Gerek bitkisel gerekse hayvansal canlılar doğada birbirleri ile sıkı bir ilişki içerisindedirler.Bu ilişkilerin çoğu düşmanlık şeklindedir. Yani biri diğerini yer, onun sırtından geçinir veya gelişmesini yaşamasını önler. Bu noktadan hareket edilerek insanlara zararı dokunan canlıların olağanüstü çoğalmalarını önlemek ve yoğunluklarını zararlı olma seviyesinin altına düşürmek amacıyla diğer canlıların kullanılması yoluna gidilmiş ve buna biyolojik mücadele adı verilmiştir.

1-Yararlı ithali: Bir yöreye yeni bulaşan zararlıların bulaştığı yerde doğal düşmanının bulunmaması veya bir zararlının herhangi bir yerde yeni bir yararlısının saptanması durumunda bu yönteme başvurulur. Yararlı bulunduğu yerden toplanarak bulunmadığı yörede salınır.

2-Yararlı böceklerin periyodik olarak salımı: Bu yöntemde iki amaçlı salım yapılır. Bazı ithal edilen yararlı böcekler doğada barınıp neslini devam ettiremezler. Bu yüzden devamlı salınması gerekir. Ayrıca, doğada var olan yararlı yoğunluğunu arttırmak ve etkin olacağı düzeye getirmek üzere zararlının yoğunluğu artmaya başladığı zaman bol miktarda salınarak zararlının yoğunluğu baskı altına alınır. Mikrobiyal mücadelede preparatlar zararlının yoğun olduğu dönemde uygulanarak zararlının mücadelesinde kullanılır.

3-Doğal düşmanların korunması, teşvik edilmesi ve etkinliklerinin arttırılması: Yararlıların etkin olmasını önleyen tüm koşulların ortadan kaldırılmasına yönelik olarak yararlıların korunması, teşvik edilmesi ve etkinliklerinin arttırılması yöntemidir.

Bitki hastalıkları ile biyolojik savaşta, fungal hastalık (mantari hastalık) etmenleri üzerinde patojen olan funguslar ve bakteriyel hastalık etmenleri; bakteriyel hastalık etmenlerinin çoğalmasını önleyen viruslar (Bacteriophage), bakteriler ve funguslar kullanılmaktadır. Bunlar mikrobiyal preparat halinde, tohuma bulaştırılarak, bitkilere püskürtülerek veya toprağa karıştırılarak uygulanır.

Parazit: Tüm gelişmesini bir tek konukçu üzerinde tamamlamak zorunda olan ve konukçusuna tümüyle bağlı canlılara denir.

Parazitoid: Gelişmesinin bazı dönemlerini bir konukçu içerisinde tamamlayan ve konukçusunu öldüren canlılara denir.

Predatör: Gelişmesi için birden fazla birey tüketen canlılara denir.

Patojen: Böcekler üzerinde, onun aleyhine gelişen, patolojik durumlar yaratan mikroorganizmalara denir.

Mikrobiyal mücadele: Biyolojik mücadelede mantar, bakteri veya virusların kullanılmasına denir.

Örtüaltı yetiştiriciliğinde biyolojik mücadele dünyada 25 yıldan beri kullanılmaktadır. Bu kısa geçmişe karşın üreticiler tarafından geniş çapta kabul görmüş ve kullanımı giderek artmaktadır. Yaklaşık 20 tür zararlı böcek veya akara karşı 25 tür yararlı organizma kullanılmaktadır. Bunlardan dokuzu parasitoid, dokuzu böcek ve akar, dördü mikroorganizmadır. Ayrıca 14 tür üzerinde de çalışmalar devam etmektedir. Seralarda biyolojik mücadele 1970’te 400 ha alanda kullanılırken günümüzde 2000 ha alana yayılmıştır.

Böcek ve akarlara karşı etkili olan bir veya birkaç yararlı tür saptanarak, bunlar kitle halinde üretilip biyolojik preperat olarak kullanılnmaktadır. Seralarda genellikle periyodik salımlar yapılarak zararlı yoğunluğu baskı altında tutulmaktadır.Yaygın olarak kullanılan biyolojik ajanlar ve bunların konukçuları Tablo 1’de verilmiştir. Hastalıklara karşı biyolojik mücadele çalışmaları sürdürülmekte ancak uygulamada kullanılmak üzere preparat bulunmamamktadır.

Ülkemizde biyolojik mücadele çalışmaları doğada var olan yararlıların belirlenmesi ve bunların biyolojik mücadelede kullanma olanaklarının araştırılması safhasında yoğunluk kazanmaktadır. Bu çalışmaların sonuçlandırıldığı; mücadelede salım yönteminin de belirlendiği iki yararlı (beyazsineğe karşı Encarsia formosa ve kırmızı örümceğe karşı Phytoseiulus persimilis) üzerinde çalışmalar bitmiştir.Ancak bunların kitlesel üretimi yapılamadığından sadece birkaç serada araştırma çalışmalarında kullanılmakta, geniş çapta uygulanamamaktadır.

Örtüaltı sebze yetiştiriciliğinde bulunan zararlıların yararlı türleri belirlenmiştir. Doğada bulunan bu yararlıların korunması ve desteklenmesi ile biyolojik mücadelede yapılmaktadır. Beyaz sineğin predatörü olan Macrolophus caliginosus Wgn.’un entegre mücadele uygulanan seralarda giderek arttığı ve birçok serada beyaz sinek yoğunluğunu baskı altına aldığı belirlenmiştir.Ancak beyaz sineğin devamlı olarak bulaştığı seralarda predatörün yetersiz kaldığı ve böyle seralarda yararlılara en az yan etkisi olan ilaçlar seçilerek nokta ilaçlamalar yapılmaktadır.Böylece diğer kısımlarda bulunan doğal düşmanlar korunurken zararlıya karşı etkili bir mücadele yapılmaktadır. Yaprak galeri sineğinin parazitoidi olan Diglyphus isaea ( Keltanbach)’nin zararlıyı doğal olarak baskı altına aldığı ve herhangi bir zararın söz konusu olmadığı gözlenmiştir.

Yaprak bitlerinin parazitoidi olan Aphidius matricariae Holiday, Lysiblebus fabarum Marshall ve predatörleri olan Aphidoletes spp., Chyrysoperla sp., Coccinellidae (uğur böcekleri) ile Syrphidae (arı benzeri) türleri belirlenmiştir; bazı sebzelerde bu yararlılar aphidi baskı altına almakla birlikte, diğer bazı sebzelerde baskı altına alamamaktadır. Thripsin doğal düşmanları Amblyseius cucumeris, A.barkeri ve Orius spp. belirlenmiş; yararlıların thripsi hıyar dışında diğer sebzelerde baskı altında tuttuğu gözlenmiştir. Kırmızı örümceğin predatörlerinden Chrysopidae ve Coccinellidae türleri belirlenmiş olup, bu türlerin kırmızı örümceği baskı altına almada zayıf kaldığı saptanmıştır.

Belirlenen bu yararlı türlerin etkinliğini arttırmak üzere bunların korunması ve desteklenmesi gerekmektedir. Bu aşamada öncelikle bilinçsiz bir şekilde kullanılan zirai ilaçların tekniğine uygun olarak uygulanması gerekmektedir. Bunun için ilaçların zararlıya etkili olacak en uygun biyolojik dönemde ve yararlıların ise en az etkileneceği biyolojik dönemde uygulanması gerekir. İlaçlar tavsiye edilen dozda ve şekilde kullanılmalıdır. Yararlılara en az etkisi olan ilaçlar seçilerek uygulanmalıdır. Yapılan kültürel işlemlerde doğal düşmanların etkinliklerinin arttırılması yoluna gidilmelidir. Her nekadar yabancıotlar zararlıların barınma ve besin kaynağı iselerde, burada besinlerinin bulunması nedeniyle yararlılar için de barınma yeri oluşturmaktadırlar. Bu nedenle yabancı otlarda bulunan zararlı ve yararlı dengesi gözönüne alınarak yabancıotların korunması ile yararlı yoğunluğununun arttırılması sağlanabilir.

4.Biyolojik Mücadele Uygulama Olanaklarının Arttırılması

Biyolojik mücadelenin uygulanabilmesi ve yaygınlaştırılması için bazı çalışmaların yapılması ve önlemlerin alınması gerekmektedir. Bunlar;

4-Araştırma çalışmaları sonuçlanmış olan biyolojik ajanların kitle üretimlerinin yapılabilmesi için gerekli desteğin yapılması,

7-Kimyasal ilaçların satışında reçetenin uygulanması,

9-Biyolojik mücadele konusunda üreticilerin bilgilendirilmesi, bunun için yaygın ve etkin bir yayın faaliyetinin sürdürülmesi,

Yukarıda söz konusu konuların uygulanabilmesi için gerekli özendirici veya zorlayıcı düzenlemelerin oluşturulması ile biyolojik ajan kullanma olanaklarının arttırılması durumunda biyolojik mücadelenin yaygın bir şekilde kullanılması sağlanabilir.Böylelikle kimyasal ilaç kullanımı azaltılarak insan ve çevre sağlığı korunmuş olacaktır.