แนวคิดของฐานข้อมูลเชิงพื้นที่ใน GIS

 

 

    ข้อมูลเชิงพื้นที่หรือข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับตำแหน่ง สถานที่ตั้ง ระยะทาง มีส่วนช่วยทำให้เข้าใจถึงสถานการณ์และการตัดสินใจในการดำเนินงานด้านต่าง ๆ มากมาย ทั้งนี้ข้อมูล ดังกล่าวสามารถแสดงถึงความสัมพันธ์ต่าง ๆ เช่น
        - การเชื่อมโยงของวัตถุ หรือลักษณะทางภูมิศาสตร์ (Connecting)
        - สิ่งใดอยู่ตัดกับสิ่งที่เราสนใจ (Adjacent)
        - สิ่งใดอยู่ภายในบริเวณที่สนใจ (Contained)
        - ระยะใกล้-ไกล (Proximity)
        - ทิศทางสัมพันธ์ (Relative Position)
        - เส้นทาง/การเชื่อมต่อไปยังจุดหมาย
        - การหาพื้นที่/ที่ตั้งที่เหมาะสมสำหรับกิจกรรมที่กำหนด
ข้อมูลเชิงพื้นที่และข้อมูลของลักษณะทางภูมิศาสตร์ (Geographic Feature) ซึ่งหมายถึงสิ่ง ต่าง ๆ ที่ปรากฏบนพื้นผิวโลกทั้งที่เกิดขึ้นโดยธรรมชาติ (เช่น แม่น้ำ พืชพรรณ) สิ่งที่ถูกสร้างขึ้น (ถนน สิ่งก่อสร้าง) หรือขอบเขตของที่ดิน (เส้นขอบเขตจังหวัด หรือ แปลงที่ดิน) ข้อมูลเหล่านี้จะต้องมีการจำลองและนำเข้าสู่ฐานข้อมูลในระบบ GIS
    ข้อมูลดังกล่าวถูกจำลองโดยใช้สัญลักษณ์ได้สี่ลักษณะ ได้แก่
        1. จุด (Point Objects) แทนตำแหน่งที่ตั้งของวัตถุต่าง ๆ เช่น บ่อน้ำ โรงเรียน โรงงานฯ
        2. ลายเส้น (Line Objects) แทนลักษณะทางภูมิศาสตร์ที่มีระยะทาง เช่น แม่น้ำ ถนน
        3. เส้นขอบเขต (Regions, Polygons) แทนขอบเขตของพื้นที่ต่าง ๆ เช่น ชุดดิน ประเภทการใช้ที่ดิน
        4. ตัวอักษร (Text Objects) คำบรรยายที่ใช้บนแผนที่ เช่น ชื่อแผนที่ ชื่อจังหวัด อำเภอ

 

 

ประเภทของ GIS   (Types of  GIS)

    ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์สามารถจำแนกออกเป็นประเภทตามลักษณะการจัดเก็บข้อมูลได้เป็น 2 ประเภท คือ

   1) ระบบสารสนเทศแบบเชิงเส้น (Vector GIS)
            ในระบบ Vector GIS  จะแสดงตำแหน่งข้อมูลใน 3 ลักษณะ คือ จุด (Point) เส้น (Line) และเส้นขอบเขต  (Regions,Polygon) ข้อมูลเชิงพื้นที่ถูกจัดเก็บในลักษณะของเชิงเส้นที่มีโครงสร้างในการกำกับก่อนหลัง, ซ้าย-ขวา โดยการใช้เส้นและจุดเป็นองค์ประกอบพื้นฐานในการจัดเก็บเชิงพื้นที่ โครงสร้างของแฟ้มข้อมูล GIS ในระบบนี้ จะประกอบด้วยเครื่องหมายประจำตัว (ID) ตำแหน่งพิกัด X ,Y และ ตัวชี้ลำดับก่อน-หลัง หรือ ซ้าย-ขวา ของข้อมูลข้างเคียง โครงสร้างของข้อมูลระบบนี้จะใช้เนื้อที่ในการจัดเก็บน้อย แต่การปรับปรุงแก้ไขจะทำได้ยากและไม่สะดวกเท่าที่ควร ตัวอย่างของ GIS ระบบนี้ ได้แก่ โปรแกรม PC Arc/Info เป็นต้น

     2) ระบบสารสนเทศเชิงตารางกริด (Raster GIS)
        ระบบสารสนเทศที่จัดเก็บข้อมูลในลักษณะตารางกริดนี้จะแบ่งพื้นที่ออกเป็นตารางกริดที่มีรูปเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัสเล็ก ๆ จำนวนมาก โดยในรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัสเล็ก ๆ เหล่านี้มีศัพท์เรียกเฉพาะว่า หน่วยภาพย่อย (Picture Element) หรือนิยมเรียกย่อ ๆ ว่า Pixel โดยที่แต่ละ Pixel จะเป็นหน่วยที่เล็กที่สุดของข้อมูล ถ้าข้อมูลที่มีความละเอียดสูง ขนาดของ Pixel ก็จะมีขนาดเล็ก แต่ถ้าข้อมูลที่ใช้ในงานสารสนเทศค่อนข้างหยาบ ขนาดของ Pixel จะมีขนาดใหญ่ ข้อดีของระบบข้อมูลแบบ Raster นี้ก็คือ ภายหลังจากการจัดเก็บแล้ว สามารถแก้ไขข้อมูลได้ง่าย สะดวก รวดเร็ว และมีประสิทธิภาพ แต่ข้อเสียของข้อมูลระบบนี้ก็คือ ต้องการแฟ้มข้อมูลขนาดใหญ่ เพื่อการจัดเก็บ หน่วยภาพย่อย ทั้งหมดในพื้นที่ ตัวอย่างของข้อมูลในระบบ Raster ได้แก่ ข้อมูลจากภาพถ่ายดาวเทียม และตัวอย่างของ GIS ที่ใช้ระบบนี้ในการจัดเก็บข้อมูล ได้แก่ โปรแกรม SPANS, INTERGRAPH เป็นต้น