พจนานุกรมภาษามือ ช่วย"คนพิการ"ขึ้นศาล

สุจิต เมืองสุข

"คนหูหนวก" เป็นผู้ที่มีความบกพร่องทางการได้ยิน จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งในการใช้ "ภาษามือ" สำหรับการดำรงชีวิต ภาษามือในที่นี้ คือ "ภาษามือผู้พิการ" เป็นภาษาที่ใช้กันระหว่างผู้พิการทางหู

ประเทศไทยมีคนพิการหูหนวกอยู่ราว 300,000 คน แต่จำนวนที่ขึ้นทะเบียนคนพิการกับสมาคมคนหูหนวกแห่งประเทศไทย มีเพียง 70,000 คนเท่านั้น

อีกทั้งในปัจจุบันมีกลุ่มคนหูหนวกอีกจำนวนหนึ่ง ไม่ได้รับความรู้ในการใช้ภาษามือที่ถูกต้อง จึงทำให้มีอุปสรรคในการใช้ชีวิตประจำวัน และอาจตกเป็นผู้เสียเปรียบได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งปัญหาด้านคดีความ หากต้องขึ้นโรงขึ้นศาล

ก่อนหน้านี้คณะกรรมาธิการยุติธรรมและสิทธิมนุษยชน สภาผู้แทนราษฎร จัดสัมมนาเชิงปฏิบัติการในกลุ่มคนหูหนวกขึ้น เพื่อนำผลจากการสัมมนาไปแก้ปัญหาสิทธิมนุษยชนของคนพิการ และเป็นแนวทางในการพัฒนา ตลอดจนปรับปรุงแก้ไขกฎหมาย กฎ ระเบียบหรือข้อบังคับ

แต่การแก้ไขข้อกฎหมายใดๆ จำเป็นต้องดำเนินไปตามขั้นตอน จึงต้องใช้เวลาในการดำเนินการ

สมาคมคนหูหนวกแห่งประเทศไทย เป็นองค์กรที่ปกป้องสิทธิมนุษยชนคนหูหนวก เล็งเห็นปัญหาที่เกิดขึ้น โดยนางพวงแก้ว กิจธรรม ผู้จัดการมูลนิธิพัฒนาคนพิการไทย รับอาสาหน้าที่ประสานสมาคมคนหูหนวกแห่งประเทศไทย วิทยาลัยราชสุดา และสภาทนายความ รวบรวมตัวแทนจากองค์กรดังกล่าว จัดเวทีแลกเปลี่ยนและนำเสนอภาษามือสำหรับนำไปใช้ทางด้านกฎหมาย

จะทำให้การบัญญัติศัพท์มีขึ้นอย่างรอบคอบ เพราะนอกเหนือจากให้ตัวแทนองค์กรเข้าร่วมและนำเสนอแล้ว ยังให้โอกาสคนหูหนวกจากภาคต่างๆ นำเสนอภาษามือสำหรับคำศัพท์นั้นๆ เพื่อให้เข้าใจง่าย และสอดคล้องกับภาษาถิ่นแต่ละภาคด้วย

นางพวงแก้ว กล่าวว่า ปัญหาหลักที่ทำให้ต้องร่วมกันเสนอคำศัพท์ภาษามือด้านกฎหมาย คือ ปัญหาเชิงคดีความ เพราะเมื่อเกิดขึ้น ล่ามจะไม่สามารถแปลคำศัพท์ด้านกฎหมายเป็นภาษามือให้คนหูหนวกเข้าใจถูกต้องได้ เพราะไม่มีคำศัพท์ด้านกฎหมายอย่างเป็นทางการมาก่อน

ดังนั้น เมื่อล่ามแปลคำศัพท์ด้านกฎหมายให้เป็นภาษามือ เพื่อสื่อให้คนหูหนวกเข้าใจ ก็จะใช้วิธีคิดภาษามือขึ้นเอง ทำให้โอกาสที่การสื่อสารไม่ตรงกันมีขึ้นอย่างแน่นอน และอาจทำให้คนหูหนวกเสียสิทธิ์ด้านกฎหมายตามมา

นายสุรเชษฐ์ เลิศสัจญาณ รักษาการนายกสมาคมคนหูหนวกแห่งประเทศไทย ที่เข้าร่วมประชุม บอกว่า กระบวนการยุติธรรมจำเป็นต้องใช้ล่ามภาษามือ เพื่อลดปัญหาการสื่อสารลง ปัจจุบันในกระบวนการยุติธรรมคนหูหนวกไม่ได้รับความเสมอภาค แม้จะใช้ล่ามภาษามือสื่อสารศัพท์ข้อกฎหมายก็อาจสื่อสารไม่ได้ เพราะที่ผ่านมายังไม่เคยบัญญัติศัพท์ด้านกฎหมายเกิดขึ้น

พร้อมทั้งอธิบายถึงการนำเสนอศัพท์ด้วยว่า กลวิธีการนำเสนอคำศัพท์ภาษามือด้านกฎหมาย ใช้วิธีให้ผู้เข้าประชุม ซึ่งเป็นคนหูหนวก นำเสนอคำศัพท์ที่เห็นว่าจำเป็นต้องใช้ในกระบวนการยุติธรรม จากนั้นนำเสนอภาษามือ และขั้นตอนสุดท้ายให้ผู้ร่วมประชุมโหวตเลือกภาษามือ เพื่อบันทึกสำหรับใช้อย่างเป็นทางการ

ศัพท์ภาษามือด้านกฎหมาย จัดแบ่งออกเป็นหมวดหมู่เพื่อง่ายต่อความเข้าใจ เริ่มจากหมวดครอบครัว หมวดบุคคล หมวดทรัพย์ หนี้ เอกเทศสัญญาและนิติกรรมสัญญา หมวดสถานที่ หมวดกฎหมายอาญา หมวดทั่วไป หมวดมรดก หมวดละเมิด จัดการนอกสั่ง ลาภมิควรได้ รวม 8 หมวด มีคำศัพท์ทั้งหมดถูกเลือกขึ้นมาจากตัวแทนของคนหูหนวก รวมทั้งสิ้น 236 คำ

ตัวอย่างภาษามือด้านกฎหมาย ในหมวดมรดก ศัพท์คำว่า รับมรดก ท่าภาษามือ คือ ตาย-ของ ของ (2 มือ) ฉันรับของ (พยักหน้า) หรือ ศัพท์คำว่า บุตรบุญธรรม ท่าภาษามือ คือ ลูกเลี้ยง-รับรอง (นอกตัว)

หรือในหมวดกฎหมายอาญา ศัพท์คำว่า หมิ่นประมาท ภาษามือ คือ นินทา-คุณ-เลว หรือศัพท์คำว่า ความผิดฐานข่มขืนกระทำชำเรา ท่าภาษามือ คือ ข่มขืน ส่วนหมวดสถานที่ อาทิ ศัพท์คำว่า สถานีตำรวจ ท่าภาษามือ คือ ตำรวจ-สถานที่ เป็นต้น

คำบัญญัติศัพท์เหล่านี้ ภายหลังที่กำหนดท่าภาษามือเรียบร้อยแล้ว จะนำไปบันทึกเป็นภาพ ตัวอักษร และตีพิมพ์เป็นหนังสือศัพท์ภาษามือด้านกฎหมาย

นางพวงแก้ว ระบุว่า จะตีพิมพ์เป็นจำนวนหลักพันเล่ม ขึ้นกับงบประมาณที่มี โดยจะแจกจ่ายตามสถานศึกษา สถานที่ราชการ โดยเฉพาะศาล สถานีตำรวจ เพื่อให้ทราบภาษามือของคนหูหนวก และนำมาใช้ในกรณีที่มีปัญหาคดีความ นอกจากนี้ในอนาคตยังมีแนวคิดร่วมกันบัญญัติศัพท์ภาษามือด้านกฎหมายขึ้นอีก เพื่อให้ครอบคลุมให้ครบรอบด้าน อีกทั้งจะผลิตศัพท์ภาษามือด้านกฎหมายเป็นซีดี เป็นภาพเคลื่อนไหว เพื่อความเข้าใจที่ง่ายขึ้นด้วย

นอกจากจะกำหนดศัพท์ภาษามือด้านกฎหมายแล้ว แนวโน้มในอนาคตจะมีทนายความสำหรับผู้พิการทางหูเข้ามาช่วยอีกทางหนึ่ง