1994 DEP kapatma karar?nda 'S?n?rs?z hakleri s?n?rl? haklara, ulusun kendisi olmay? az?nl?k olmaya d?n??t?rmenin anlams?z' oldu?unu s?ylerken, 'negatif hak' (b?t?n yurtta?lara verilen e?itlik haklar?) ile 'pozitif/grupsal hak' (yaln?zca dezavantajl? yurtta?lara verilen art? haklar) ayr?m?n? bilmezden gelmi?tir. Ayr?ca, Mahkeme'nin bu ifadesi, ?o?unlu?a mensup yurtta?lar? birinci s?n?f, az?nl??a mensup yurtta?lar? ise ikinci s?n?f addeder niteliktedir.
Anayasa Mahkemesi ?rne?in TEP kapatma karar?nda, ?nce farkl? kimliklerin varl???ndan s?z etmenin m?mk?n oldu?unu s?ylemi?, ama hemen arkas?ndan farkl? kimlikler bulundu?unu s?ylemenin 'zamanla b?t?nden kopma e?ilimine' girece?ini ekleyerek eski tutumunu s?rd?rm??t?r (TEP kapatma karar?, E: 1979/1, K: 1980/1)
Bu tutum, T?rkiye'de farkl? etnik, dinsel, k?lt?rel vs. k?kenden ki?ilerin varl???n?n tan?nmas?n?n, devletin par?alanmas?na yol a?aca?? korkusundan kaynaklanmaktad?r.
Yarg?tay'?n ve Dan??tay'?n ?lgili Kararlar?
T?rkiye'deki kimi yurtta?lar ne yaz?k ki 'yabanc?' olarak alg?lanmaktad?r. Fakat, halk aras?nda b?yle bir yanl???n yap?lmas?n?n yan? s?ra, '1936 Beyannamesi' ad?yla tan?nan gayrim?slim vak?flar? sorununda verdi?i kararlarla Yarg?tay'?n da bu ciddi yanl??a d??t??? (ve hatta bu yanl??ta ?srar etti?i) g?r?lm??t?r.
Nitekim, Yarg?tay Hukuk Genel Kurulu 1974 y?l?nda verdi?i kararda ; 'yabanc?lar?n T?rkiye'de mal edinmeleri yasaklanm?? olup', demek suretiyle, bir gayrim?slim T?rk kurulu?u olan Bal?kl? Rum Hastanesi Vakf?'n?n mal edinemeyece?ine karar vermi?tir. Savunma avukatlar?n?n bu yanl??l??? belirtmeleri ?zerine ayn? Kurul bu sefer "Daval? m?lhak vakf?n T?rk vatanda?lar? taraf?ndan kurulmu? olmas?na kar??n onama karar?nda 'yabanc?lar?n T?rkiye'de ta??nmaz mal edinmelerini yasaklayan yasalardan s?z edilmesi' bir yan?lg? sonucudur" demi? ve ilave etmi?tir: "(Bu nedenle o t?mcenin] d?zeltme yoluyla ilamdan ??kart?lmas?na, bunun d???nda d?zeltme iste?inin reddine" (HGK E:1971/2-820, K:1974/505, 08.05.1974) Yani, Yarg?tay yanl??ta ?srarl?d?r, Fakat b?yle yanl??lar millet kavram?na ?ok zarar verici ve T?rkiye'yi uluslararas? ortamda k???k d???r?c? niteliktedir.
Bu '1936 Beyannamesi' konusu 02 Ocak 2003'te ??kart?lan D?rd?nc? AB Uyum Paketi'ne sokularak d?zeltilmi?se de, uygulamada haks?zl?k bug?n de oldu?u gibi devam etmektedir, Nitekim 19 Haziran 2003'te ??kart?lan Alt?nc? Uyum Paketi'nde ayn? husus yinelenmek zorunda kal?nm??t?r. Uygulamada ise hen?z sonu? al?nabilmi? de?ildir.
Son olarak, 1936 Beyannamesi kald?r?ld??? halde, Surp Ha? Ermeni Lisesi Vakf?'na Hazine'nin ?ubat 2003'te a?t??? davada iddialar?n? '??i?leri Bakanl??? Az?nl?k Tali Komisyonu' karar?na dayand?rm?? olmas?, tek kelimeyle vahim bir durumu yans?tmaktad?r. T?rkiye'de dinleri ?o?unluktan farkl? olan yurtta?lar?n mallan s?z
konusu oldu?unda, devlet ?emas?nda bulunmayan b?yle bir Tali Komisyon devreye girmektedir ki, etnik ve dinse! ayr?mc?l?k konusunda bundan daha dorukta bir ?rnek vermek herhalde zordur.
?dari yarg?ya gelince, ?stanbul 2 Numaral? idare Mahkemesi bir Rum Ortodoks yurtta??m?z hakk?nda 'Yabanc? uyruklu TC vatanda??' terimini kullanm??t?r (E: 1995/1271, K:1996/552, 17.04.1996). Dahas?, ?dare Mahkemesi karar?n?n temel dayana?? olan bu ?ok ilgin? terim Dan??tay'?n 12. Dairesinin dikkatine sunuldu?unda, temyiz nedeni say?lmam?? vs mahkemenin karar? oybirli?iyle onaylanm??t?r (E:1997/2217, K:1997/4256, 24.12.1997)
� 5) T?RK?YE'DEK? DURUMUN TEMELLER?
?nceledi?imiz bu az?nl?klar konusunun T?rkiye'de ?ok dar ve ?ok yanl?? bir a??dan ele al?nd??? a??kt?r. Bu a??n?n temel direkleri ??yle ?zetlenebilir:
1)T?rkiye, az?nl?k kavram?n?n ve hukukunun d?nyadaki geli?melerini izlemek yerine,
1923 y?l?na tak?l?p kalmakta, ?stelik 1923 Lozan'? da yanl??/eksik yorumlamaktad?r.
2)Az?nl???n farkl? kimli?inin kabul? ile az?nl?k stat?s?/haklar? vermek ayn? ?ey say?lmakta/san?lmaktad?r. Oysa birincisi objektif bir durumdur, ikincisi ise devletin bilece?i i?tir.
3)Demokrasi anlam?na gelen 'i? self-determinasyon' ile par?alanma anlam?na gelen
'd?? self-determinasyon' ayn? ?ey san?lmakta ve sonu?ta farkl? kimliklerin tan?nmas?
ile devlet topra??n?n par?alanmas? ayn? ?ey say?lmaktad?r.
4)Millet konusunda teklik ile birlik ayn? ?ey say?lmakta/san?lmakta ve birincinin ikinciyi
gitgide tahrip etmekte oldu?unun fark?na var?lmarnaktad?r.
5)Bir millet olarak T?rklerden s?z ederken, 'T?rk' teriminin ayn? zamanda bir etnik
grup anlam?na geldi?i g?r?lmemektedir.
Bu durumlar?n ortaya ??kmas?n?n, biri kuramsal di?eri de tarihsel/siyasal olmak ?zere
iki temeli vard?r.
Kuramsal Neden: T?rkiye Cumhuriyeti'nde Alt-?st Kimlik ?li?kisi
T?rkiye, Osmanl? imparatorlu?u y?k?ld?ktan sonra onun yerine ge?erken, onda bulunan alt-kimlikleri (?e?itli etnik, dinsel, vs, gruplar?) oldu?u gibi miras alm??t?r. Fakat imparatorluktaki ?st-kimlik {devletin yurtta??na verdi?i kimlik) 'Osmanl?' iken, T?rkiye Cumhuriyeti'nde 'T?rk' olarak belirlenmi?tir.
Bu ?st-kimlik vatanda?? ?rk ve hatta dinle tan?mlama e?ilimindedir. ?r, "Yurt d???ndaki soyda?lar?m?z" dendi?i zaman T?rk etnik k?kenden olanlar kastedilmektedir. Di?er yandan 'T?rk' say?labilmek i?in ayr?ca 'M?sl?man' olmak gerekti?i, gayrim?slim yurtta?lar?m?za 'T?rk' de?il 'Vatanda?' denmesinden de
bellidir. T?rkiye'de hi? kimse ?rne?in bir Rum veya Musevi yurtta?tan s?z etti?i
zaman "T?rk dememektedir, ??nk? M?sl?man olmayan bir yurtta?tan s?z
etmektedir. Bunun devlet uygulamas?na ili?kin ?z?c? ?rnekleri yukar?da yeterince
verilmi?tir.
Bu durum, kendini T?rk ?rk?ndan saymayan di?er alt-kimlikleri yabanc?la?t?rm?? ve sorun yaratm??t?r. E?er, bu ?st-kimlik �T?rkiyeli� olsayd?, bu durum ortaya ??kmazd?. ??nk? tamamen � toprak� esas?na dayand??? ve �kan� esas?n? tamamen d??lad??? i?in b?t?n alt-kimlikleri e?it bi?imde kucaklayarak ve i?in i?ine etnik, dinsel vs. ?zellikleri kar??t?rmam?? olacakt?.
Bu konuda, 82 Anayasas?n?n vatanda?l?k tan?m?, Atat?rk�?n 1924 Anayasas?n?n tan?m?ndan ?ok daha dard?r. 24 Anayasas?, �T?rkiye Ahalisi� terimini kullanm??t?r. Bu terim, yaln?zca ?zerinde ya?anan topra?a g?nderme yapt???na de?indi?imiz �T?rkiyeli� bi?imindeki ?st-kimli?i ?a?r??t?rmaktad?r. Bu ?st-kimlik, eskiden ?zde? say?lan �milliyet� (belli bir etnik k?kene mensubiyet) ile �vatanda?l?k� (bireyin devletle hukuksal ili?kisi) kavramlar?n? ayr? ve ba??ms?z kavramlar olarak ele almay? sa?layacak ve bu toprakta ya?ayan b?t?n alt-kimlikleir istisnas?z kucaklayacakt?r. B?ylece �G?n?ll?� vatanda?lardan olu?acak ulusun , devletini ?ok daha b?y?k bir istekle benimseyece?ine hi?bir ku?ku yoktur.
Tarihsel ve Siyasal Neden; Sevr Sendromu
1990'lann ba??nda T?rkiye'nin par?alanma tehlikesiyle kar?? kar??ya oldu?u hususunda bir 'Sevr Sendromu'nun ya?and??? bilinmektedir. Fakat b?yle bir havan?n bug?n de ileri s?r?lmesi ve bir 'paranoya' haline gelmi? olmas? rahats?z edici ve milleti zay?flat?c? bir durumdur. Bug?n Do?u Karadeniz'de bir Pontus Devleti'nin kurulaca??ndan, D?nmelerin T?rkiye'yi idare etti?inden, Fener Patrikhanesinin ?stanbul'da bir t?r Vatikan devleti kuraca??ndan s?z edenler b?yle bir havay? yaratmaya ?zen g?stermektedirler.
Bu t?rden bir atmosfer, T?rkiye'deki en masum kimlik taleplerini bile T?rkiye'nin par?alanmak istendi?i bi?imde yorumlamakta ve an?nda bast?rmak istemektedir. Bu durum, ayn? zamanda, b?y?k Bat?l? ?lkelerin m?dahalesini de davet etmektedir, ??nk? T?rkiye'nin AB'ye girebilmek i?in kendi imzas?yla r?za g?sterdi?i demokrasiye ayk?r?l?k olu?turmaktad?r. Kendi yurdunda b?yle bir paranoyayla demokrasiyi geciktirmek, T?rkiye'ye hizmet de?ildir. ?zellikle K?rt?e'nin kullan?lmas? konusunda getirilmek istenen reformlar s?z konusu oldu?unda, hemen T?rkiye'nin par?alanaca??ndan s?z edilmekte, bunun ter?r? canland?raca?? s?ylenmekte, her t?rl? reform b?yle bir paranoya havas? i?inde engellenmek istenmektedir. Oysa, bunu yapanlar, reformlar engellendi?i takdirde kimi ?evrelerin ter?r? tekrar tek alternatif olarak alg?lamaya s?r?klenebilece?ini g?rmemektedirler.
Bununla birlikte, AB'ye haz?rl?k s?reci, T?rkiye'deki az?nl?k haklar? ve k?lt?rel haklar konusunu ?ok olumlu bir s?rece sokmu?tur. Bu s?re?, 1920 ve 30'larda Kemalizm'in ?lkeyi ?a?da?la?t?rmak ??in 'yukar?dan devrim�le yapt??? hukuk reformlar?n?n do?rudan devam? niteli?indedir. Nas?l bu y?llarda Kemalist yukar?dan devrime a?a??dan yukar?ya ?iddetli tepkiler ('irtica') gelmi?se, bug?n de bu Uyum Paketlerine tepki gelmektedir. Bu 'Sevr Paranoyas?'n?n besledi?i zihniyet, reformlara ?iddetle direnmektedir.
Fakat T?rkiye'deki mevzuat? ?a?da?la?t?rmamak y?z?nden ?HAM'?n art?k Yarg?tay ?zerinde bir temyiz mahkemesine d?n??t??? ve S?zle?mesinin (?HAS) ihlali olarak g?r?len ulusal mahkeme kararlar?n?n tekrar dava konusu yap?lmas?n?n m?mk?n k?l?nd??? bir T?rkiye'de zaman zaman geriye gitme ?abalar? g?r?lse de, art?k buradan geriye d?n?? zor g?z?kmektedir.
� SONU?
Y?llarca ?ok farkl? k?lt?rlerin bar?nd??? Anadolu co?rafyas?, k?lt?rel ve tarihsel zenginliklerin de be?i?idir. Osmanl? d?neminde ?mmet anlay???yla bir?ok kimli?i b?nyesinde bar?nd?ran d?nemin ard?ndan T?rkiye'de tek k?lt?rl? homojen bir ulus olu?turma yolunda ciddi ad?mlar at?lm??t?r. Ama farkl? kimlik ve k?lt?rler bir mozaik olarak Anadolu topraklar?nda varl???n? s?rd?rmeye devam etmi?tir.
Kemalist devrimin yap?ld??? 1920 ve 30�larda do?al olan bu tutum, bizzat Atat?rk'?n 'Muas?r Medeniyet' tezi icab? art?k geride kalm??t?r. Bug?n Muas?r Medeniyet 1920 ve 30'lann Avrupas? de?il, 2000'lerin Avrupas?d?r, Art?k, vatanda?l?k anlay???n?n yeniden g?zden ge?irilerek, ?a?da? Avrupa'daki ?ok kimlikli, ?ok k?lt?rl?, demokratik, ?zg?rl?k?? ve ?o?ulcu bir toplumsal modelin al?nmas? zorunludur.
Buna g?re ?zg?r, ba??ms?z, yarat?c? yetenekleri ile k?lt?rel haklar?n? rahat?a kullanabilen, hak ve g?revlerinin bilincinde olan bireylerin sahip bulunduklar? siyasal ve hukuksal stat?n?n tan?mlanmas? gerekir. AB Uyum Yasalar?yla par?a par?a yap?lmak istenen bu tan?mlama,
a-Bireysel ?zg?rl?klere sahip olma hakk?,
b-Ekonomik ve toplumsal olanaklardan ?zg?rce yararlanma hakk?,
c-Devlete kat?lma hakk?,
d-K?lt?rei ?o?ulculuk hakk?
?lkelerinin, yasalar?m?z?n t?m?n?n taranmas? sonucu hayata ge?irilmesiyle m?mk?nd?r.Bu ilkelerin uygulanmas? anlam?nda:
1)T?rkiye Cumhuriyeti anayasas? ve ilgili yasalar; ?zg?rl?k??, ?o?ulcu ve demokratik bir i?erikte ve toplumun,?rg?tl? kesimlerinin kat?l?m?yla yeni ba?tan yaz?lmal?d?r.
2)E?it hakl? vatanda?l?k temelinde, farkl? kimlik ve k?lt?re sahip ki?ilerin kendi kimliklerini koruma ve geli?tirme haklar? (yay?n, kendini ifade, ??renim gibi) g?vence alt?na al?nmal?d?r.
3)Merkez? y?netim ve yerel y?netimler, yurtta?lar?n kat?l?m?n? ve denetimini esas alacak bir bi?imde ?effafla?t?r?lmal? ve demokratikle?tirilmelidir.
4)?nsan hak ve ?zg?rl?klerine y?nelik evrensel normlar? i?eren uluslararas? s?zle?meler ve temel belgeler, ?zellikle de Avrupa Konseyi ?er?eve S?zle?mesi ?ekincesiz imzalanarak onaylanmal? ve hayata ge?irilmelidir. Bundan sonra, art?k uluslararas? s?zle?melere T?rkiye'deki alt kimliklerin inkar? anlam?na gelecek ?ekinceler ve yorum beyanlar? getirilmemelidir.
|
|
