NEPOVRATNO (OTPOZADI)

Irreversible

Režija: Gaspar Noe

Uloge: Vincent Cassell, Monica Bellucci, Albert Dupontel, Philippe Nahon.

Žanr: tragedija osvete

Distribucija: Cobra Film

Ocena: 5

Savremeni film je zarobljen u ironičnoj dekompozciciji klasike pri čemu je izgubio sposobnost da iznedri jednostavnost ili raskošno konezervativno filmotvorstvo. Među retkim filmovima sa/u kojima nema šale je Nepovratno Gaspar Noe-a, Argentinca koji stvara u Francuskoj. Nepovratno je sadržajan film prepun značenja. A ta značenja se iz njega crpe spontano, dakle nisu nametnuta od strane reditelja. Po tome se Nepovratno približava kvalitetnim američkim žanrovskim filmovima iz sedamdesetih koji su takođe nosili tovare spontanih značenja a pravljeni su bez namere da dele moralne lekcije. Naslovi poput Peckinpahovog The Straw Dogs, Cravenovog The Last House on the Left, Schrader-Scorseseovog Taxi Driver i Schrader-Flynnovog Rolling Thunder. Da ne govorimo o desetinama ostvarenja koja su nekim svojim segmentima ali ne i u celosti obogatila istoriju filma. Pored nadovezivanja na slavnu tradiciju, Noe unapređuje filmski jezik tako što pod uticajem prošlosti oblikuje budućnost. Kroz razilaženje sa klasicima im odaje najveće poštovanje. Stari osvetnički filmovi su imali linearnu strukturu – Nepovratno je ispričano unazad. Uzori su koristili elipse u prikazima nasilja – Nepovratno odlazi u integralan, radikalno naturalistički prikaz. Uzori su koristili i uspostavljali sve najvažnije elemente filmskog jezika i kodifikacje – Noe igra na kameru iz ruke i improvizaciju. Međutim, ono što je najvažnije je da Noe udara istom, ako ne i većom snagom nego uzori. Za razliku od lekcija iz sedamdesetih, Nepovratno dostiže (krajnje?) granice kad je reč o tome šta negativci prirede junacima čime motivišu osvetu. Upravo zbog toga što Noeovi likovi jedni drugima rade stvari od kojih ni gledaoci ne mogu da se oporave a kamoli oni koji su zarobljeni unutar filmske stvarnosti, osveta deluje neizbežno. Dok se raniji osvetnički filmovi donekle mogu ideološki klasifikovati, Noe transcendira ideologiju i ulazi u najdublje sfere ljudskosti. Potencijal događaja da navede čoveka na osvetu iako je osveta evidentno zlo je veliki Noeov (možda nesvesan) doprinos svesti o tome koliki Krst (ili fill in the blanks) nosi svako od nas. Kako bi Nietzche rekao, kada zuriš u ambis, ambis zuri u tebe. Kad se svede istorijska jednačina ovog filma dobijamo rezultat da je tek Nepovratno zapravo ISTINSKI Novi Talas te da se ono oko čega e hvale Godard, Truffaut, Rohmer i ekipa mora zaboraviti- Noe's got a brand new bag. Punu autentičnog latino-evropskog razmatranja Amerikane. Ako je Pakt sa vukovima bio bajka o kraju francuske aristokratije, onda je Nepovratno aristokratski kraj francuske buržoaske bajke, potvrda da u svakom svetu može postojati Sodoma i iskorak iz zaparloženih društveno angažovanih priča o tome kako će svet zaista biti bolji. Četiri ključna punkta francuskog filma devedesetih su Doberman, Apartman, Pakt s vukovima i Nepovratno. Sva četiri je obeležio nekadašnji bračni par Vincent Cassell – Monica Bellucci. Noeov film ne bi bio snimljen bez njihove pomoći. Uprkos svojoj subeverzivnosti, Nepovratno nije jeftin film. Međutim, njegova konceptualna jednostavnost nameće da takav stil bude forma otpora Holivudu a ne, za evropske uslove skupi, a za američke uslove sirotinjski spektakli. Pritom, sve ono što je izmišljeno kako bi sirotinju pretvorilo u autentičnost (shaky cam, improvizacija) u ovom filmu biva pretvoreno u vrhunski stil. Dakle, pitanje je talenta. Filmska osveta se može konzumirati na razne načine, kao ekspolatacija, retro, ideološka provokacija i sl. je najbliže što filmska osveta može prići pravoj osveti.

Dimitrije Vojnov