Nilgün YAŢARAKINCI Pervin HINCAL Semra ÖZ

Nurhayat FİLİZ İbrahim ÇINARLI Nurdan ERTEKİN

Gönül DEMİR Ülkü FİDAN Perihan TAŢDELEN

Ayţenur TOKAÇ Seyyah ERDEM Nadir AYKUT

Meliha SALTABAŢ İzzet ERİŞEN Binnaz YILDIRIM

SUMMARY

The integrated pest manegement has been carried out since 1994 in İzmir and 1995 in Muğla to increase the qualified tomato production in glasshouses. The sampling, counts and evaluation have been done weekly. The control methods against the pest were applied according to integrated pest manegement instruction.

The leafminers population was suppressed by the sticky yellow traps and natural control. Whitefly population was also suppressed by the same method in majority,chemicals were applied one or two times in a few glasshouses. Aphid and tomato russet mite outbreaked one each glasshouse and Pirimicarb %50 WP and Sulphur 80 WP were sprayed. Botrythis cinerea Pers was an imported problem in october-july cultivation in Muğla and Iprodione 50 WP, Captan %50 WP were treated three or five times. The Sulphur 80 WP against powdery mildew and Propineb 70 WP and Iprodione 50 WP against early blight were sprayed. No chemical application has been done in some of the glasshouses. Bacterial (Clavibacter michiganensis subsp. michiganensis and Pseudomonas syringae pv. tomato) and virus (TMW and TSW) diseases were determined in a few glasshouses.The sanitation and culturel measures were taken against these diseases The soil fumigation, solarization, chemical soil treatment were used against Meloidogyn spp. and resistant plant varieties were planted.

The chemical application was minimized and qualified yield augmentation was achieved by the implamentation of integrated pest menagement. The integrated pest menagament implamentation can be spread out throughout the region only to take some techinical, training and administrative measures. In this manner, the environment and human helth will be saved, qualified and healthy production will be increased. Thus, the national economy will be contributed both by the augmentation of the yield and the minimization of the chemical application which are mostly imported.

 GİRİŞ

Örtüaltı sebze yetiştiriciliği 178.647 da alanda yapılmakta, bunun %57’sini domates,%27’sini hıyar,%8’ini biber, %8’ini diğer sebzeler oluşturmaktadır. (Yüce 1990). Ege Bölgesi örtüaltı sebze üretiminde ikinci sırayı almakta; domates 3451 da cam ve 17900 da plastik serada yetiştirilmektedir. Yılda bir ürün alanlar ekim-temmuz, iki veya üç ürün alanlar temmuz-kasım veya şubat-temmuz arasında domates yetiştirmektedir. Örtüaltı yetiştiriciliğinin yapıldığı yörelerde yoğun tarım yapılmakta bunun sonuncunda sorunlar ortaya çıkmakta özellikle zararlılar önemli bir sorun oluşturmaktadır.

Zararlılara karşı mücadelede yaygın ve yoğun olarak kullanılan kimyasal mücadelenin olumsuz etkileri görülmeye başladıktan sonra, diğer mücadele yöntemlerine yönelmeye başlanmıştır. Bu arayış içerisinde kültürel önlemler, biyoteknik ve biyolojik mücadele yöntemleri geliştirilmiştir. Bunlar bir program dahilinde birleştirilerek, uzun süreçte koruyuculuk sağlayan ve kimyasal ilaçlamayı en az düzeyde kullanılmasını hedefleyen entegre mücadele programları hazırlanıp uygulanmıştır. Bu anlayış içerisinde ülkemizde 1960’lı yıllardan itibaren yapılmakta olan araştırmalar değerlendirilerek 1994 yılından itibaren “Entegre Mücadele Araştırma, Uygulama ve Eğitim” projeleri yürütülmeye başlanmıştır. Bu projelerden biri olan “ Örtüaltı Sebze Yetiştiriciliğinde Entegre Mücadele Araştırma, Uygulama ve Eğitim” projesi İzmir ve Muğla’da domates seralarında uygulanmıştır.

Materyal ve Metod

Örtüaltı domates yetiştiriciliğinde Entegre Mücadele Bornova Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsü koordinatörlüğü ve danışmanlığında, Tarım İl Müdürlükleri Bitki Koruma Şubesi ve İlçe Tarım Müdürlükleri tarafından yürütülmüştür. Proje 1995 yılında İzmir’in Balçova , Narlıdere, Menderes ve Seferihisar ilçelerinde birer serada; 1996 yılında İzmir’de Balçova, Narlıdere, Menderes, Seferihisar’da üçer, Muğla’da Ortaca, Fethiye’de ikişer serada yürütülmüştür. Seralara haftada bir gidilerek zararlılar yönünden kontroller yapılmıştır. Zararlıların örneklenmesi, sayım ve değerlendirmeler Zirai Mücadale Teknik Talimatlarına göre yapılmıştır. Seralarda belirlenen zararlılara karşı mücadelede hazırlanan entegre mücadele programında yer alan mücadele yöntemleri içerisinden her seranın kendi koşuluna uygun olan yöntemlerden bir veya birkaçı seçilerek uygulanmıştır(Çizelge 1).

Çizelge 1. Örtüaltı domates yetiştiriciliğinde entegre mücadele uygulamasında

Entegre mücadele kavramı, ilkeleri ve uygulanacak mücadele yöntemleri, teknik elemanlar ile üreticilere anlatmak amacıyla teorik ve uygulamalı olarak hem laboratuvarda hem de serada eğitimler verilmiştir. Bu amaçla 1995 ve 1996 yılarında mart ayında 120 teknik eleman Enstitüde eğitilmiştir. Ayrıca yıl içinde çalışma yürütülen seralarda ortaya çıkan sorunlar ilgili uzmanalarca yerinde görülmüş ve çözüm yolları hakkında uygulayıcı teknik elemanlara eğitim verilmiştir. Üreticileri eğitmek üzere İzmir Merkez’de bir tarla günü ve iki eğitim; Seferihisar ve Menderes’de ikişer; Muğla’da Ortaca ve Fethiye’de birer eğitim yapılmıştır. Bu eğitimlerde toplam 360 ürteci eğitilmiştir. Tüketicileri bilgilendirmek amacıyla yöresel radyo, TV ve gazetelerde konuyla ilgili yayın yapılmıştır.

Entegre Mücadele Uygulamaları

Entegre Mücadele projesi 1994-1995 ve 1995-1996 periyodlarında İzmir’de başlangıçta sırasıyla 4 ve 11 serada uygulanmaya başlanmış; üreticilerin diğer seralarında da aynı yöntemleri uygulaması sonucu toplam, sırasıyla, 13 ve 21 serada yürütülmüştür. Muğla’da 1996 yılında başlangıçta 3 daha sonra 5 serada uygulanmıştır.

Yaprak galerisineğine karşı tüm seralarda sarı yapışkan tuzaklar zamanında asılmış; koruyucu ilaçlama şeklinde yapılan ilaçlamalar önlenmiştir. Bunun sonucunda Yaprak galerisineği larva parazitoidi yetiştirme mevsimi boyunca artmış ve mayısta %100’e varan parazitlenme ile Yaprak galerisineği larva yoğunluğu baskı altına alınmıştır(Şekil 1-4). Yaprak galerisineğine karşı 1994-1996 yıllarında İzmir ve Muğla’da herhangi bir sorun olmamış ve bu zararlıya karşı herhangibir ilaç atılmamıştır.

Sera beyazsineğine karşı da sarı yapışkan tuzaklar asılmış; koruyucu ilaçlama şeklinde yapılan ilaçlamalar önlenmiştir. Sera beyazsineği yoğunluğu mayıs ayının sonuna doğru artarken predatörü de görülmeye başlamış; bazı seralarda Sera beyazsineği mücadele eşiğini birkaç hafta geçmesine karşın predatörünün de artmasıyla baskı altına alınmıştır (Şekil 1,2,4). İzmir’de ilkbahar döneminde Sera beyazsineği herhangi bir sorun oluşturmamıştır. Sonbahar döneminde ise bir serada Sera beyazsineğinin çok yoğun olması ve tarladan seraya devamlı geçişlerin olması nedeniyle predatör yoğunluğunun fazla olması ve tuzaklamanın yapılmış olamasına karşın baskı altına alınamamış; bu serada iki kez kenar ilaçlaması yapılmıştır(Şekil 4 C). Muğla’da da Sera beyazsineği mayıs-haziran aylarında mücadele eşiğini aşmış ve burada predatörü bulunmadığından yoğunluğu giderek artmıştır(Şekil 3). Bu nedenle Muğla’da seralarda Sera beyazsineğine karşı 1 veya 2 ilaçlama yapılmıştır.

Muğla’da Domates pasakarı (Aculops lycopersici Massee) birer serada sorun olmuş ve Kükürt 80 WP atılmıştır(Şekil 3 A). İzmir Seferihisar’da bir serada Yaprakbiti mücadele eşiğini aşmış; Pirimicarb, %50 WP ile ilaçlanmış ve zararlının yoğunluğu baskı altına alınmıştır(Şekil 1 A).

Fungal hastalıklardan İzmir’de 1995 ve 1996 yıllarında yılında Külleme ve Erken yaprakyanıklığı görülmüş; Küllemeye karşı 1-2 kez ilaçlama yapılmıştır (Şekil 1 B-D; Şekil 2 C, D; Şekil 4 B, C).Erken yaprakyanıklığına karşı ise bazı seralarda hasatın sonuna gelinmiş olması ve hava sıcaklığının hastalığın gelişmesi için yüksek olması nedeniyle ilaçlama yaptırılmamıştır. Ancak hastalığın erken dönemde görüldüğü bazı seralarda bir kez ilaçlama yapılmıştır(Şekil 1 B-D; Şekil 2 C,D). Sonbahar döneminde iyi havalanmayan seralarda külleme sorun olmuş; 1-2 kez ilaç atılmıştır (Şekil 4 B,C). 1996 yılında bu hastalıklara ek olarak hava koşullarının nemli, kapalı ve sıcak gitmesi nedeniyle Mildiyö sorun olmuş; Mildiyöye karşı 1-3 ilaçlama yapılmıştır(Şekil 1 C,D). Muğla’da yetiştirme mevsimi kış aylarına denk geldiğinden bu dönemde hava koşullarının serin ve nemli olması nedeniyle Kurşuni küf sorun olmuş; seralarda 10 gün ara ile 3-4 ilaçlama yapılmıştır (Şekil 3 B,C). Gerek İzmir’de gerekse Muğla’da kültürel önlemlerin alındığı, koltuk alma, sulama, gübreleme gibi bakım işlemlerinin yeterince yapıldığı seralarda hastalıklar sorun olmamış ve hastalıklara karşı herhangibir ilaçlama yapılmamıştır( Şekil 1 A ; Şekil 2 A; Şekil 4 A)

İzmir’de 1995 yılında bakteriyel hastalıklar herhangibir sorun oluşturmamış; 1996 yılında İzmir Merkez ve Seferihisar’da ise öz nekrozu (Psedomonas corrugata (Roberts and Scarlet) ve Bakteriyel solgunluk, Muğla’da Bakteriyel solgunluk hastalığı ortaya çıkmış gerekli sanitasyon tedbirleri ve kültürel önlemler alınmıştır.Bir sonraki yetiştirme dönemi için solarizasyon önerilmiştir.

Çalışma sonucunda Yaprak galerisineğine karşı hiç ilaçlama yapılmamış; Sera beyazsineğine karşı İzmir’de ilkbahar döneminde hiç, sonbahar döneminde 2 kenar ilaçlaması ve Muğla’da en fazla 2 kez ilaçlama, fungal hastalıklara karşı da İzmirde en fazla 3, Muğlada ise 4 ilaçlama yapılmıştır. Bazı seralarda herhangi bir ilaçlama yapılmadan domates yetiţtirilmiţtir.

Örtüaltı domates yetiştiriciliğinde Entegre Mücadele programının uygulanması sonucunda zararlılara karşı yapılan mücadelede öncelikle kültürel önlemlerin uygulanması, biyoteknik ve biyolojik mücadeleye ağırlık verilmesi ve kimyasal mücadelede bilinçli bir şekilde ilaç kullanılması sonucu ürün kaybı önlenirken kimyasal ilaç kullanımı en az düzeye indirilmiştir. Bu uygulamanın yaygınlaştırılması sonucunda verim ve kalite artışı sağlanırken çevre ve insan sağlığı korunmuş olacaktır.Gerek verim artışı gerekse çoğunlukla ithal edilen ilaç kullanımının azalması sonucu Milli Ekonomiye önemli bir katkı sağlanmış olacaktır.

Örtüaltı domates yetiştiriciliğinde entegre mücadele yöntemlerinin tamamiyle uygulanabilmesi ve uygulamaların yaygınlaştırılabilmesi için bazı önlemlerin alınması gerekmektedir. Bunlardan en önemlisi eğitim olup, araştırıcıların yeni tekniklerin geliştirilmesi ve bu tekniklerin uygulamaya aktarılabilmesi için araştırıcı ve teknik eleman eğitimlerine ağırlık verilmelidir. Ayrıca çiftçilerin bu teknikleri kabul edip uygulayabilmeleri için yaygın bir çiftçi eğitimine gerek duyulmakta olup; bunun için özendirici sunum ve eğitim araç ve gereçleri sağlanmalıdır. Bunun yanısıra ürünlerin pazarda hakkettiği yeri bulabilmesi için tüketici eğitimlerine ağırlık verilmesi, bunun için medyanın desteği sağlanmalıdır.

Entegre Mücadele geliţen tekniklerin içerisinde en ekolojik ve en ekonomik mücadele yöntemlerinin seçilip uygulanması olup devamlı gelişen yöntemlere yer verilmesi gerekmektedir Bu nedenle entegre mücadele de kullanılabilecek alternatif mücadele yöntemleri (biyoteknik, biyolojık ve diğer mücadele yöntemleri) üzerinde araştırma yapılması teşvik edilmeli ve desteklenmelidir. Elde edilen araştırma sonuçlarının uygulanabilmesi için gerek araştırıcıdan üreticiye gerekse üreticiden araştırıcıya doğru sağlıklı bir iletişim ağının oluşturulması gerekmektedir.

Entegre mücadele araştırma projelerine gerekli kaynak bulunmalı ve desteklenmelidir. Önerilen tekniklerin uygulanabilmesi için bazı özendirici veya caydırıcı yaptırımların düzenlenmesi ve bunların uygulanması sağlanmalıdır. Bu amaçla çalışmaları yürüten kuruluşların desteklenmesi, bu çalışmalar içerisinde yetki ve sorumluluğun düzenlenmesi gerekmektedir. Ayrıca zirai ilaç firmalarının da bu yönde çalışmalarını sağlayacak önlemler alınmalıdır. Zirai ilaç ruhsatlandırma ve kullanma yönetmelikleri Entegre Mücadeleyi destekleyecek şekilde yeniden düzenmelidir. Alternatif mücadele yöntemlerine (Biyolojik ve biyoteknik mücadele) ilişkin biyolojik preparat ve ajanlar ile diğer araç gereçlerin üretimi ve kullanımını özendirici ve destekleyici önlemlerin alınması gerekmektedir. Alternatif mücadele araç-gereçlerinin devamlı ve kaliteli bir şekilde piyasada bulundurulması sağlanmalıdır.

Özet

Örtüaltı domates yetiştiriciliğinde entegre mücadele projesi İzmir’de 1994 yılından itibaren, Muğla’da 1996 yılından itibaren yürütülmektedir. Entegre mücadele uygulanan seralarda her hafta örnekleme, sayım ve değerlendirmeler hazırlanan “Entegre Mücadele” talimatına göre yapılmıştır.

Örtüaltı domates yetiştiriciliğinde entegre mücadele uygulamaları yapılan seralarda Yaprak galerisineği ve Sera beyazsineğine karşı sarı yapışkan tuzakların ve doğal mücadelenin kullanılması ile Yaprak galeri sineği popülasyonu baskı altına alınmıştır. Sera beyazsineği popülasyonu da İzmir’de ilkbahar yetiştiriciliğinde baskı altına alınmış; İzmir’de sonbahar yetiştiriciliği ve Muğla’da ekim-temmuz yetiştiriciliğinde ise bir veya iki ilaçlama yapılmıştır. Yaprakbiti ve Domates pasakarı birer serada sorun olmuş; sırasıyla, Pirimor,%50 WP ve Kükürt 80 WP birer kez uygulanmıştır. Muğla’da yılda bir ürün yetiştirilen seralarda kış döneminde Kurşuni küf sorun olmuş; Iprodione %0 WP ve Captan %50 WP üç vey dört kez kullanılmıştır. İlkbaharda Külleme ve Erken yaprakyanıklığına sorun olmuş; sırasıyla Kükürt 80 WP ve Propineb 70 WP ile Iprodione 50 WP kullanılmıştır. Bazı seralarda hiç ilaçlama yapılmadan domates yetiţtirilmiţtir.Bakteriyel (Clavibacter michiganensis subsp. michiganensis ve Pseudomonas syringae pv. tomato) ve virüs hastalıkları 1996 yılında üç serada görülmüş ve bunlara karşı sanitasyon ile kültürel önlemler alınmaıştır. Kök-ur nematodlarına karşı toprak fumigasyonu, solarizasyon ve toprak ilaçlaması yapılması ve dayanıklı bitki yetiştirilmiştir.

Entegre mücadele uygulanan seralarda verim ve kalite artışı olmuş; ilaç kullanımı en az düzeye indirilmiştir. Entegre mücadele uygulamalarında eğitime önem verilmesi, yeni tekniklerin uygulamaya aktarılabilmesi ve bazı kanun veya yönetmeliklerinin düzenlemelerin yapılması halinde hızla yaygınlaştırılabilecektir. Böylece çevre ve insan sağlığı da korunarak, kaliteli ve sağlıklı verim artışı ve çoğunlukla ithal edilen ilaçların kullanımlarının azaltılması ile Milli Ekonomiye önemli bir katkı sağlanmış olacaktır.

KAYNAKLAR