Summary

The integrated pest management program has been carried out in the protected vegetable crops. The program was applied in 13 tomato glasshouses in 1995. The cultural, biotechnological and biological control methods was used primarly in these glasshouses. As a result of these studies, the yield lost and chemical control was minimized and the qulified product was obtained. There wasn’t applied any pesticides in one of the glasshouses and any insecticides was used in all of the glasshouses, only 1-2 fungicides were treated in 12 glasshouses. However, the growers, who applied control methods by themselves, spreaded 3-8 pesticides in the tomato glasshouses.

The main goal of the project is the training the growers on the integrated pest management and applying the most suitable (economical and ecological) control methods by themselves. In the frame of this project, the growers has been trained on the integrated pest management diseases, insects and their beneficials, and the controls methods.

GİRİŞ

Tarımsal üretimde zararlılara karşı mücadelede bugüne kadar yaygın ve çok yoğun olarak kullanılan kimyasal mücadelenin olumsuz etkileri görülmeye başlandıktan sonra, diğer mücadele yöntemlerine yönelmeye başlanmıştır. Bu arayış içerisinde kültürel önlemler, biyoteknik ve biyolojik mücadele yöntemleri geliştirilmiş ve bunlar bir program dahilinde birleştirilerek, uzun süreçte koruyuculuk sağlayan entegre mücadele programları hazırlanıp uygulanmıştır. Bu mücadele programlarında öncelikle doğanın kendi baskı unsurlarından yararlanılarak zararlı populasyonlarını ekonomik zarar eşiği altında tutmaya çalışılmaktadır. Hedef alınan canlıların dışında diğer canlılara olumsuz etkisi olmayan, doğal dengeyi koruyan, çevrenin dostu ve ekonomik açıdan avantajlı olan yöntemler kullanılmaktadır. Entegre mücadelede zararlılara karşı mücadelede ekonomik, ekolojik ve sosyal etkileşimler temel alınarak zararlıya karşı uygulanabilecek mücadele yöntemleri seçilerek, entegre edilmekte ve uygulanmaktadır. Bunun sonucunda zararlıların neden olduğu ürün kaybı en az düzeye indirilmekte, sağlıklı ve kaliteli ürün artışı sağlanırken kimyasal ilaç kullanımı da en az düzeye indirilmektedir.

1.Entegre Mücadele

Dünyada entegre mücadele kavramı, ilk kez 1960’lı yıllarda ortaya atılmıştır. Ancak 1970’li yıllarda önem kazanmaya başlamıştır. Ülkemizde bu anlayış içerisinde çalışmalara 1970 yılından itibaren başlanmıştır. Önce pamuk, elma ve fındık zararlılarına karşı “Entegre Mücadele Araştırma Projeleri” yürütülmüş; 1989 yılından itibaren diğer konularda da çalışmalara başlanarak toplam 16 kültür bitkisinde “Entegre Mücadele Araştırma “projeleri devreye girmiştir.

Bu araştırma projeleri sonucunda elde edilen sonuçlar değerlendirilerek 16 kültür bitkisi için ayrı ayrı mücadele programı oluşturulmuştur. Hazırlanan programları uygulayıcılara aktarmak ve üreticilerin uygulamaları kendilerinin yapmasını sağlamak üzere 1994 yılında “Entegre Mücadele Araştırma, Uygulama ve Eğitim”projeleri hazırlanmıştır. Bu projelerin tümü Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü tarafından Zirai Mücadele Araştırma Enstitüleri teknik koordinatörlüğünde Tarım İl Müdürlükleri Bitki Koruma Şube Müdürlüklerince yürütülmektedir.

Entegre Mücadele Araştırma Projelerinden biri olan “ Ege Bölgesinde Örtüaltı Sebze Yetiştiriciliğinde Entegre Mücadele Araştırma, Uygulama ve Eğitim Projesi” Ege Bölgesin’de Bornova Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsünün koordinatörlüğünde yürütülmektedir. Çalışmalara 1995 yılında pilot il olarak seçilen İzmir’de başlanmış ve İzmir Tarım İl Müdürlüğü Bitki Koruma Şube Müdürlüğünce uygulanmıştır.Bu proje kapsamında yapılan çalışmalar amacına uygun bir şekilde yürütülmüş ve başarılı sonuçlar alınmıştır.

Zararlının ortaya çıkması halinde öncelikle biyoteknik ve biyolojik mücadele uygulanmaktadır. Sera beyazsineği ve Yaprak galerisineğine karşı sarı yapışkan tuzaklar toplu tuzaklama amacıyla kullanılmaktadır. Sarı tuzaklar (20x25 cm) 10 m²’ye 1 adet olmak üzere 3 m aralıklarla almaşık olarak bitkinin 15-30 cm üzerine asılmaktadır.

Biyolojik mücadelede doğal mücadeleden yararlanılmaktadır. Yaprak galerisineğinin parazitoidi Diglyphus isaea (Walker), Hemiptarsenus zilahisebessi Erdos, sera beyazsineğinin parazitoidi olan Encarsia formasa Gahan ve predatörü Macrolophus caliginosus Wgn’nin korunması amacıyla diğer zararlılara karşı ilaç kullanılırken bu yararlılara en az yan etkisi olan ilaçlar seçilmektedir.

Serada alınan kültürel önlemler ve uygulanan biyoteknik ve biyolojik mücadeleye karşın zararlı baskı altına alınamazsa, en son çare olarak kimyasal mücadele kullanılmaktadır. Kimyasal mücadelede zararlının yoğunluğu mücadele eşiğine ulaştığında zararlı ve yararlıların yoğunlukları ve biyolojik dönemleri değerlendirilerek mücadeleye karar verilmektedir. Hastalıklara karşı da ilk belirtiler görüldüğünde mücadele yapılmaktadır. Bu aşamada ilaç seçimi yapıldıktan sonra uygun aletle ilaç atılmaktadır.

3. Entegre Mücadele Uygulamaları

Domates seralarında ana zararlılar olan Sera beyazsineği ve Yaprak galerisineğine karşı herhangi bir ilaç uygulamasına gerek kalmamıştır. Bu seralarda Yaprak galerisineğine karşı kullanılan sarı tuzaklar ile doğal olarak bulunan parazitoidi (D.iseae) , zararlının populasyon yoğunluğunu baskı altına almıştır. Sera beyazsineğine karşı da etkili olan sarı yapışkan tuzaklar, doğal olarak bulunan predatörü (M.caliginosus) ile birlikte zararlıyı baskı altında tutmuştur. Tüm seralarda Beyazsineğinin populasyon yoğunluğu mücadele yoğunluğunu, 2-3 hafta süresince, aşmıştır. Ancak hemen ilaçlanmayarak zararlı ve doğal düşman yoğunlukları izlenmeye devam edilmiştir. Sera beyazsineği yoğunluğunun giderek azaldığı saptanmış ve mücadele yapılmamıştır. Ancak Menderes’te M.caliginosus’un serada görülmeye başladığı sırada üreticinin hastalıklara karşı tavsiye dışı ilaç ve hormon kullanması sonucu daha sonra serada doğal düşmanlar bulunamamıştır. Doğal denge bozulmuş, vejetasyonun sonuna doğru sera beyazsineği populasyon yoğunluğu artmıştır. Mücadele programında tavsiye edilen ilaçların piyasada bulunamayışı nedeniyle üretici tavsiye dışı bir ilaç atmıţtır.

Projenin yürütüldüğü seralardan Balçova’daki serada külleme ve Alternaria solani sorun olmuş; kükürt 73-80 WP ve Propineb 70 WP kullanılmıştır. Narlıdere’deki serada sadece külleme çıkmış ve kükürt 73-80 WP kullanılmıştır. Seferihisar’da ki serada hiçbir hastalık sorun oluşturmamış ve herhangi bir ilaç atılmamıştır. Menderes’deki serada Erwinia caratovara subsp. caratovora’ya karşı tavsiye dışı 3 kez bakırlı preparat ve hormon kullanmıştır.

Entegre mücadele programının uygulandığı seralarda yapılan çalışmalar sonucunda mücadeleler sonucunda Balçova’da 680.000.TL. ilaç, Narlıdere’de 524.000.TL. ilaç ve 1.500.000.TL. tuzak, Seferihisar’da 1.000.000.TL. tuzak, Menderes’de 4.500.000.TL. ilaç masrafı yapılmıştır. Önerilere uyarak mücadele yapılan Balçova, Narlıdere’de ilaç masrafının çok düşük olduğu görülmektedir. Sarı tuzak sabit masraf olup, bunlar uzun yıllar kullanılabileceğinden maliyeti daha da düşük olmaktadır.

Entegre mücadele programlarının yürütüldüğü seralarda yapılan uygulamalar ile üreticilerin kendi uygulamalarını karşılaştırmak üzere, bu seraların yanında üreticinin kendi bildiği şekilde mücadele yaptığı birer serada kontrol serası olarak alınmıştır. Balçova’da aynı üreticinin bir başka serası kontrol serası olarak alınmıştır. Bu serada üretici Sera beyazsineğine karşı 3 ilaç atmış ve 2.014.000.TL. masraf yapmıştır. Narlıdere’deki üretici diğer 6 domates serasında da tavsiyelerimizi uyguladığından, bu seranın yanında bulunan başka bir üreticiye ait bir serada yapılan uygulamalar kaydedilmiştir. Bu serada ise üretici zararlılara karşı 8 ilaç atmış ve 8.500.000.TL. masraf yapmıştır. Buna karşın kontrol seralarında Sera beyazsineğinin neden olduğu fumajin zararı önlenememiş, ürünün niteliği ve niceliği azalmıştır. Ayrıca, fumajinden zarar gören meyveleri yıkayıp, sildikten sonra pazara götürebilmiştir. Bu işlem hem zaman almış; hem de işçi maaliyetini arttırmıştır. Seferihisar’daki üretici diğer seralarında da aynı çalışmayı yürüttüğünden ve Menderes’te ise sera çevresinde başka bir domates serası olmadığından, kontrol serası alınmamıştır. Ancak, aynı üreticilerin daha önceki senelerde yaptığı çalışmalar kayıt edilmiştir. Üreticiler her hafta en az bir ve bazen iki ilaç attıklarını bildirmişlerdir.

4. Eğitim

Örtüaltında Sebze Yetiştiriciliğinde Entegre Mücadele programını projeyi yürütecek olan elemanlara aktarmak amacıyla eğitim verilmiştir. Bu amaçla Ege Bölgesi’nde çalışmayı yürütecek olan Tarım İl Müdürlüğü Bitki Koruma Şubesinde konu sorumlusu olarak görev alan toplam 25 teknik elemana 27-30/Mart/1995 tarihinde Bornova Zirai Mücadele Araştırma Enstitüsünde Entegre Mücadele kavramı, ilkeleri, hedefleri ve mücadele programı konularında eğitilmişlerdir.

Üreticiler çalışmalar sırasında serada bulunmuş ve çalışmalar birlikte yürütülmüştür. Çalışmalar sırasında üreticiler Entegre Mücadele, hastalık, zararlı böcek ve akar ile bunların doğal düşmanları konusunda eğitilmişlerdir. Alınacak önlemler ve yapılacak mücadeleler öğretilmiştir. Ayrıca toplu olarak üreticiler 6/7/1995 ve 21/11/1995, Narlıdere’de 6/7/1995, Seferihisar’da 14/7/1995 ve 12/12/1995, Menderes’te 28/11/1995 ve 161/1/1996 tarihlerinde toplam 265 üretici eğitilmiştir. İlkbahar’da başlayacak olan 1996 yılındaki çalışmalarda üreticilerin eğitimlerine devam edilecektir. Üreticiler bu çalışmalara büyük ilgi göstermiş; eğitimlerin daha sık yapılmasını ve entegre mücadele programını uygulamak istediklerini bildirmişlerdir.

Entegre Mücadele Uygulama Projelerinin 1996 yılında yürütüleceği illerde bulunan teknik elemanları eğitmek üzere 18-22/Mart/1996 tarihinde bir eğitim düzenlenmiş ve toplam 45 teknik eleman eğitilmiştir. Ayrıca, seralarda danışmanlık yapan özel olarak çalışan 5 Ziraat Mühendisi de eğitimlere katılmıştır. Danışmanlar da bu çalışmaları yürütmek istediklerini bildirmişlerdir. Danışman eğitimine devam edilerek, Entegre Mücadelenin danışmanlar ile yaygınlaştırılmasına çalışılacaktır.

Entegre mücadele kavramı, amaçları ve hedefleri ile Örtüaltında Yetiştirilen Sebzelerde Entegre Mücadele Araştırma, Uygulama ve Eğitim Projesi konusunda yapılan çalışmaları üreticilere ve tüketicilere tanıtmak amacıyla 6/7/1995 tarihinde “Tarla Günü” düzenlenmiştir. Buna üreticiler, çeşitli ziraat kuruluşları ve yerel televizyon kanalları katılmıştır. Yapılan yayınlar ile kamuoyu bilgilendirilmiştir. Ayrıca TRT, diğer basın ve yayın kuruluşları ile birlikte konu ile ilgili radyo ve televizyon programları yapılarak tanıtım faaliyetleri sürdürülmektedir.

SONUÇ

Örtüaltı domates yetiştiriciliğinde Entegre Mücadele Uygulama Projesi çerçevesinde yapılan çalışmalar sonucunda 13 domates serasında biyoteknik ve biyolojik mücadeleden (doğal mücadele) yararlanılması, kimyasal mücadelede bilinçli bir şekilde ilaç kullanılması ile ürün kayıpları ve ilaçlama en az düzeye indirilmiştir. Bir serada hiç ilaç kullanılmamıştır. Çalışmaların yürütüldüğü diğer seralarda 1-2 adet ilaçlama yapılırken, üretici 3-8 kez ilaç kullanmıştır. Hatta üreticilerin önceki senelerde yaptığı uygulamalar dikkate alınırsa bilinçsizce yapılan kimyasal mücadele sonucunda vejatasyon boyunca 10-15 ilaç atıldığı da tesbit edilmiştir. Uygulama projesi bunun yararına inanan ilgili, hevesli teknik elemanların kendine güveni, isteği ve ideali doğrultusunda disiplinli ve titiz çalışmaları sonucu tüm zor koşullara ve kısıtlı olanaklara karşı başarı ile sonuçlandırılmıştır. Ancak bu projenin yürütülmesi, yaygınlaştırılması ve devam edebilmesi için aşağıdaki önlemlerin alınması gerekmektedir.

Hepsinden önce bu çalışmaların sürekli gelişen tekniklere uygun bir şekilde yapılabilmesi ve bilgi akışının sağlanabilmesi için aşağıdaki konulara ağırlık verilmesi gereklidir.

-Araţtırıcıların eğitimi için gerekli olanakların sağlanması,

Bu çalışmalar sonucunda entegre mücadele yöntemlerinin yaygın olarak uygulanması ile ürün artışı sağlanırken ilaç kullanımı minumuma indirilecektir. Böylece girdilerin (özellikle ithal edilen ziai ilaçların) azaltılması ve ürünlerde kalıntı sorununun ortadan kaldırılması ile ihracaat imkanlarının arttırılması sonucu ekonomiye büyük katkısı olacaktır.