Auteur: Mayra Coffie.
Pèrmiti mi felisitá tur nos enfermeranan ku inisio dje
siman aki. ku inisio di Nurses’ Week. No ta promé biaha ku mi ta
para bosnan dilanti na e momentu di konmemorá 12 di mei. i no ta
promé biaha ku mi ta haña e oportunidat di ekspresa mi apresio
pa e profeshon di enfermera.
A?ña pasa nos tabata na St.Rosa i na e momentu ei nos no por
a pensa ku durante e a?a ku ta sigui, lo tabatin asina tantu diskushon,
pregunta, i preshon den salu públiko.
Nos tur por a antisipá si, pasobra nos por a sa ku salu públiko
lo no keda skapa for di e trayekto ku nos ta yama IMF.
E konsekuenshanan si nos a konosí debidamente. P.e. fundashonnan
di kuido na kas mester a haña 2% menos di supsidio, hòspital
no a haña e oumento di tarifa ku ela pidi, kuido pa hende grandi
mester a haña menos supsidio, no tin fondanan pa hasi e invershonnan
nesesario ets.
Tur esaki pa motibu di e situashon finansiero di gobiernu di Korsou,
ku mester baha su gastunan pa hasi e defisit ku e tin riba presupuesto
un defisit finansiabel.
Diskushonnan ta tuma luga den tur intensidat i for di masha hopi skina.
Diskushonnan pa nos líkido un defisit di 45 mion den “kuido
pa salu” alabes sanea debenan astronómiko. i baha 25 mion mas den
gastunan di salu. Ke men nos ta papiando riba 70 mion di gastu ku mester
baha. Pa nos yega na un situashon kaminda nos entradanan di prima i kontribushon
di gobiernu ta mes haltu ku e loke nos ta gasta den kuido pa salu.
Nos ta di opinion ku ta ehersisionan ku no por sosodé den un
añ?a. Ta ehersisionan ku no por sosodé, si nos no ke hasi
daño ireparabel na nos sistema di salu públiko, di modo ku
nos no ta sali afó nunka mas.
Ta p’esei nos mester traha huntu e struktura den kua nos ta kere ku nos por alkansá un salu públiko finansiamentu kargabel pa e komunidat, pero den kua tur nos hendenan ta sigurá kontra gastunan di kuido, p.e. e hende ku hasi 60 añ?a i awor no por bai ningun kaminda pa sigurá su mes ku no ta den e “vangnet” di P.P. E struktura mester ta un garantia tambe ku nos ta haña e kalidat i e efisiensia den salu públiko ku nos komunidat mester.
Si nos sinta laga e orkan di IMF pasa riba nos manera e ta biniendo, nos no ta sali fo’i dje situashon aki nunka mas i mi ta pronostiká ku salu e ora ei ta bira algu ku bo ta haña ora bo por paga p’e. Esei ta kontra derechinan humano universo.
Pero awe nos ta selebrá nurses week. Nos ta buta atenshon riba
e profeshon di enfermera.
Kiko e profeshon tin di aber ku e situashon di saneamentu finansiero?
Kiko e profeshon tin di aber ku IMF i su programa di baha gastu?
Kon nos ta mira e tema ku bosnan ke diskutí e siman aki, esta
profeshonalisá bosnan mes mas tantu pa por haña téknikanan
di komuniká i informá e pashènt/kliente tokante su
salu i desishonnan ku e mester tuma relashoná ku su salu.
Kon tur esaki ta relatá su mes ku loke aktualmente ta sosodiendo
den salu públiko?
Ken mas mihó pa duna un kontesta riba e pregunta aki ku no ta
bosnan mes.
Den e foyetonan ku mi a mira, mi ta nota ku atenshon ta wòrdu
buta riba haña e abilidatnan pa por asistí e pashènt
pa e tuma desishonnan bon riba su salu.
Awor, ke hubo si nos yega den un situashon kaminda nos tur sa kiko
e pashènt mester, ki sorto di kuido e mester, p.e. medisina, tratamento.
operashon, kuido médiko den eksterior, i nos sa ku e no ta hañele.
Ke hubo p.e. si nos sa ku e pashènt ei tin sierto rísiko,
i nos ke pa e a hasi algun tèst, pero su seguro no ta kubriele?
Ke hubo si e pashènt mester bai eksterior pa tratamentu i nos
ta bisele ku no por?
Kon bosnan ta mira posishon di enfermera den e momentu ei pa loke ta
trata relashon ku e pashènt?
Kon por yudele pa e logra e tratamentu?
Ke hubo si mirando situashon finansiero di nos pais i diskushonnan ku
ta tuma luga den salu públiko, resultá den tal situashon
ku un hende mester paga su mes kuido?
Esun ku no por paga no ta haña e kuido hinter mas?
Nos ta bringando ku alma i kurpa pa e kosnan aki no sosodé.
IMF no por pasa aki nan i laga nos den un situashon manera ora orkan kaba
di pasa.
Tin demasiado motibu den nos komunidat pa suidadanonan no sinti nan
mes bon tur ora. No solamente pa motibunan físiko, pero tambe pa
e situashon sosial ku nos pais ta pasando aden, a base di e situashon ekonómiko
i falta di fiansa serka gobiernu.
Esei ta buta ku suidadanonan no por konta ku tur e nesesidatnan básiko
ku ta buta un hende mester por sintiele optimal hende. Nos ta bringando
kontra tur e bareranan aki komo komunidat.
Ta p’esei nos no por tin mas barera aserka. Nos no por tin mas barera
den salu públiko pa stroba e suidadano di tin akseso na un sistema
di salu. no importá su origen, of forsa finansiero.
Ta p’esei mi ke pidi bosnan awe, pa durante e siman ku ta bin, ora
bosnan ta trata temanan di suma importansha pa e profeshon di enfermera,
purba buta aserka, purba diskutí tambe e sistema di salu den kua
e enfermera mester traha.
Kiko ta e sistema mas mihó pa traha aden pa garantisá
un bon funkshonamentu di e enfermera, manera bosnan ta visualisele.
Nos kada un tin su responsabilidat pa salvaguardia nos sistema di salu
i sòru pa semper e ta mas efisiente i sirbi nos nesesidatnan. Gobiernu
tin di dje, pashèntnan tin di nan, i bosnan tambe tin di bosnan.
E hecho ku bosnan ta usa e siman aki no solamente pa selebrá
pero tambe pa kapasitá bosnan mes mas i mas ta muestra ku bosnan
ta tuma e responsabilidat na serio.
Pa esei masha danki na nomber di Gobiernu di Korsou. Hopi forsa den
e trabou di enfermera, masha pabien ku konmemorashon di 12 di mei i danki
pa e kooperashon ku bosnan tur ta duna pa nos garantisá un bon kuido
na nos suidadanonan den nesesidat.
Mayra Coffie.