Κατά τον Αριστοτέλη η πολιτική κοινωνία δεν επιδιώκει μόνο το προσωρινό συμφέρον, αλλά το μακροπρόθεσμο. Πρώτα εξασφαλίζουμε τα αναγκαία και στη συνέχεια επιδιώκουμε το αγαθό.

Ο Αριστοτέλης θεωρεί πως οι παρεκτροπές του πολιτεύματος δεν είναι φυσικές.

Επίσης, δέχεται πως η φύση είναι η βάση του έθους, της συνήθειας, γιατί το έθος είναι η ενέργεια που εκλύει η φύση.

Άλλοι πιστεύουν ότι η εξουσία του κυρίου είναι παρά φύση και για αυτό η δουλεία δεν στηρίζεται στο δίκαιο, επειδή είναι αποτέλεσμα βίας.

Η τέχνη να αποκτά κανείς είναι μέρος της διοίκησης της οικογένειας.

Ο, τι κάνουν οι καλύτεροι είναι καλύτερο.

Αρχικά, κάθε πλάσμα αποτελείται από την ψυχή και το σώμα. Η ψυχή εξουσιάζει, ενώ το σώμα εξουσιάζεται. Το φαινόμενο τούτο πρέπει να το εξετάσουμε στους φυσιολογικούς ανθρώπους και όχι στους διεφθαρμένους.

Όλοι οι σοφοί δεν έχουν την ίδια γνώμη πάνω στο ίδιο ζήτημα.

Ζάνταλης Νικόλαος

Φιλοσοφικές έρευνες

1. Οι λέξεις της γλώσσας ονομάζουν αντικείμενα. Κάθε λέξη έχει μια σημασία. Αυτή η σημασία είναι συνταιριασμένη με τη λέξη. Αυτή είναι το αντικείμενο για το οποίο στέκει η λέξη.

3. Ένα σύστημα συνεννόησης δεν είναι όλα όσα ονομάζουμε γλώσσα.

13. Όταν λέμε "κάθε λέξη της γλώσσας υποσημαίνει κατιτί" δεν έχουμε ακόμη πει τίποτε απολύτως.

32. Σκέφτομαι θα σήμαινε κάτι σαν: μιλώ στον εαυτό μου.

38. Η ονομασία φαίνεται σαν αλλόκοτη σύνδεση μιας λέξης με ένα αντικείμενο.

Φιλοσοφικές παρατηρήσεις I

1. Πλήρως αναλελυμένη είναι η πρόταση, της οποίας η γραμματική έχει πλήρως διασαφηθεί. Εκείνο που είναι απαραίτητο είναι να διαχωρίσουμε τα ουσιώδη στοιχεία της γλώσσας μας από τα επουσιώδη. Η ικανότητα αναγνώρισης των ουσιωδών και επουσιωδών στοιχείων της γλώσσας μας ισοδυναμεί με την κατασκευή μιας φαινομενολογικής γλώσσας. Η φυσική θέλει να διαπιστώνει νόμους. Η φαινομενολογία διαπιστώνει απλώς τις δυνατότητες. Το να εξηγείς είναι κάτι περισσότερο από το να περιγράφεις. Αλλά κάθε εξήγηση περιέχει μια περιγραφή.
2. Μολονότι το αποτέλεσμα της φιλοσοφίας είναι απλό, η μέθοδος επίτευξης αυτού του αποτελέσματος δεν είναι διόλου απλή.
3. Αν η λογική καταγινόταν με ιδεώδεις γλώσσες κι όχι με τη δική μας;
4. Η θεωρία της αρμονίας είναι θέμα γούστου.
5. Αυθαιρεσία των γλωσσικών εκφράσεων: θα μπορούσαμε να πούμε πως το παιδί μαθαίνει να μιλάει μια συγκεκριμένη γλώσσα, αλλά όχι και να σκέφτεται; Πώς, με άλλα λόγια, σκέφτεται από μόνο του, ακόμη και δίχως να έχει μάθει κάποια γλώσσα; Νομίζω πως, όταν σκέφτεται, φτιάχνει εικόνες, κι αυτές υπό μιαν έννοια είναι αυθαίρετες. Συγκεκριμένα, υπό την έννοια ότι και άλλες εικόνες θα εξυπηρετούσαν τον ίδιο σκοπό. Από την άλλη, βέβαια, η γλώσσα προέκυψε με φυσικό τρόπο. Σίγουρα η σκέψη του ανθρώπου είναι ένα μείγμα συμβόλων, του οποίου τα αυστηρώς γλωσσικά σύμβολα δεν αποτελούν παρά ένα μικρό κομμάτι.
6. Οποιαδήποτε μορφή εξήγησης μιας γλώσσας προϋποθέτει ήδη μια γλώσσα. Υπό μιαν ορισμένη έννοια δεν μπορείς να διδαχτείς τη χρήση της γλώσσας. Δεν μπορείς δηλαδή να χρησιμοποιήσεις τη γλώσσα για να τη διδάξεις. Δεν μπορώ να χρησιμοποιήσω τη γλώσσα για να βγω έξω από τη γλώσσα.
7. Η γραμματική είναι μια θεωρία λογικών τύπων.
8. Η μορφή της συμφωνίας πάνω στην οποία στηρίζεται η γλώσσα έχει αυτή την μορφή: "μόλις ακούσεις τον πυροβολισμό ή δεις το νόημα που θα κάνω, τρέξε".
9. Μέχρι τώρα οι φιλόσοφοι δεν είχαν προσέξει πως χρησιμοποιούν μια λέξη με διαφορετικές σημασίες.

Επιχείρημα και κρίση, Παντελής Μπασάκος

παρουσίαση, Ζάνταλης Νικόλαος

Α. Τρεις όψεις του επιχειρήματος

1. Το αριστοτελικό παράδειγμα

Αν και στη λογική το Αριστοτελικό παράδειγμα παρέμεινε αμετάβλητο μέχρι τα μέσα περίπου του 19^ου αιώνα, οπότε άλλαξε αυτή η κατάσταση, στη θεωρία του επιχειρήματος δεν συμβαίνει αυτό. Το αριστοτελικό παράδειγμα έχει παραμείνει ισχύον και αμετάβλητο, τουλάχιστον σε σχέση με τα ουσιώδη χαρακτηριστικά του επιχειρήματος. Με εκκίνηση τα τοπικά του Αριστοτέλη, ο πυρήνας του κλασσικού παραδείγματος έχει τις εξής τρεις όψεις.

α) Μερικότητα/τοπικότητα. Το επιχείρημα, ως διαλεκτικός συλλογισμός, και σε αντίθεση με τον αποδεικτικό συλλογισμό, έχει μια αφετηρία και προσπαθεί να ανατρέψει ή να στηρίξει μια θέση. Αν αποτύχει ξεκινάει από "αλλού".

β) Μαχητό. Εάν κάτι κερδήθηκε από μια σκοπιά, πάντα μπορεί να χαθεί από μια άλλη.

γ) Αποδεκτό-προς έτερον. Απευθύνεται προς κάποιον που μπορεί να αποδεχτεί ή να αντικρούσει.

Κύριο γνώρισμα και κοινό και στις τρεις όψεις του επιχειρήματος είναι η μετάληψη. Αντίθετα από την αυστηρή διάταξη στον αποδεικτικό συλλογισμό, στο επιχείρημα-διαλεκτικό συλλογισμό μπορείς να κάνεις αντικατάσταση ενός όρου, υποκατάσταση μιας έννοιας ενός όρου ή μετάθεση της σημασίας ή της έμφασης, προκειμένου να επιτευχθεί το επιθυμητό.

2. Το συλλογιστικό πρότυπο και η μεταγλώσσα

Στην αριστοτελική θεωρία, το αληθές και το αποδεκτό ως παράγωγα του αποδεικτικού συλλογισμού και του επιχειρήματος αντίστοιχα, η ανομοιότητα συγκρατείται και δεν αφήνεται να διασταλεί σε εναντιότητα ή ασυμβατότητα. Επίκληση της υπαγωγής, που κάνει ο Αριστοτέλης στα τοπικά, του επιχειρήματος στο γένος του συλλογισμού.

Ο Μπασάκος βρίσκει ότι η ένταξη του επιχειρήματος στο γένος του συλλογισμού από τον Αριστοτέλη, δείχνει ότι η ομοιότητα είναι πιο ισχυρή από την ανομοιότητα. Αναφέρεται η έννοια της "μετάβασης" από τα αληθή ή τα αποδεκτά προς το συμπέρασμα.

Ο συλλογισμός και οι τύποι κατηγόρησης, τα praedicabilia, είναι τα δύο δομικά στοιχεία στην αριστοτελική κατασκευή της έννοιας του επιχειρήματος -στα τοπικά. Η θεωρία του επιχειρήματος αξιώνει καθολικότητα με το εξής: κάθε φορά, απομονώνει τη λογική μορφή του λόγου από το εκάστοτε περιεχόμενο και από εκεί αρχίζει τον έλεγχο.

Β. Η νέα θεωρία και η καρτεσιανή επιστημολογία

1. Το εκμαγείο της θεμελίωσης

Από τα τέλη της δεκαετίας του '50 μια νέα θεωρία του επιχειρήματος εμφανίζεται. Αυτή αντιπαρατίθεται τόσο προς το λογικισμό των πρώτων δεκαετιών του αιώνα, όσο και προς τον καρτεσιανή επιστημολογία, η οποία ταυτίζει την ορθολογικότητα με διαδικασία θεμελίωσης που αποκλείει το επιχείρημα. Στο αριστοτελικό παράδειγμα το αληθές και το ένδοξο δεν είναι ασυμβίβαστα μεταξύ τους. Για τον Αλέξανδρο το ένδοξο διαφέρει από το αληθές επειδή η διαδικασία απόφασης που ακολουθείται είναι διαφορετική. Στον Ντεκάρτ αυτή η διαφορά προάγεται σε εναντιότητα.

Η υπερβολή της διαφοράς ενδόξου και αληθούς σε εναντιότητα είναι ο πυρήνας της καρτεσιανής επιστημολογίας.

Θεμελίωση

αίτημα βεβαιότητας

ego cogito

Επιχείρημα

μερικότης/τοπικότης

Το επιχείρημα είναι το αρνητικό της καρτεσιανής έννοιας της θεμελίωσης, το εκμαγείο.

Αποκαλύπτεται μια διπλή σχέση της καρτεσιανής επιστημολογίας προς το επιχείρημα. Η θετική, η οποία αποκλείει το επιχείρημα, και η αρνητική, η οποία το έχει ανάγκη, εφόσον η προκατάληψη μπορεί να γίνει μαχητή μόνο σε διαλεκτικό πλαίσιο.

2. Το πρότυπο Toulmin-Habermas

Τα θεμέλια της μεταφυσικής των ηθών – Immanuel Kant

Πρόλογος

Ο Καντ δέχεται τον χωρισμό της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας σε τρεις επιστήμες, στη Φυσική, στην Ηθική και στην Λογική. Προβαίνει ωστόσο σε μια συμπλήρωση. Η φιλοσοφία χωρίζεται σε εμπειρική και καθαρή, σε αναλογία με την στήριξη σε εμπειρικά θεμέλια ή σε απριορικές αρχές. Η γνώση μπορεί να αφορά είτε στο περιεχόμενο, να ασχολείται δηλαδή με ορισμένα αντικείμενα και τους νόμους στους οποίους αυτά υπόκεινται, είτε στη μορφή, δηλαδή με τη μορφή της νόησης και τους γενικούς κανόνες της σκέψης.

Η καθαρή φιλοσοφία που ασχολείται με τη μορφή, ονομάζεται Λογική, ενώ όταν ασχολείται με ορισμένα αντικείμενα ονομάζεται Μεταφυσική. Η μεταφυσική είναι διττή: αφενός η μεταφυσική της φύσης, αφετέρου η μεταφυσική των ηθών. Όπως ακριβώς η Φυσική έχει ένα εμπειρικό τμήμα και ένα ορθολογικό, έτσι και η Ηθική, έχει το εμπειρικό της τμήμα, την πρακτική Ανθρωπολογία, και το ορθολογικό, την κατεξοχήν Ηθική. Η καθαρή Ηθική βρίσκει τον ηθικό νόμο μέσα σε έννοιες της καθαρής λογικής. Έτσι μόνον μπορεί να είναι ένας ηθικό νόμος απόλυτα αναγκαίος. Η καθαρή ηθική λοιπόν, αφορά σε έλλογα όντα, σε όντα προικισμένα με λογική ικανότητα, αφού μόνο αυτά τα όντα μπορούν να συλλάβουν το περιεχόμενο και τις έννοιες της καθαρής λογικής.

Κεφάλαιο Πρώτο

Μετάβαση από την κοινή γνώση περί ηθικότητας στη φιλοσοφική γνώση περί ηθικότητας

Οι ιδιότητες της ιδιοσυγκρασίας, που μπορεί να θεωρούνται ταλέντα, δεν είναι στην ουσία πράγμα που μπορούν να θεωρηθούν καλά χωρίς περιορισμό. Και αυτό ισχύει επειδή το μόνο που μπορεί να θεωρηθεί καλό χωρίς κανένα περιορισμό, είναι η καλή θέληση. Ο Καντ θεωρεί θεμελιώδες συστατικό αυτή την καλή θέληση προκειμένου να μπορούν να θεωρηθούν ως καλά στοιχεία τα διάφορα χαρακτηριστικά του ανθρώπου, και την ονομάζει χαρακτήρα. Η ιδιοσυγκρασία είναι δημιούργημα της φύσης, ενώ ο χαρακτήρας είναι ικανότητα θέλησης του υποκειμένου. Η καλή θέληση είναι προϋπόθεση για να είναι κάποιος άξιος ευτυχίας.