Melia azedarach L. tohumu ekstraktının Liriomyza cicerina (Rond.)

Pervin HINCAL^* Nilgün YAŞARAKINCI^* Bahriye HEPDURGUN^*

Investigations on the insecticidal effect of Melia azedarach L.

seed extract against larvae of Liriomyza cicerina (Rond.) (Diptera : Agromyzidae)

The studies were carried out on the insecticidal effects of the seed exract of Melia azedarach L. against larvae of Liriomyza cicerina at the concentration rates of 1, 2, 3, 4 kg seed / 10 l water.

Experiments were done in Uşak (Bölme) and Denizli-Tavas (Medet) during 1996 and 1997, randomized block design was used with 4 characters and 4 replication. Alive larvae were counted on damaged 25 leaves (totally 250 leaflets) in each plot. As a result, 3 kg and 4 kg seed/10 l water concentration of this extract were found to be effective against the larvae of L.cicerina for fifteen days (average 72.20 %, 77.99 %) in the application when adults and larvae were appeared together.

Key words : Melia azedarach, Liriomyza cicerina, seed extract, chickpea

Anahtar sözcükler : Melia azedarach, Liriomyza cicerina, tohum ekstraktı, nohut

Giriş

Nohut proteince zengin bir gıda maddesi ve leblebi yapılarak çerez olarak tüketilen bir ürünümüzdür. Aynı zamanda toprağı azot yönünden zenginleştiren önemli bir münavebe bitkisidir.

Ege Bölgesinde, yemeklik baklagillerin ekiliş alanı olarak %59’unu, üretim olarak ise %51’ini nohut oluşturmaktadır (Anonymous, 1993). Ege Bölgesinde nohutun ana zararlısı olan Liriomyza cicerina (Rond.) (Diptera: Agromyzidae)’nin larvaları yaprakçıklarda galeri açarak zarar yapar ve yaprakların dökülmesine neden olur. Zararlının larvaları ilkbaharı kurak geçen yıllarda, kıraç alanlarda %25.3, taban arazilerde ise %15.6 oranında verim azalışına neden olmaktadır (Türkmen, 1988).

______________________________

• Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü, 35040, Bornova, İzmir.

M. azedarach tohumları ile hazırlanan ekstraktın birçok zararlının larvalarına antifeedant, erginlerine repellent etkilerinin yanısıra, larva ve pupaların gelişimini engelleme ve insektisit etkisi bulunmakta, böcek hormonlarının konsantrasyonlarını bozmaktadır (Stein and Parrella ,1985; Schmutterer, 1990; Rovesti and Desec, 1994). Bu çalışma ile,

M. azedarach tohumu ekstraktının nohut sineği larvalarına insektisit etkisi araştırılmıştır.

Materyal ve Metot

Nohut tarlaları, nohut sineği, Melia azedarach tohumunun konsantrasyonları (1 kg, 2 kg, 3 kg, 4 kg tohum/10 l su), Thiodan 35 WP ve sarı yapışkan tuzaklar çalışmanın materyalini oluşturmuştur.

Uygulamanın ilk ergin ve larvalar görüldüğünde yapılması planlanmıştır. İlk nohut sineği erginlerinin çıkışını belirlemek amacıyla denemelerin açılacağı nohut tarlalarına, 25.4.1996 ve 26.4.1997 tarihlerinde sarı yapışkan tuzaklar (dekara bir tuzak) asılmıştır. Tuzaklarda erginlerin görüldüğü 28.5.1996 ve 3.6.1997 tarihlerinde, tarlada 25 yaprakta (toplam 250 yaprakçıkta) yapılan kontrollerde larvalar da saptanmıştır.

Denemeler, her iki yerde de tesadüf blokları deneme desenine göre 4 karakter (3 ilaç+kontrol) ve 4 tekerrürlü olarak açılmıştır. Parsel büyüklüğü 30 m² alınmış ve her parsele 2-2.5 l.su kullanılmıştır. Uygulamadan önce M. azedarach tohumları 1 kg, 2 kg, 3 kg ve 4 kg tartılarak ayrılmıştır. Tohumlar, tartılan miktarlarda ayrı ayrı ezilmiş tohum ve çekirdekleri parçalanmıştır. Daha sonra 10’ar litre su içinde konsantrasyonları hazırlanmış ve uygulamadan önce 48 saat bekletilmiştir (Ulubilir et al., 1995) . Uygulamada düşük basınçlı sırt pülverizatörü kullanılmıştır.

Sonuçlar ve Tartışma

M. azedarach tohumu ekstraktının, hazırlanan değişik konsantrasyonlarının Nohut sineği larvalarına insektisit etkisini araştırmak amacıyla 1996 ve 1997 yıllarında, ilk ergin ve larvalar görüldüğünde açılan denemelerin sonuçları Cetvel 1 ve 2’de verilmiştir.

Uşak-Merkez (Bölme)’de 28.5.1996 tarihinde açılan denemenin sayım sonuçları incelendiğinde, uygulamadan 7, 14, 22 gün sonra, M. azedarach tohumu ekstraktının 1 kg tohum /10 l su konsantrasyonu sırasıyla ortalama %65.25, %50.51 ve %26.62 oranlarında düşük etkili olmuştur. 2 kg tohum /10 l su konsantrasyonu ise ortalama %83.68, %60.49 ve %36.02 oranlarında etkili bulunmuştur (Cetvel 1). Ekstraktın 2kg tohum /10 l su konsantrasyonunun uygulamadan 7 gün sonraki etkisi (ortalama %83.68) aynı tarihte karşılaştırma ilacının etkisine (Thiodan 35 WP %86.76) yakın bulunmuştur.

1997 yılında ise deneme M. azedarach tohumu ektraktının 2 kg, 3 kg ve 4 kg tohum /10 l su konsantrasyonları ele alınarak açılmıştır. Denizli-Tavas (Medet)’ta 3.6.1997 tarihinde açılan denemenin sayım sonuçları incelendiğinde, uygulamadan 7, 15, 20 gün sonra 2 kg tohum /10 l su konsantrasyonu, sırasıyla, ortalama %51.60, %45.19 ve %25.68 oranlarında düşük etki göstermiştir. Oysa, 1996 yılında aynı konsantrasyonun Nohut sineği larvalarına, uygulamadan 7 gün sonra etkisi ortalama %83.68 oranı ile yüksek bulunmuştur. 1996 ve 1997 yıllarında ilaçlamanın yapıldığı tarihlerde larva yoğunluklarının farklılık göstermesi nedeniyle (28.5.1996’da 31 larva/25 yaprak ve 3.6.1997’de ise 60 larva/25 yaprak) 1997 yılında etkinin düşük (ortalama %51.70) olabileceği düşünülmektedir.

Cetvel 1.Uşak-Merkez (Bölme)’de 28.5.1996 tarihinde Liriomyza cicerina larvalarına

Öte yandan, M. azedarach tohumu ekstraktınının 3 kg ve 4 kg tohum/10 l su konsantrasyonları, uygulamadan 7 ve 15 gün sonra sırasıyla ortalama %71.20, %72.20; %73.60, %77.99 oranlarında Nohut sineği larvalarına etkili olduğu saptanmıştır (Cetvel 2). 20. gündeki etkiler ise sırasıyla ortalama %24.43 ve %39.55 oranlarında oldukça düşük bulunmuştur. Thiodan 35 WP’ın 7. ve 15.gün etkileri ise ortalama %89.81 ve %94.94 olarak belirlenmiştir. Buradan, 3 kg ve 4 kg tohum /10 l su konsantrasyonlarının 15 gün süre ile Nohut sineği larvalarına etkili olduğu saptanmıştır. Suriye’de yapılan çalışmalarda, M. azedarach tohumu ekstraktının (0.5 kg.tohum/10 l su) Nohut sineği larvalarına 7-10 gün süre etkili olduğu belirtilmektedir (Weigand,1991). Yine, Suriye’de, ayni araştırıcı tarafından nohutlarda yapılan çalışmalarda, A. indica tohumu ekstraktı, 0,5 kg tohum/1 l su dozunda uygulanmış ve nohut kapsüllerinde Heliothis armigera’nın neden olduğu zararın azaldığı, nohutlarda verimin arttığı saptanmış olup; ayrıca, A. indica tohumu ekstaktının, H. armigera’nın mücadelesinde konvensiyonal insektisitlere alternatif olduğu, çevreye zarar vermediği, dayanıklılığı arttırmadığı ve parazitoitlere karşı etkisinin düşük olduğu ifade edilmektedir(Weigand, 1992). Diğer taraftan Almanya’da krizantemlerde zararlı olan Liriomyza trifolii (Burgess)’nin ilk dönem larvalarına karşı repellent ve insektisit etkileri araştırılmış, %0.2 ve %0.4’lük konsantrasyonlarının etkili olduğu ifade edilmektedir(Stein and Parrella, 1985). Klemm and Schmutterer (1994 ), A. indica’ nın 25 ve 30 g tohum özü/1 l su dozlarda, lahanalarda zararlı Plutella xylostella (L.) (Lepidoptera:Plutellidae)’ya karşı uygulanmış, zararlının yumurta bırakmasını engellediği ve neem uygulanan alanlarda Trichogramma türleri ve hyponomeutid yumurtalarının bundan etkilenmediğini belirtmektedir.

M. azedarach tohumlarının aktif maddesi olan azadirachtin, larvalara antifeedant, erginlere repellent etkisinin yanısıra, larva ve pupaların gelişimini engelleme ve insektisit etkisi bulunmakta, böcek hormonlarının konsantrasyonlarını bozmaktadır (Stein and Parrella, 1985; Schmutterer, 1990; Rovesti and Desec, 1994). M. azedarach tohumu ekstraktları, doğal düşmanlara etkili olmaması, çevre kirlenmesi, kalıntı sorunu oluşturmaması ve direnç problemi yaratmaması (Stein and Parrella, 1985) gibi özelliklerinden dolayı entegre mücadele ilkelerine uygun doğal bir insektisittir.

Cetvel 2. Denizli-Tavas (Medet)’ta 3.6.1997 tarihinde Liriomyza cicerina larvalarına

Sonuç olarak, M. azedarach tohumu ekstraktının 3 kg ve 4 kg tohum/10 l su konsantrasyonlarının, ilk ergin ve larvalar görüldüğünde yapılan uygulamada Nohut sineği larvalarına karşı 15 gün , ortalama %72.20 ve %77.99 oranlarında etkili olduğu saptanmıştır.

Özet

Bu çalışma ile Melia azedarach tohumu ekstraktının, hazırlanan değişik konsantrasyonlarda (1 kg, 2 kg, 3 kg ve 4 kg tohum/10 l su) Liriomyza cicerina (Rond.) larvalarına insektisit etkisi araştırılmıştır. Denemeler 1996 yılında Uşak-Merkez (Bölme)’de, 1997 yılında ise Denizli-Tavas (Medet)’da tesadüf blokları deneme desenine göre 4 karakter ve 4 tekerrürlü olarak açılmıştır. Sayımlar, her parselden tesadüfen seçilen 25 bitkideki galerili 25 yaprakta (toplam 250 yaprakçıkta) canlı larva üzerinden yapılmıştır. Denemelerin sonucunda 3 kg ve 4 kg tohum/10 l su konsantrasyonlarının, ilk ergin ve larvalar görüldüğünde yapılan uygulamada, nohut sineği larvalarına karşı 15 gün, ortalama %72.20 ve %77.99 oranlarında etkili olduğu saptanmıştır.

Literatür

Rovesti,L. and K. V. Desec, 1994. (Azadirachta indica A.Juss (neem) and its potantialy in the

control of insects.) Rev.Appl.Ent.,82(1) 1333.

Schmutterer,H.,1990. Properties and Potential of Natural Pesticides From The Neem,

Azadirachta Tree Indica. Annu. Rev.Entomol.,1990 35:271-297.

Türkmen,Ş., 1988. Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Nohut yaprak sineği (Liriomyza cicerina