Seralarda ilaçlama hacminin düşürülmesiyle ilgili yapılan çalışmalarda, hava akımlı döner diskli el pülverizatörünün (12 volt DC taşınabilir şarj edilebilir) (Ulvafan) performansı belirlenmiş, kontrol aleti olarak sırt pülverizatörü alınıp biyolojik etkileri araştırılmıştır. Domateste 1997 yılında yaprak bitine karşı Delthamethrin, 2,5’nin pülverizatörde 50ml/da ve ulvafanda ruhsatlı dozun ¼ oranında yapılan denemelerde yüzde etki çok düşük olmakla beraber, ulvafan (% 56,66; % 48,82) karşılaştırma aletinden (% 51,11; %5,88) daha yüksek etki göstermiştir. Patlıcanda 1999 yılında yaprak bitine karşı İmidacloprid, 350 g/l SC pülverizatörde 20ml/da ve ulvafanda ruhsatlı dozun ¼ oranında denenmiştir. Uvafanın biyolojik aktivitesinin yüksek (%92,6; 93,1; %73,0) olduğu saptanmıştır. Sonuç olarak Ulvafanın örtü altı sebze yetiştiriciliğinde, zararlılara karşı ilaçlamalarda kullanılabileceği kanısına varılmıştır. Ancak, her zararlı için etkili dozun belirlenmesi gerekmektedir.

The performance of the air-assisted spinning disc sprayer (powered by a 12 volt DC portable rechargeable) (ulvafan) and knap-sack sprayer (control sprayer) was tested. Delthamethrin, 2,5 EC was tested in 50ml/da dosage with knap-sack sprayer and ¼ 'th, of this dosage with ulvafan against aphid on tomato in 1997. The biological activity was very low with both sprayers. Nevertheless, The biological activity was slightly more in ulvafan treatment (% 56,66; % 48,82) in comparison with knap-sack sprayer (% 51,11; %5,88). İmidacloprid, 350 g/l SC at ¼ 'th rate of registrated dosage 20 ml/ was used in low volume trials with ulvafan against aphid on egg plant in 1999. The biological activity was sufficient with ulvafan (%92,6; 93,1; %73,0). It is concluded that ulvafan can be used in protected vegetables. However, it is necessary to determine the dosages of the chemicals with ulvafan application for each pest separately.

Seralarda ilaç dağılım düzgünlüğünü iyileştirmek ve ilaçlama hacmini azaltmanın yanında birim alanda kullanılan ilaç dozunu da azaltmak ekoloji ve ekonomi yönünden gerekli olmaktadır. Bu çalışmada döner diskli aletlerin bu amaca uygun olup olmadığı incelenmiştir.

Aküyle çalıştırılan döner diskli hava akımlı el pülverizatörü (Ulvafan), 2.6x2 cm boyutlarında WSP (suya duyarlı kağıtlar) çalışmanın materyalini oluşturmuştur. Düşük basınçlı sırt pülverizatörü (sp) karşılaştırma aleti olarak alınmıştır. Araştırmada kullanılan ilaçlama makinelerinin genel tanıtımı Çizelge 2’de verilmiştir. Sırt pülverizatörü; çift pistonlu, 12 litre depolu olup, içi boş konik huzmeli 1 numaralı hidrolik meme kullanılmıştır. Ulvafan cihazında, depoda bulunan ilaç, yerçekimi etkisiyle, bir memeden geçerek döner diske gelmektedir. Aküden gücünü alan ve 12000 d/dak hızla dönen diskin kenarlarında tekdüze bir şekilde damlalara ayrılan ilaç, fanın yarattığı hava akımı etkisiyle hem daha küçük damlacıklara ayrılmakta, hem de hedefe doğru yönlendirilmektedir. Böylece ilaç, bitki arasına ve yaprak altlarına ulaştırılabilmektedir. Ulvafan cihazı ve teknik özellikleri Şekil 1’de verilmiştir.

Depo hacmi : 1 litre

Enerji tüketimi: 20 Wat

Meme rengi : kırmızı

Meme debisi: 83 ml/dak

Teorik damla boyutu: 50 m m

Fan menzili : 4-6 m

özellikleri.

Bitki üzerindeki ilacın dağılım düzgünlüğünü saptamak amacıyla, örnek alma yüzeyleri (WSP ler), bitkilerin alt, orta ve üst bölgelerindeki birer yaprağın alt ve üst yüzeylerine, 3 tekerrürlü olarak tesadüfen yerleştirilmiştir (Deligönül, 1984). Toprak yüzeyine ulaşan ilaç miktarını saptamak için, bitki altına ve sıra arasındaki toprak yüzeyine 1 m aralıklarla 3 adet WSP yerleştirilmiştir. Yaklaşık 10 dakika kurumaya bırakılan WSP’ ler önceden numaralanmış zarflara ayrı ayrı toplanarak IPA (Image process analysis) analiz yapılmak üzere laboratuvara getirilmiştir. Damla parametrelerinden, yüzde örtme oranları ve cm²'deki damla sayıları bilgisayar yardımıyla incelenmiştir (Öztürk ve ark.1991).

Deneme yaprak biti ile bulaşık bir patlıcan (1997) ve domates (1999) serasında eş yapma deneme desenine göre 3 (2 adet alet+ şahit) karakter ve 5 tekerrürlü olarak yapılmıştır. Parsel alanları 20m² (1997) ve 22m² (1999) alınmıştır. Sırt pülverizatörü karşılaştırma aleti olarak alınmıştır. Denemede, 1997 yılında Delthamethrin,%2.5 EC (Decis 2.5 EC, AgrEvo) ilacı, sırt pülverizatöründe 50 ml/da dozunda; 1999 yılında İmidacloprid 350 g/l SC(Confidor SC 350, Bayer) 20 ml/100l su dozunda kullanılmıştır. Ulvafan cihazında, ithalatçı firmanın önerdiği ruhsatlı dozun 1/4 oranındaki dozu kullanılmıştır. Her iki pülverizatörle deneme öncesi kalibrasyon yapılmıştır. İlaçlamalar sırasında basınç ve ilerleme hızının değişmemesine özen gösterilmiştir.

Pülverizatörlerin yaprak bitine karşı biyolojik aktivitesini belirlemek üzere yaprak biti görülmeye başladığında ön sayım yapılarak deneme açılmıştır. Ön sayımda yaprak biti yoğunluğu parsellerde yaprak başına ortalama 1997 yılında 2,1-3,5 indeks değerleri, 1999 yılında 63-200 adet/yaprak arasında olduğu saptanmıştır. Her sayım öncesi parsellerde genel bir gözlem yapılarak populasyonu temsil edebilmesi için alt, orta ve üst yapraklardaki yoğunluk gözden geçirilerek sayımın 1997 yılında üst ve orta yapraklar, 1999 yılında orta ve alt seviyesinde yapılması gerektiğine karar verilerek sayımlar bu seviyede yapılmıştır. Her parselde rasgele seçilen 10 patlıcan ve domates bitkisinden sayım yapılan seviyelerden birer yaprak toplanarak yapraklarda bulunan canlı yaprak bitleri sayılmıştır. Sayımlarda 1997 yılında 0-6 skalası kullanılmıştır (Çizelge 3). 1999 yılında sayım ve indeks değerleri üzerinden değerlendirme yapılarak sayım değerleri dikkate alınmıştır. Sayımlar 1997 yılında 1 ve 3 gün sonra, 1999 yılında 1, 3 ve 7 gün sonra yapılmıştır. Yüzde etki “Yüzdesiz Abbott” formülüne göre belirlenmiştir. Yüzde etkiler 1997 yılında “T” testine tabi tutularak her iki pülverizatör ile elde edilen biyolojik aktivite verileri karşılaştırılmıştır.

Püskürtme sıvısının dağılımına bitki fenolojisinin etkili olması nedeniyle, ilaçlama döneminde yaprak alan endeksi (YAİ) hesaplanmıştır. Bunun için ilaçlama döneminde üst, orta ve alt bölgelerden 10'ar adet olmak üzere toplam 30 adet yaprak, laboratuvara getirilerek alan okuması yapılmıştır. Elde edilen değerler "YAİ= Birim alandaki yaprak alanları toplamı/Birim alan" formülünde yerine konulmuştur. Birim alanda zaman tüketiminde, her iki pülverizatörün saate ilaçladıkları alan (saat/da) hesaplanmıştır. İlaçlama sırasında sıcaklık ve orantılı nem değerleri alınmıştır.

30.05.1997 tarihinde patlıcan serasında yaprak bitine karşı yapılan ilaçlamada ilaçlama hacmi, yapılan kalibrasyonlar sonucu sırt pülverizatöründe 75 l/da, ulvafan cihazında ise 3.2 l/da olarak saptanmıştır. Sırt pülverizatörüyle 1 dekarlık alan yaklaşık 3 saatte, Ulvafan cihazında 0.4 saatte ilaçlanmıştır. Yaprak alan indeksi 1.86 olarak hesaplanmıştır. Ortam sıcaklığı 19 ° C, ortalama orantılı nem % 80 olarak kaydedilmiştir. Her iki alette yapraklarda cm² ye ulaşan damla sayıları Çizelge 5’te verilmiştir.

1. gün t=2,924 ** 3. gün t=2,924 **

yüzde etkileri

Seralarda 1997 yılında ilaçlama hacminin düşürülmesi çalışmalarında; Sırt pülverizatöründe örtme oranı 75 l/da ilaç normunda, yaprak üstlerinde %40 civarında olmaktadır. Bu oran ulvafan cihazında %5 olmasına rağmen, birim alanda damla sayısı 160’ı aşmaktadır. İnsektisitler için cm² de kontak etkili 50, sistemik etkili 20-30 adet damlanın uygun olduğunun bilinmesi nedeniyle, 3.2 l/da ilaçlama normundaki bu yüzey kaplamanın, insektisit uygulaması için yeterli olacağı kanaatine varılmıştır (Yağcıoğlu, 1993). İlaç dağılımının, makinelerin oluşturduğu damla çaplarına, homojenlik katsayısına ve damlaları hava ile taşıma özelliklerine göre farklılık gösterdiği bu çalışmada da ortaya konulmuştur. Öztürk ve ark. (1994), yaptıkları çalışmada, sırt pülverizatöründe 1 numaralı memenin oluşturduğu damlaların hacimsel ortanca çapını 249.9 m m, homojenlik katsayısını 1.071 olarak tespit etmiştir. Ulvafan ile yapılan uygulamalarda ilaç normunun yanında dozun da düşürülerek aynı başarıya ulaşılması diğer çalışmalarla da desteklenmektedir . Efe ve ark, (1995), Cypermethrinin patates larvasına karşı etkisi ile ilgili yaptığı çalışmada klasik uygulamada, ilaçlı su dozu 1100-1600 1/ha, ilaç dozu 300-400 g/ha iken, döner diskli pülverizatörle (Micronex) ilaçlı su dozu 21-23 1/ha ilaç dozu ise 40-60 g/ha olduğunda aynı başarıya ulaşmıştır.

İzmir’de 1999 yılında, aküyle çalıştırılan döner diskli hava akımlı el pülverizatörünün yaprak bitine karşı biyolojik aktivitesi, 1 gün sonraki sayımlarda (%73,0) yeterli etki alınmış; 3 gün (%92,6) ve 7 gün sonraki (93,1) sayımlarında yapılan değerlendirmelerde çok yüksek çıkmıştır (Çizelge 10). 1997 yılında da sırt pülverizatörü ve Ulvafanın 1 ve 3 gün sonraki biyolojik aktiviteleri genelde düşük çıkmakla birlikte Ulvafanın etkisi daha yüksek (pülverizatöründe % 45,88 ve %48,82; ulvafanda %51,11 ve %56,66) çıkmıştır. "T" testine göre iki alet arasındaki farkın önemli olduğu ve Ulvafanın daha etkili olduğu saptanmıştır. Her iki senenin değerlendirilmesi sonucunda ulvafanın zararlılara karşı kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.

Ulvafan aleti ile ruhsatlı dozun dörtte biri kullanıldığı gözönüne alındığında ulvafan ile ilaçlamanın daha etkili ve ilaçtan tasarrufu sağlaması nedeniyle daha ekonomik ve çevre sağlığı açısından daha güvenli olduğu görülmektedir. Uygulanan su miktarında ise %86’lık bir azalma vardır. Bitki boyu 70 cm olduğunda ise 1997 yılında yapılan deneme sonuçlarından da görüleceği gibi, üst yaprakların üstüne daha fazla ilaç ulaştırılabilmekte, ilaç normu da sırt pülverizatörüne göre % 75 oranında azalmaktadır. Birim alanda zaman tüketiminde de % 87 lik bir tasarruf sağlamak mümkün olmuştur.

Yapraklara ulaşan damlalar sayısal olarak incelendiğinde, Ulvafan cihazında, her iki yılda elde edilen sonuçlar incelendiğinde cm² ye 80' in üzerinde damlanın ulaştığı saptanmıştır.