เสียงสะท้อนจากกีฬาใน"โลกเงียบ"

หากไม่ได้ติดตามกีฬาอย่างใกล้ชิดจริงๆ หลายท่านอาจจะไม่ได้ทราบถึงข้อเท็จจริงเกี่ยวกับมหกรรมกีฬาระดับโลกอย่าง "พาราลิมปิคเกมส์" หรือโอลิมปิคสำหรับคนพิการประการหนึ่ง

นั่นก็คือ ในพาราลิมปิคเกมส์ฤดูร้อนทั้ง 13 ครั้ง บวกเข้ากับพาราลิมปิคฤดูหนาวอีก 8 ครั้งที่ผ่านมา ไม่เคยปรากฏเลยว่า มีนักกีฬา "หูหนวก" หรือนักกีฬาที่มีปัญหาเรื่องการได้ยินเข้าร่วมแข่งขันด้วยสักหนเดียว

ที่จู่ๆ เอ่ยถึงเรื่องนี้ขึ้นมา ก็เพราะว่าวันก่อนเพิ่งจะมีข่าวนักกีฬาทีมชาติไทยไปสร้างชื่อคว้าเหรียญเงินจาก "มหกรรมกีฬาคนหูหนวกโลก" หรือ "เดฟลิมปิค"(Deaflympic) ครั้งที่ 20 ที่เมืองเมลเบิร์น ประเทศออสเตรเลีย มาหมาดๆ

ก่อนจะไปลงลึกในรายละเอียดตรงนั้น คงต้องอธิบายขยายความถึงเรื่องที่เปิดประเด็นไว้ตอนต้นก่อนว่า เหตุใดนักกีฬาที่มีความผิดปกติทางด้านการได้ยิน จึงไม่ได้ร่วมแข่งขันอยู่ในมหกรรมกีฬาคนพิการที่ถือเป็นที่สุดของโลกด้วย?

สำหรับคำตอบซึ่งรวบรวมได้จากเว็บไซต์ขององค์กรกีฬาคนหูหนวกในหลายๆ ประเทศ มีเหตุผลที่น่าสนใจหลายประการ แต่ที่เด่นๆ เลยก็คือ เดฟลิมปิค หรือมหกรรมกีฬาของคนหูหนวกในระดับโลก(แต่เดิมเรียก "เดฟ เวิร์ลด์ เกมส์") นั้น ถือกำเนิดขึ้นมาก่อนหน้าพาราลิมปิคเกือบๆ 30 ปีเลยทีเดียว

ภายใต้การผลักดันของ เออแชน รูบ็องส์-อัลเซ่ส์ ชายหูหนวกชาวฝรั่งเศส เดฟลิมปิคเริ่มแข่งกันครั้งแรกในปี 1924 ที่กรุงปารีส ขณะที่พาราลิมปิคนั้นแข่งกันหนแรกที่สหราชอาณาจักรในปี 1952

ด้วยเหตุนี้ เมื่อพาราลิมปิคเกิดขึ้นมาในภายหลัง คณะกรรมการกีฬาคนหูหนวกนานาชาติ(CISS) ซึ่งมีชุมชนเข้มแข็งอยู่แล้ว จึงเห็นว่าไม่จำเป็นต้องรวมเข้าเป็นส่วนหนึ่งของพาราลิมปิคด้วย

เหตุผลสำคัญอีกประการหนึ่งก็คือ ถ้าไม่รวมปัญหาเรื่องการได้ยินแล้ว สภาพร่างกายของคนหูหนวกหรือหูตึงก็จะเป็นเช่นเดียวกับคนหูดีทั่วๆ ไป ไม่เหมือนกับคนพิการประเภทอื่นๆ ที่สภาพความผิดปกติของร่างกาย ไม่ว่าจะเป็นตาบอด แขนขาด ขาขาด ฯลฯ จะเป็นอุปสรรคต่อการเล่นกีฬาตามกติกาปกติ

แต่ละชนิดกีฬาในพาราลิมปิคจึงต้องมีการปรับปรุงและเปลี่ยนแปลงกฎกติกาให้เข้ากับความพิการในแต่ลักษณะ เช่น คนตาบอดต้องมีคนตาดีวิ่งประคองกันไปในการแข่งกรีฑา หรือคนขาขาดต้องนอนยกน้ำหนัก เป็นต้น หรือไม่ก็กำหนดกีฬาชนิดใหม่ขึ้นมาเลยก็มี

ส่วนคนหูหนวกหรือหูตึงนั้น จะเล่นกีฬาตามกติกาปกติเหมือนๆ กับคนหูดีทุกอย่าง ดังนั้น จึงแทบไม่จำเป็นต้องมีการปรับเปลี่ยนรายละเอียดการแข่งขันในส่วนใดเลย

เรื่องเดียวที่(อาจจะ) เป็นปัญหาสำหรับนักกีฬาหูหนวกในสายตาของคนหูดีทั่วๆ ไปก็คือ "การสื่อสาร" เพราะในเมื่อไม่ได้ยินแล้ว จะ "คุย" กันรู้เรื่องได้อย่างไร?

ตรงนี้นี่เองที่นำเราไปสู่เรื่องราวที่เกริ่นไว้ตั้งแต่ตอนต้น นั่นคือการคว้าเหรียญเงินจากการแข่งขันแบดมินตัน ประเภทชายเดี่ยว ในเดฟลิมปิคมาครองเป็นครั้งแรกของนักกีฬาไทย ที่น่าจะเป็นตัวอย่างและคำตอบที่ดีสำหรับคำถามเมื่อครู่

ก่อนอื่นคงต้องเท้าความกันสักนิดว่า ประเทศไทยเราเพิ่งจะเข้าร่วมเดฟลิมปิคหนนี้เป็นหนแรก เนื่องจากสมาคมกีฬาคนหูหนวกเพิ่งจะตั้งขึ้นเมื่อปี 2543 และจดทะเบียนกับ CISS ในปีถัดมา ขณะที่เดฟลิมปิคทำการแข่งขันกัน 4 ปีครั้ง ซึ่งมีกำหนดแข่งกันระหว่างวันที่ 5-16 มกราคมที่ผ่านมานี่เอง

นักกีฬาไทยไปแข่งขันเที่ยวนี้ 2 คน คือ ว่ายน้ำ กับแบดมินตัน และคนที่คว้าเหรียญรางวัลอันทรงเกียรติมาครองได้ก็คือ ณัฐชัย อันสมศรี นักหวดลูกขนไก่วัย 24 ปี ซึ่งเรามีโอกาสได้นั่ง "คุย" และรับรู้บางเสี้ยวของชีวิตคนในโลกเงียบแบบเขาก่อนหน้านี้ไม่นาน...

ย้อนหลังกลับไปเมื่อร่วมๆ 20 ปีที่แล้ว ด้วยความซุกซนในวัยเด็ก เด็กชายณัฐชัยหรือ "ป๊อป" ซึ่งมีอายุเพียง 3 ขวบ เอาไม้แคะหูมาแหย่เล่นอย่างไม่ประสีประสา แต่ผลของการเล่นสนุกในครั้งนั้นกลับทำให้เขาต้องสูญเสียบางสิ่งบางอย่างที่ไม่อาจจะเรียกคืนได้ไปตลอดชีวิต

หลังจากได้รับคำยืนยันจากแพทย์ว่า เยื่อแก้วหูของป๊อปถูกทำลาย และประสาทการได้ยินเสียหายจนไม่อาจรักษาได้ ป๊อปกับครอบครัวจึงต้องยอมรับชะตากรรมว่าเขาต้องมีชีวิตอยู่ในฐานะคนหูตึงนับแต่นั้นตลอดไป

การต้องปรับตัวให้เข้ากับโลกเงียบตั้งแต่อายุเพียง 3 ขวบ ก็แทบไม่ต่างอะไรจากการสูญเสียความสามารถในการได้ยินแต่กำเนิดเลย

...แต่ต้องถือเป็นเรื่องที่น่าสนใจและน่าทึ่งเป็นอย่างยิ่ง ที่ตลอดชีวิตตั้งแต่เล็กจนโต ป๊อปเรียน เล่น และดำเนินชีวิตอยู่ในสังคมของคนหูดีมาโดยตลอด

ตอนเรียนอยู่ที่โรงเรียนละอออุทิศในระดับอนุบาล คุณครูพยายามช่วยบำบัดด้วยการให้ป๊อปจับคู่กับนักเรียนหูดี หันหน้าเข้าหากระจก และพยายามอ่านปากของเพื่อนให้ออก

การต้องเรียนหนังสือผ่านประสาทการมองเพียงอย่างเดียว ถือเป็นอุปสรรคใหญ่ที่ทำให้เขาต้องเสียเวลามากกว่าคนอื่นเป็นเท่าตัว เพราะการต้องมองให้ออกว่าคุณครูพูดอะไร ก้มลงจด แล้วรีบเงยหน้ามามองปากใหม่ ถือเป็นวัฏจักรชีวิตที่หนักหนาเกินจินตนาการสำหรับคนหูดีทั้งหลายจริงๆ

นอกเหนือจากเวลาที่ใช้ไปกับการเรียน ป๊อปยังต้องแบ่งช่วงชีวิตอีกส่วนไปกับการฝึกหัดออกเสียง ทั้งใช้มือสัมผัสคอของครูหรือคุณพ่อคุณแม่ ทั้งการสังเกตการเคลื่อนไหวของกระดาษที่อังไว้ใกล้ๆ ปากของผู้พูด เพื่อเรียนรู้ระดับสูงต่ำของการออกเสียง ควบคู่ไปกับการใช้เครื่องช่วยฟัง

ด้วยความมุ่งมั่นตั้งใจและความพยายามที่จะพิสูจน์ให้เห็นว่า ความโชคร้ายในวัยเด็กไม่ได้ทำให้เขาแตกต่างจากคนอื่น ป๊อปจึงฝึกฝนตัวเองจนสามารถพูดคุยกับคนอื่นได้เกือบจะเหมือนๆ กับคนหูดี

"จริงๆ แล้ว แม่บอกว่าผมพูดเก่งด้วยซ้ำไป!" หนุ่มวัยย่างเบญจเพสเล่าพร้อมรอยยิ้ม แต่ละคำของเขาอาจจะห้วนสั้น แต่น้ำเสียงหนักแน่นมั่นคง

"อยู่ที่บ้าน ครอบครัวผมจะพูดคุยกันตลอด เพราะทุกคนใช้ภาษามือไม่เป็น" ป๊อปพูดพลางใช้มือประกอบเป็นท่าทางเพื่อสื่อความรู้สึกผ่านล่ามอย่างตั้งใจ

เราได้รู้ว่า เขามีเคล็ดลับในการ "ผ่อนหนักเป็นเบา" เวลาถูกคุณครูลงโทษ เพราะ "พ่อสอนให้ผมร้องดังๆ ครูจะได้รู้ว่าเราเจ็บ และเบามือลงตอนเหวี่ยงไม้"

เราได้รู้ว่า บางเวลาในชีวิต เขาก็ท้อแท้กับปัญหาที่ต้องเผชิญจนถึงขั้นเกือบคิดสั้นเพื่อให้ยุติทุกอย่างลง

เราได้รู้ว่า เขาไม่เคยเรียนภาษามืออย่างจริงจัง เพราะใช้ชีวิตอยู่ร่วมกับคนหูดีมาโดยตลอด ดังนั้น ท่าทางการแสดงออกของป๊อปจึงไม่ใช่ภาษามือแท้ๆ แบบที่เรียนรู้กันเป็นสากล แต่เป็นการผสมผสานจากการเข้ารับการอบรมระยะสั้นที่วิทยาลัยราชสุดา ในมหาวิทยาลัยมหิดล

ตรงนี้เองที่ช่วยให้เราเข้าใจว่า บางครั้งการสื่อภาษาออกมาเป็นเสียงหรือถ้อยคำก็ไม่จำเป็นต่อการ "เข้าใจกัน" เลยแม้แต่นิดเดียว

ล่ามภาษามือคนหนึ่งเล่าให้เราฟังว่า เวลาไปแข่งขันที่ไหน นักกีฬาหูหนวกด้วยกันจะ "คุย" กันรู้เรื่อง ทั้งที่ภาษามือแต่ละประเทศมีความแตกต่างกันค่อนข้างมาก พวกเขาจะใช้มือบุ้ยใบ้บอกในสิ่งที่ตัวเองคิด หิวก็ลูบท้อง ปวดหัวก็กุมขมับ ไม่จำเป็นต้องใช้คำพูดใดๆ ถึงจะต่างเชื้อชาติก็ยังคุยกันอย่างเข้าใจได้

เอ่ยถึงเรื่องนี้ขึ้นมาก็ชวนให้นึกถึง นิตินัดดา แก้วคำไสย์ นักตะกร้อสาวทีมชาติไทยซึ่งหูหนวกมาแต่กำเนิด แต่ก็ยังสื่อสารกับเพื่อนร่วมทีมที่หูดีรู้เรื่องจนนำทีมคว้าเหรียญทอง เอเชี่ยนเกมส์ ครั้งที่ 14 ที่ปูซาน เกาหลีใต้ มาแล้ว

ทั้งน้องอุ้มและป๊อปยังถือว่าโชคดีกว่าคนหูหนวกอีกมากมายในสังคมไทย เพราะพวกเขามี "กีฬา" เป็นเครื่องพิสูจน์ว่า ความผิดปกติทางร่างกาย ไม่ได้ทำให้ด้อยกว่าคนธรรมดาทั่วๆ ไปเลยแม้แต่นิดเดียว

"สมัยเด็กๆ ก็มีคนล้อผมเยอะเหมือนกัน แต่ผมก็ไม่สนใจ บางทีที่หูไม่ได้ยินก็ดี เพราะเราไม่รู้ว่าเขาว่าเรายังไง แต่พอโตขึ้นเพื่อนเห็นผมเป็นนักกีฬา แล้วก็ทำได้ดี เขาก็ยอมรับ ที่สำคัญไม่มีใครกล้าเข้ามาหาเรื่องผมแล้วด้วย"

เพราะคุณพ่อเป็นคนรักกีฬา เลยสอนให้ป๊อปรู้จักเล่นกีฬามาตั้งแต่ยังเด็ก ทั้งว่ายน้ำ เทนนิส ฟุตบอล แต่กีฬาที่รู้สึกรักและทำได้ดีที่สุดก็คือ แบดมินตัน โดยเขาเป็นหูหนวกคนเดียวที่เรียนร่วมกับคนหูดีทั่วๆ ไปใน สโมสรธนบุรี และลงเล่นทั้งประเภทเดี่ยวและคู่ จนสามารถคว้าแชมป์แบดมินตันเฉลิมพระเกียรติมา 2 สมัย

เขาต้องเรียนรู้ที่จะประสานงานกับคู่หูดีโดยไม่ต้องสื่อสารกันด้วยคำพูด และทำการบ้านอย่างแข็งขันด้วยการนั่งดูวิดีโอการเล่น เพื่อศึกษาท่วงท่าของนักกีฬาชั้นนำ

หลังจบชั้น ม.3 จากโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย ป๊อปแสดงถึงความมุ่งมั่นที่จะเอาดีด้านกีฬาแบดมินตันอย่างเต็มที่ ด้วยการขอให้พ่อส่งเขาไปฝึกซ้อมที่เมืองเชียงจี ประเทศจีน เป็นเวลา 1 ปีเต็ม

เขายอมรับตรงๆ ว่า ฐานะทางบ้านไม่ได้ร่ำรวยอะไร พ่อทำงานเป็นอาจารย์ ส่วนแม่เป็นแม่บ้าน ซ้ำยังมีน้องอีก 2 คน ต้องดูแล แต่เพราะเห็นความตั้งใจจริงของลูกชายทำให้พ่อตัดสินใจส่งเขาไปจีนตามคำขอ

"ที่นู่นเขาก็ไม่ใช่โรงเรียนสำหรับคนหูหนวกโดยเฉพาะ อีกอย่างคือผมพูดภาษาจีนก็ไม่ได้ เลยต้องทุ่มเทกว่าคนอื่นหลายเท่า บางครั้งก็แอบร้องไห้คนเดียวเพราะซ้อมหนักมาก ตอนไปใหม่ๆ คนที่เขาอยู่มาก่อนเรามีฝีมือดีกว่ามาก บางครั้งต้องมีเงินติดปลายนวมให้เขายอมซ้อมกับเราด้วย"

แต่เวลา 1 ปีที่ได้บ่มเพาะฝีมือในต่างแดนทำให้ป๊อปมีประสบการณ์มากขึ้น หลังจากกลับมาเมืองไทยก็เข้าสังกัด สโมสรภัคภัทร โดยฝึกซ้อมไปด้วยและเป็นครูสอนเด็กๆ ไปด้วย แลกกับค่าตอบแทนชั่วโมงละ 90 บาท โดยอาศัยการทำท่าทางเป็นตัวอย่างให้กับเด็กๆ ดู เนื่องจากการอธิบายด้วยคำพูดทำได้ยาก

ป๊อปเล่าให้ฟังว่า เป็นเพราะก่อนหน้านี้เคยฝึกซ้อมและแข่งขันอยู่ในหมู่คนหูดีอย่างเดียว เลยไม่ทราบมาก่อนเลยว่า มีการแข่งขันกีฬาเฉพาะของคนหูหนวกด้วย แต่เพียงการแข่งขันครั้งแรกของเขา รวมทั้งของนักกีฬาหูหนวกทีมชาติไทย ป๊อปก็สร้างชื่อเสียงด้วยการพิชิตมืออันดับ 2 ของโลก พร้อมทั้งคว้าเหรียญเงินมาครองได้ และตั้งใจว่าจะนำเหรียญนี้ทูลเกล้าฯ ถวาย สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา สยามบรมราชกุมารี ซึ่งทรงมีพระกรุณาธิคุณกับคนพิการมาโดยตลอดด้วย

"ผมภูมิใจกับผลงานในครั้งนี้มาก ไม่ใช่แค่เราเอาชนะนักกีฬามีชื่อได้ แต่ยังพิสูจน์ให้เห็นด้วยว่า คนไทยสู้ชาติอื่นได้ และคนหูหนวกก็ทำผลงานได้ไม่แพ้คนหูดีด้วย"

อ่านมาถึงตรงนี้ โดยผิวเผินอาจจะมองได้ว่า นักกีฬาซึ่งมีปัญหาเรื่องการได้ยิน สามารถทำอะไรต่อมิอะไรได้เท่าๆ กับคนหูดี แต่โดยเนื้อในและรายละเอียดแล้ว ยังมีความแตกต่างและความจำเป็นบางประการอยู่เช่นกัน

อย่างเช่นการแข่งขันฟุตบอลนั้น กรรมการจะไม่ใช้นกหวีด แต่จะใช้ธงโบก โดยมีกรรมการ 2 คน วิ่งในสนาม

ในการแข่งขันว่ายน้ำหรือกรีฑา ก็ใช้ไฟเป็นสัญญาณปล่อยตัวแทนที่จะเป็นปืน

หรือตอนที่ประกาศรายชื่อนักกีฬา ก็จะใช้ตัววิ่งบนป้ายอิเล็กทรอนิกส์แทนการประกาศออกไมค์

และแน่นอนว่าถ้าขาดล่ามภาษามือคอยประสานงานกับเจ้าหน้าที่ ก็แทบจะสื่อสารกันไม่รู้เรื่องเลย(ปัจจุบันล่ามภาษามือในไทยยังขาดแคลนอย่างมาก)

เล็กๆ น้อยๆ เหล่านี้คือสิ่งที่ สุรเชษฐ์ เลิศสัจญาณ นายกสมาคมกีฬาคนหูหนวกบอกว่า สังคมกีฬาบ้านเรายังขาดความเข้าใจอยู่มาก

แม้แต่เรื่องของการส่งแข่งขันเองก็เช่นกัน เนื่องจากเหตุผลที่กล่าวไปตอนต้นว่า เดฟลิมปิคของคนหูหนวกนั้นแยกขาดจากพาราลิมปิคโดยสิ้นเชิง บางครั้งการขอเบิกจ่ายเงินจาก การกีฬาแห่งประเทศไทย(กกท.) ก็ทำได้ยาก เนื่องจากติดเหตุผลว่า ต้องเบิกผ่านสมาคมกีฬาคนพิการแห่งประเทศไทย แต่เพียงอย่างเดียว

คุณสุรเชษฐ์ชี้แจงผ่านล่ามว่า "เราไปขอรับการสนับสนุนจากกระทรวงพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ เราไปหาองค์กรนู้นองค์กรนี้ แต่คำตอบก็จะเหมือนกันหมด คือให้มาขอจาก กกท. พอเราส่งเรื่องไป กกท. เขาก็ว่าเงื่อนไขไม่ตรง แต่ต้องทำความเข้าใจด้วยว่า เรามีองค์กรที่แยกต่างหากจากในส่วนของกีฬาคนพิการสากล

"ทุกวันนี้งบฯที่ได้จะมาจากการแบ่งสรรของสมาคมกีฬาคนพิการฯประจำปีซึ่งไม่เพียงพอ เวลาไปแข่งขันต่างประเทศ นอกจากจะต้องออกทุนส่วนตัวแล้ว ก็ได้รับความอนุเคราะห์จากกองสลากฯและการบินไทยทุกครั้ง อันที่จริง ถ้าเราได้งบฯเพียงพอ มีเงินรางวัล มีเงินเก็บตัว มีเงินจัดการแข่งขัน ก็สามารถพัฒนากีฬาคนหูหนวกของไทยไม่ให้แพ้นานาชาติได้"

เพื่อพิสูจน์ให้เห็นถึงการเจริญเติบโตอย่างมั่นคงทั้งที่เพิ่งตั้งสมาคมมาเพียง 4 ปีเศษ สมาคมกีฬาคนหูหนวก ร่วมกับสมาคมกีฬาคนพิการแห่งประเทศไทย และสมาคมฟุตบอลแห่งประเทศไทยฯ กำลังจะจัดการแข่งขัน ฟุตบอลคนหูหนวกแห่งเอเชีย ครั้งที่ 1 ระหวางวันที่ 12-14 มีนาคม โดยมีหลายชาติตอบรับร่วมแข่งขันแล้ว อาทิ ญี่ปุ่น และคูเวต

เมื่อถึงเวลานั้น ก็อยากเชิญชวนให้ "คนหูดี" ทั้งหลายลองไปพิสูจน์ให้เห็นกับตาตัวเองถึงทักษะและความสามารถของนักกีฬา ซึ่งมีปัญหาทางการได้ยิน ว่าไม่ได้ยิ่งหย่อนไปกว่ากันเลย

อย่างน้อยๆ ก็จะได้ "เข้าใจ" ในอะไรหลายๆ อย่างที่บางครั้งเราอาจจะมองข้าม หรือไม่เคยได้สัมผัสจากโลกกีฬาที่เราคุ้นเคย

...เหมือนๆ อย่างที่ปรัชญาแห่ง "เดฟลิมปิค" บอกไว้...

ว่าไม่ใช่แค่ Faster(เร็วขึ้น) Higher(สูงขึ้น) หรือ Stronger(แข็งแกร่งขึ้น) ตามอย่างอุดมการณ์ของโอลิมปิคเกมส์แต่เพียงอย่างเดียว

เพราะยังมี "Closer" คือทำให้เรา "ใกล้กันมากขึ้น" พ่วงท้ายเข้าไปด้วย!