รำลึกโศกนาฏกรรม"เคเดอร์" มองคนงานผลพวง"ความเสี่ยง"

รายงานโดย นริศรา สายสงวนสัตย์

ลูกเหล็กขนาดเท่ากำปั้นถูกโยนกลิ้งไปกลางลานดิน กระแทกเอาลูกเหล็กอย่างเดียวกันอีกลูกที่หยุดนิ่งกลิ้งออกไปอีกทางหนึ่ง ลูกเหล็กลูกแรกยังคงพาเอาตัวเองกลิ้งหลุนตรงต่อไป คนที่ยืนมุงดูกลั้นหายใจด้วยความลุ้น จนกระทั่งลูกเหล็กลูกนั้นจอดสนิทชิดกับลูกพลาสติคขนาดเล็กกว่า

คนขว้างลูกปราศจากขาสองข้างนั่งอยู่บนรถวีลแชร์ยิ้มกริ่ม เสียงเฮจากหมู่คนนับสิบหลากเพศวัยที่รายล้อมอยู่รอบลานดังขึ้นอย่างสะใจ กองเชียร์บางคนมีแขนข้างเดียว บางคนนั่งบนรถวีลแชร์เช่นเดียวกับคนขว้างลูก ครั้งหนึ่งพวกเขาล้วนเคยมีองคาพยพครบ 32 เคยใช้ชีวิตเช่นคนทั่วไป หากแต่บางเหตุการณ์ในอาชีพการงานได้ขโมยมันไปจากพวกเขา ส่งให้พวกเขามารวมกันอยู่ที่นี่ "ศูนย์ฟื้นฟูสมรรถภาพคนงาน" ต.บางพูน อ.เมืองปทุมธานี

ศูนย์ฟื้นฟูแห่งนี้เริ่มให้บริการฟื้นฟูสมรรถภาพลูกจ้างมาตั้งแต่ปี 2528 ปัจจุบันอยู่ในสังกัดของสำนักงานประกันสังคม กระทรวงแรงงาน ในแต่ละปีมีลูกจ้างที่ประสบอุบัติเหตุเข้ารับการบำบัดรักษาที่ศูนย์นี้ กว่า 400 คน

"สิ่งที่ทางศูนย์ฟื้นฟูของเราจะทำจึงไม่ใช่แค่ให้การฟื้นฟูทางร่างกาย แต่ต้องทำถึงสี่ด้านควบคู่กัน นั่นคือ ร่างกาย จิตใจ สังคม และอาชีพ เพื่อให้ลูกจ้างเหล่านี้กลับไปอยู่ในสังคมได้อย่างเป็นปกติสุข" สุภาพร แก้วมณี นักวิชาการประกันสังคมที่ศูนย์ฟื้นฟูแห่งนี้กล่าว

"หลายคนพอประสบอุบัติเหตุแล้วหลังจากได้รับการรักษาเสร็จก็ต้องเปลี่ยนอาชีพไปเลย เพราะอวัยวะที่จำเป็นในการทำงานของเขาไม่มีแล้ว เราก็ต้องมีการฝึกอาชีพใหม่ให้ ส่วนด้านจิตใจเป็นเรื่องสำคัญมาก วัยรุ่นบางคนพอเจอความสูญเสียก็รับไม่ได้ ต้องใช้นักจิตวิทยาบำบัด ประกอบกับกิจกรรมต่างๆ ที่ทางศูนย์ฟื้นฟูจัด ก็ช่วยให้ผู้รับการฟื้นฟูมีสภาพจิตใจดีขึ้น"

"กระแต" เด็กสาวผิวเข้มร่างเล็ก อดีตลูกจ้างร้านอาหารในจังหวัดชลบุรี เป็นหนึ่งในผู้เข้ารับการฟื้นฟูที่ศูนย์แห่งนี้ แขนซ้ายขวาของเธอตั้งแต่มือขึ้นไปถึงข้อศอกเป็นแผลไหม้พองแดง มือข้างหนึ่งที่เพิ่งรับการผ่าตัดถูกซ่อนไว้ใต้ม้วนผ้าพันแผลขาวสะอาด อีกข้างแทบไม่มีรูปร่างของมือเหลืออยู่ คล้ายกับต้นไม้ผอมๆ ที่ถูกดัดจนบิดเบี้ยวหลังถูกไฟผลาญ ยามพูดคุย ดวงตาคมส่งแววยิ้มเขินอายมาให้ระคนไปด้วยประกายหม่นของคำถาม

กระแตเล่าถึงวันนั้นเมื่อสามปีก่อน ตอนที่เธอยังอายุเพียง 17 ปี ยังมีอนาคตและความหวังรออยู่ข้างหน้า

"วันนั้นนายจ้างให้หนูหุงข้าว หนูเปิดแก๊สแต่มันเปิดไม่ติด เลยเรียกนายจ้างมา เขาลองเขย่าถังดูแก๊สก็ไม่หมด มีแต่ควันออกมาเต็มห้อง ตอนนั้นหนูยังหนีทัน แต่พอนายจ้างรู้ว่าแก๊สรั่วเขาก็สับคัตเอาต์ไฟลง..." ไม่มีคำบรรยายใดๆ ต่อ มีเพียงความเงียบฟุ้งกระจายในอากาศ

หลังจากวันนั้น กระแตต้องออกจากงานโดยปราศจากความรับผิดชอบใดๆ จากนายจ้าง กลับไปอยู่บ้านที่ต่างจังหวัด ทุกข์ทรมานจากแผลไฟไหม้โดยที่ครอบครัวก็ไม่รู้ว่าจะรักษาเธออย่างไร จากเด็กหญิงที่เคยร่าเริงกลายเป็นหวาดกลัว ไม่อยากนึกถึงโชคชะตาภายภาคหน้า หงุดหงิดง่ายเพราะพิษจากแผล

"พอร้อนมากก็คัน หนาวมากก็ชา เจ็บไปหมด จะหยิบจับอะไรก็ไม่ได้ ทุกอย่างที่เคยทำในชีวิตประจำวัน อาบน้ำ แปรงฟัน กินข้าว เข้าห้องน้ำ ทำไม่ได้เลย มันหงุดหงิดเพราะต้องคอยให้คนอื่นมาช่วย ทั้งที่เมื่อก่อนยังทำเองได้"

แปดเดือนผ่านไป ครอบครัวของเธอจึงไปปรึกษากับทางสำนักงานประกันสังคม กระแตจึงได้มาอยู่ที่นี่ จากมือที่เคยเจ็บปวดจนใช้ไม่ได้ พอเข้ารับการผ่าตัดสองครั้งก็เริ่มกลับมาใช้ได้บ้าง จนถึงวันนี้เธออยู่ที่นี่มากว่าสองปี เข้ารับการผ่าตัดแล้วถึงเจ็ดครั้ง ช่วยเหลือตัวเองได้มากขึ้น ที่นี่เธอยังมีเพื่อนที่ประสบเหตุการณ์เดียวกันร่วมแบ่งปันความรู้สึก มีเจ้าหน้าที่ประจำศูนย์คอยให้คำแนะนำช่วยเหลือ ตอนนี้กระแตจึงเริ่มกลับมาร่าเริง ร้องเพลงเสียงใสได้อีกครั้ง

แต่อดีตที่เลวร้ายก็ยังคงย้ำเตือนเธออยู่เสมอ แม้ความรู้สึกในครั้งนั้นจะเลือนจางลงไปบ้าง กระแตยังฝากบอกว่า "ไม่อยากให้เกิดขึ้นกับใครอีก อยากให้นายจ้างระมัดระวังเรื่องความปลอดภัยมากกว่านี้ เพราะคงไม่มีใครอยากเจอเรื่องแบบนี้ อีกอย่างถ้าใครมีปัญหาก็อยากให้มาที่ศูนย์ฟื้นฟู จะได้มีโอกาสเหมือนที่เรามี อยากให้ทางรัฐบาลกระตุ้นสำนึกความปลอดภัยด้วย"

แต่เมื่อถามถึงอนาคต เธอยังคงยิ้มเศร้าแทนคำตอบ ด้วยยังไม่รู้ว่าเมื่อไรการรักษาจะสิ้นสุด ไม่รู้ว่าวันไหนจะได้ออกไปจากศูนย์ฟื้นฟู แต่เธอรู้ดีว่า จากนี้วันข้างหน้าของเธออาจไม่เป็นอย่างที่เคยฝันไว้

"แต่ถ้าเป็นไปได้ หนูอยากกลับบ้านไปอยู่กับแม่ ช่วยแม่ทำร้านซักรีด เพราะยังรีดผ้าได้" เธอบอกด้วยความหวัง

ในขณะที่กระแตยังคงตั้งหน้าตั้งตารอวันกลับไปใช้ชีวิตกับครอบครัวอีกครั้ง ด้านของ "เทวัญ" หนุ่มวัย 29 ปี อดีตลูกจ้างโรงงานผลิตแผงวงจรไฟฟ้าก็เล่าให้ฟังถึงชีวิตวันนี้ที่สดใสขึ้น แม้ไม่มีมือซ้ายเหลืออยู่

เทวัญเสียมือซ้ายไปกับเครื่องปั๊มแผงวงจรไฟฟ้าเมื่อสิบปีที่แล้ว เพราะเกิดเอื้อมมือผิดจังหวะ จึงถูกเครื่องปั๊มที่ทำจากก้อนเหล็กหนัก 46 ตันทิ้งตัวลงมาทับ

"ตอนที่โดนคิดอะไรไม่ออกเลย มันมีแต่ความกังวล ไม่รู้ว่าอนาคตเราจะเป็นยังไงต่อไป"

เทวัญเข้ามารับการฟื้นฟูที่นี่ด้วยความรู้สึกไม่เต็มใจนัก "เข้ามาตอนแรกผมไม่อยากอยู่เลยนะ เพราะนั่งรถผ่านทุกวันผมถามเพื่อนว่าที่นี่คืออะไร เพื่อนบอกว่าเป็นศูนย์คนพิการ พอคิดว่าต้องมาอยู่เป็นคนพิการเนี่ย คนข้างนอกเขาจะมองเราว่ายังไงล่ะ แต่พอเข้ามาแล้วก็ไม่อยากออก"

จากเด็กหนุ่มผู้ขาดความเชื่อมั่น หวาดระแวงในอนาคตเช่นเดียวกับคนอื่นๆ เคยคิดแต่ว่าตัวเองทำอะไรไม่เป็น เทวัญเริ่มเรียนรู้ว่าตัวเองก็มีความสามารถผ่านการฝึกอาชีพของศูนย์ฟื้นฟู อยู่ที่นี่ได้สองปีก็ออกมาเปิดกิจการของตัวเอง ปัจจุบันเทวัญเป็นเจ้าของกิจการร้านทำป้ายและกรอบรูปย่านแฟลตปลาทอง ทำงานคนเดียวด้วยมืออีกข้างที่เหลือ เทวัญยังบอกว่า ในสิ่งที่เลวร้ายยังมีสิ่งดีๆ ตามมาเสมอ การได้เข้ามาอยู่ที่นี่ เหมือนเป็นการมอบชีวิตใหม่ให้เขา

"ถ้าวันนั้นผมไม่เจอเหตุการณ์นั้นแล้วทำงานไปเรื่อยๆ ผมก็คงแค่เก็บเงินซื้อมอเตอร์ไซค์สักคันกลับไปขี่เล่นแถวบ้าน ถ้าผมยังเป็นแบบนั้นตอนนี้ผมอาจไม่มีชีวิตอยู่แล้วก็ได้ แต่วันนี้ผมมีงานทำ เก็บเงินได้เป็นกอบเป็นกำเลี้ยงตัวเอง ถึงมีมือเดียวผมก็เป็นคนปกติ แต่ถ้าเลือกได้ผมก็ไม่อยากเสียมือไป" เทวัญบอกยิ้มๆแต่ฟังดูเศร้า

ในทุกๆ ปีมีกำลังแรงงานวัยหนุ่มสาวอย่างกระแตและเทวัญที่ประสบอันตรายจากการทำงานจำนวนมาก เนื่องจากภาคอุตสาหกรรมที่ถูกเร่งให้เติบโตบนความเชื่อว่ามันนำมาซึ่งความก้าวหน้าของประเทศชาติ ขณะที่มาตรฐานความปลอดภัยยังคงวิ่งตามมาห่างๆ

ระหว่างวันที่ 9-11 พฤษภาคม ของทุกๆ ปี มีการจัดงานสัปดาห์ความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ โดยในวันที่ 10 เป็นวันรำลึกโศกนาฏกรรมไฟไหม้โรงงานตุ๊กตาเคเดอร์ ถามว่าจนถึงวันนี้เราได้อานิสงส์อะไรจากบทเรียนครั้งนั้น ที่สำคัญคือข้อเรียกร้องที่ต้องการให้มีการจัดตั้งสถาบันความปลอดภัยในการทำงานเพื่อดูแลผู้ใช้แรงงานยังคงไม่ไปถึงไหน

คุ้มหรือไม่ การพัฒนาที่ต้องแลกด้วยแขนขาและเลือดเนื้อของคนไทย???