สายใยในโลกเงียบ
เรื่อง : มาโนช ชุ่มเมืองปัก / ภาพ : วุฒิศาล สัณห์สฤษฎ์

สีลม...ถนนที่มีชีวิตชีวามากที่สุด เส้นหนึ่งของกรุงเทพฯ ยามราตรีคลาคล่ำไปด้วยผู้คนต่างเชื้อชาติต่างภาษา ต่างจุดหมาย พ่อค้าแม่ค้าตะเบ็งเสียงอวดสรรพคุณสินค้าบนแผงของตน เพลงจากผับต่างๆ ดังจนน่าปวดหู

ทว่าในมุมหนึ่งของถนนเส้นนี้กลับมีความเงียบ ไม่ใช่เงียบงัน หรือ เงียบสงัด หากเป็นความเงียบที่มีความเคลื่อนไหว...

ร้าน แมคโดนัลด์ สีลม คือ สถานที่ที่คนหูหนวกกลุ่มหนึ่งใช้พบปะและพูดคุยกันอย่างไม่มีการนัดหมาย ราว 3 ทุ่มเป็นต้นไป พวกเขาจะเริ่มมาจับจองทำเลทั้งหน้าร้านและในร้าน จนเที่ยงคืนจะเป็นเวลาที่คึกคักที่สุด บางวันอาจมากถึงร้อยคน

พวกเขามักตกเป็นเป้าสายตาของผู้คนที่ไม่คุ้นเคยอยู่เสมอ เนื่องจากวิธีการสื่อสารที่ต้องใช้การเคลื่อนไหวของร่างกายทุกส่วนชนิดที่เรียกว่า โอเวอร์ แอ็กติ้ง ร่วมกับการเปล่งเสียงที่ไม่สามารถระบุว่าเป็นภาษา

ผมพาตัวเองเข้าไปนั่งอยู่ในวงล้อมของพวกเขา พยายามสังเกตอากัปกิริยา และภาษามือที่คนเหล่านี้ใช้สื่อสารกัน พยายามเดาความหมาย แต่พบว่าแทบจะไม่เข้าใจหรือเข้าใจได้ก็เพียงเล็กน้อย แวบหนึ่งในความรู้สึก..ผมอึดอัก

คล้ายว่า ระหว่างโลกของ คนหูดี และคนหูหนวก มีกำแพงที่มองไม่เห็นกั้นอยู่ นี่ขนาดแค่ไม่กี่นาทีที่ผมได้เข้าไปสัมผัส.. แล้วคนหูหนวกที่ต้องใช้ทั้งชีวิตอยู่ในโลกซึ่งคนส่วนใหญ่สื่อสารด้วยภาษาพูดที่พวกเขาไม่อาจเข้าถึง จะรู้สึกอย่างไร?

คนที่สูญเสียการได้ยินไปมากเกินกว่า 90 เดซิเบล คือ ไม่สามารถได้ยินเสียงใดๆ แม้จะใช้เครื่องช่วยฟัง จัดว่าเป็นคนหูหนวก และสิ่งที่เป็นผลตามมาก็คือ คนหูหนวกจะเป็นใบ้ อาจอธิบายง่ายๆ ได้ว่า เพราะไม่เคยได้ยินเสียงพูดมาก่อน จึงไม่รู้ว่าจะพูดอย่างไร

ตัวเลขจาก สำนักงานฟื้นฟูสมรรถภาพคนพิการ แสดงให้เห็นว่าประเทศไทยมีจำนวนคนที่มีความพิการทางหูราวๆ 117,200 คน (สำรวจเมื่อปี 2541) คิดเป็น 0.2 เปอร์เซ็นต์ จากจำนวนประชากรทั้งหมด...หลายคนจึงมักมองข้ามคนกลุ่มนี้ไป

ทุกวันนี้ รายการโทรทัศน์ที่มีการแปลภาษามือคือ ข่าวช่อง 11 และรายการของบริษัทภาษร อาจารย์โรงเรียนเศรษฐเสถียรคนหนึ่งเล่าให้ฟังว่า ในช่วงต้นๆ ที่มีการเพิ่มช่องผู้แปลภาษามือในรายการโทรทัศน์ มีผู้ชมบางคนโทร.มาบอกว่าน่ารำคาญ!

“เกดไม่ชอบความเงียบเลย อยากได้ยิน อยากจะรับรู้อะไรเหมือนกับคนอื่น”

อารียา อารีวงศ์ หรือ เกด มักไปพบปะพูดคุยกับเพื่อนๆ ที่สีลม เธออายุ 25 ปี หูหนวกมาแต่กำเนิด เรียนจบม.6 จากโรงเรียนเศรษฐเสถียร ปัจจุบันทำงานอยู่ที่สมาคมคนหูหนวกแห่งประเทศไทย รับผิดชอบเกี่ยวกับหนังสือภาษามือ จัดภาพ นำรูปวาดมาตัดแปะ และเขียนภาษาใต้ภาพ เกดไม่เคยเห็นหน้าพ่อ ส่วนแม่ไปมีครอบครัวใหม่อยู่ต่างประเทศ นานทีปีหนจึงจะกลับมาเยี่ยมสักครั้ง

ผมนัดคุยกับเกดผ่านล่ามภาษามือ

“ปัญหาที่ทำให้ท้อและเหนื่อยที่สุด ก็คือ อุปสรรคในการสื่อสาร บางครั้งรู้สึกว่าคนรอบข้างไม่ค่อยเข้าใจเรา เช่น เวลาขึ้นรถเมล์ พอกระเป๋าถามว่าจะไปลงไหน ก็ต้องใช้วิธีเขียนบอก บางครั้งก็ทำให้เขาไม่พอใจเพราะเสียเวลา หรือ ถ้าต้องการจะโทรศัพท์ก็ต้องเขียนข้อความให้คนหูดีโทร.ให้ ถ้าเจอคนที่ไม่เข้าใจ เขาไม่ยอมช่วยเหลือ

“เวลาเกดไปที่สีลม ก็พูดคุยเรื่องทั่วๆ ไป ไม่ได้มีสาระอะไรมากมาย บางครั้งก็จะปรึกษาถึงปัญหาในการทำงาน ปัญหาการเงิน รวมทั้งนัดแนะกันไปเที่ยว ที่อย่างนี้มีอยู่หลายแห่ง เช่น พัทยา มาบุญครอง สุขุมวิท บางลำพู แต่สีลมดูจะเป็นแหล่งที่คนหูหนวกรู้จักมากที่สุด รู้กันว่าถ้าอยากจะเจอคนหูหนวกก็ต้องไปที่นั่น

“คนหูหนวกจะเป็นคนที่เหงามากๆ เลย การที่ได้ไปพบเพื่อน ทำกิจกรรม หรือ เที่ยวด้วยกัน ทำให้รู้สึกว่ามีสังคม ได้สนุกสนานกับเพื่อนที่เข้าใจ”

เมื่อถามว่า ถ้าขอพรได้ 3 ข้อ เธอจะขออะไร ล่ามภาษามือต้องใช้เวลาหลายนาทีกว่าจะอธิบายความหมายของคำว่า พร ให้เกดเข้าใจได้ โดยต้องเชื่อมโยงไปถึงนิทานที่มีนางฟ้าและเจ้าหญิง สิ่งที่เธอขอก็คือ อยากสวยกว่านี้ อยากถูกหวยรางวัลที่ 1 และอยากมีรถ...

ผมถามต่อว่าเกดมีฮีโร่ในใจหรือไม่ คราวนี้เธอไม่สามารถเข้าใจความหมายของคำว่า ฮีโร่ได้เลย

การเรียนรู้และใช้ภาษามือต้องอาศัยความจำเป็นหลัก ยิ่งจำได้มากก็ยิ่งสื่อสารได้มีประสิทธิภาพ แต่ภาษามือก็มีข้อจำกัด เพราะไม่มีศัพท์เทียบเท่ากับภาษาพูด แม้จะมีการบัญญัติศัพท์ขึ้นมามากๆ ก็เป็นเรื่องยากอยู่ดีที่คนหูหนวกจะจดจำได้ทั้งหมด ด้วยช่องทางการรับรู้ส่วนหนึ่ง คือ การฟัง และพูดขาดหายไป พวกเขาจึงจำอะไรได้ค่อนข้างยากและไม่ได้นาน เมื่อเป็นเช่นนี้ คลังคำ ของคนหูหนวกจึงมีไม่มากเท่ากันคนหูดี โดยเฉพาะคำที่เป็นนามธรรมมากๆ ซึ่งไม่อาจจับต้องหรือมีตัวอย่างให้มองเห็น เรียกว่าความสามารถในการใช้และเข้าใจภาษาของพวกเขามีได้ไม่เท่ากับคนปกติในวัยไล่เลี่ยกัน

เมื่อคนหนึ่งเกิดมาหูหนวก ไม่สามารถได้ยินเสียง เมื่อถึงวัยควรพูดก็พูดไม่ได้ ด้วยความต้องการที่จะสื่อสาร ทำให้เขาเรียนรู้ที่จะใช้ท่าทางง่ายๆ เช่น ชี้นิ้ว เลียนแบบสิ่งนั้นๆ เรียกได้ว่า เป็นภาษามือที่เกิดขึ้นโดยธรรมชาติ ภาษามือลักษณะนี้สื่อสารได้เพียงในกลุ่มแคบๆ ที่คุ้นเคยคนหูหนวกจึงต้องเรียนรู้ภาษามือที่เป็นบรรทัดฐานเดียวกัน

ภาษามือแบ่งได้เป็น 2 แบบ คือ ภาษามือที่เป็น ท่าเฉพาะ ของคำคำนั้น ซึ่งมีองค์ประกอบ คือ รูปแบบของท่า การเคลื่อนไหว ทิศทาง และตำแหน่งของมือ องค์ประกอบทุกส่วนล้วนมีความหมายต่อการแปลความทั้งสิ้น

อีกแบบคือ การ สะกดนิ้วมือ เป็นการใช้นิ้วมือทำท่าสัญลักษณ์ของแต่ละพยัญชนะ สระ วรรณยุกต์ และตัวเลข เพื่อสะกดเป็นคำที่มีความหมายต่างๆ คิดค้นดัดแปลงมาจากภาษามืออเมริกัน โดยคุณหญิง กมลา ไกรฤกษ์ อดีตอาจารย์ใหญ่โรงเรียนสอนคนหูหนวก (โรงเรียนเศรษฐเสถียรในปัจจุบัน) ภาษามือแบบนี้ใช้สอนกันในโรงเรียน และมักใช้เมื่อกล่าวถึงบุคคล ชื่อเฉพาะ ชื่อย่อ และสถานที่ที่ไม่คุ้นเคย

หลายคนเข้าใจว่า ภาษามือเป็นสากล แต่แท้จริงแล้ว ประเทศต่างๆ มีภาษามือเฉพาะเป็นของตัวเอง แต่เมื่อคนหูหนวกคนละประเทศมาพบกัน “บางอย่าง” ทำให้พวกเขาสามารถสื่อสารและเข้าใจกันได้ไม่ยาก...

มาที่นี่บ่อยไหม “วันทุกๆ มาคุยกัน” ไปเจอกันที่ไหนอีก
“หลายคนหูหนวกที่มาบุญครอง ชั้น 6 อาหาร เวลา 15.00 ถึง 20.30 น. มานี้ M สีลม คนเยอะคนหูหนวกตอนคืน เที่ยงคืน 4 ตี กลับบ้าน”

นี่คือบางส่วนของบทสนทนาระหว่างผมกับพี่เอ – จานุลักษณื วีระสวัสดิ์ ที่แมคฯ สีลมในค่ำคืนหนึ่ง ขณะที่เธอกำลังคุยกับเพื่อนต่างวัยอีก 2 คนอย่างออกรส ผมเดินถือกระดาษที่เขียนข้อความว่า “ขอคุยด้วยได้ไหม” เข้าไปยื่นให้เธออ่าน เธอทำท่าแปลกใจนิดหน่อยก่อนจะพยักหน้ารับอย่ามีไมตรี คืนนั้นเราสื่อสารกันด้วยการเขียนจนกระดาษหมดไปหลายแผ่น

นอกจากคนหูหนวกไม่สามารถเข้าใจคำศัพท์ยากๆ แล้ว การเขียนหนังสือก็แตกต่างไปด้วย โดยเฉพาะการเรียงคำในประโยคที่สลับตำแหน่งกัน หลายครั้งที่ผมต้องทำความเข้าใจโดยอาศัยการเดา...

พี่เอเป็นคนลพบุรี เพิ่งมาหูหนวกช่วงวัยรุ่นด้วยความเจ็บป่วยบางอย่าง ปัจจุบันเป็นเจ้าของกิจการร้านขายของ มีลูกชาย 2 คน อายุ 10 ขวบ และ 6 ขวบ หูปกติทั้งคู่ พี่เอหย่ากับพ่อของลูกๆ มาได้ 8 ปีแล้ว เธอใช้คำว่า “ไม่ดี” เมื่อผมถามถึงเหตุผลของการแยกทาง

คนหูหนวกมักแต่งงานกับคนหูหนวกด้วยกัน และตำนานรักหลายบทก็เกิดขึ้นที่นี่ ซึ่งก็มีทั้งสุขและทุกข์ สำหรับพี่เอ หลังจากผ่านความผิดหวังมาครั้งหนึ่ง วันนี้เธอกำลังรอคอย Mr.Juichiro Yamamoto หนุ่มหูหนวกจากโตเกียวด้วยใจจดจ่อ ทั้งคู่พบกันเมื่อหลายเดือนก่อนในช่วงที่เขาเดินทางมาเที่ยวเมืองไทย เขาสัญญาว่าจะกลับมาหาเธออีกในเดือนกุมภาพันธ์ปีหน้า แววตาของเธอเมื่อเล่าถึงคนรัก แสดงถึงความสุขเปี่ยมล้นโดยไม่ต้องมีคำบรรยายใดๆ

ตลอดหลายเดือนที่ผ่านมา ทั้งคู่ส่งแฟกซ์ถึงกันวันละฉบับเป็นอย่างน้อย

คนหูหนวกที่มาชุมนุมกันที่นี่มีหลากหลายแบบ หลายอาชีพ ส่วนหนึ่งคือผู้ที่ขายของอยู่บริเวณถนนสีลม บางคนอยู่ถึงรุ่งเช้า บางคนอาศัยหน้าร้านเป็นที่นอน พวกที่ดื่มเบียร์เมาและมีเรืองชกต่อยก็มีเหมือนกัน ระหว่างพูดคุย ผมนึกไปถึงคำของหลายคนที่เคยบอกว่าคนพวกนี้ อารมณ์ร้ายบางคนถึงกับใช้คำว่า น่ากลัว คนในเครื่องแบบรายหนึ่งเล่าว่า

“คนพวกนี้ไม่ใช่มาเจอกันเฉยๆ นะ มีอิทธิพลทั้งนั้นแหละ เราเฝ้าสังเกตการณ์อยู่ คงจะไม่ดีนัก พฤติกรรมก็เช่น เล่นการพนัน ทายเบอร์แบงก์ กินเหล้า หาเด็กไปขายตัวก็มี ยาบ้าไม่รู้มีด้วยหรือเปล่า ก็มีสารพัดรูปแบบ จุดนี้เรามองว่าเป็นจุดที่มีปัญหาพอสมควรเหมือนกัน พอมีเรื่องมีราวก็มักเอาความเป็นคนพิการมาอ้าง ยิ่งพูดจากันไม่รู้เรื่องยิ่งแล้วใหญ่

“เราก็ไม่ได้มองเขาในแง่ร้ายนะ ก็มองในแง่ดีว่าเป็นชมรมที่มาพบปะในกลุ่มของเขา แต่การจะมาชุมนุมที่นี่ก็ไม่น่าจะมากันได้ทุกวัน โดยเฉพาะพวกหน้าเก่าๆ เป็นไปได้ไหมที่ใครจะมาเข้ากลุ่มเข้าชมรมได้ทุกวัน ถ้าหากว่าไม่มีสิ่งอื่นที่เขาจะมาทำ”

แม้ดูจะเป็นมุมมองที่ฉาบทาด้วยสีดำมากไปสักหน่อย ก็คงปฏิเสธได้ยากว่าเรื่องราวเหล่านี้จะไม่มีเสียเลย และก็ปฏิเสธไม่ได้อีกเช่นเดียวกันว่า ไม่ว่าสังคมไหนๆ ย่อมจะมีทั้งคนดีและไม่ดีปะปนกันไป

ดร.มลิวัลย์ ธรรมแสง ผู้อำนวยการโรงเรียนเศรษฐเสถียร ซึ่คลุกคลีกับกลุ่มคนหูหนวกเป็นเวลาหลายสิบปี ให้ความเห็นอีกมุมหนึ่ง

“คนหูหนวกก็เหมือนกับคนปกติที่จำเป็นต้องพูดคุยกัน พบกัน ที่เป็นเวลากลางคืนไม่ใช่เรื่องแปลก คนเราทำงาน พองานเสร็จก็มาสังสรรค์กัน ถือเป็นเรื่องที่ดี เราต้องช่วยส่งเสริมชุมชนอย่างนี้ให้มีมากๆ”

“เคยมีคนหูหนวกที่ขายของแถวนั้นบางคน พอเห็นเด็กนักเรียนของเราไปเที่ยวที่ไม่ดี ก็ตามมาถึงที่โรงเรียน และบอกให้อาจารย์ช่วยเตือนเด็ก”

การสื่อสารเป็นสิ่งสำคัญที่ทำให้มนุษย์เข้าถึงชีวิต เรียนรู้โลก เข้าใจผู้อื่น และเปิดโอกาสให้ผู้อื่นเข้าใจตนเอง คนหูหนวกจึงจำเป็นต้องสื่อสาร ในโลกที่วิทยาการก้าวหน้าไป และช่องทางการสื่อสารมีหลากหลายขึ้น ก็เป็นโอกาสดีที่พวกเขาจะได้ใช้ประโยชน์จากสิ่งเหล่านี้

ผมรู้สึกแปลกใจไม่น้อยเมื่อแรกที่เห็นคนหูหนวกพกเพจเจอร์ ด้วยไม่คิดว่าอุปกรณ์สื่อสารชนิดนี้ จะมีประโยชน์กับพวกเขา จนเมื่อมีใครคนหนึ่งช่วยไขข้อข้องใจ...

เพจเจอร์ที่คนหูหนวกใช้เป็นรุ่นตัวเลข ซึ่งสามารถส่งข้อความโดยการกดตัวเลขจากแป้นโทรศัพท์ได้เอง ผู้ที่จะส่งข้อความต้องรู้รหัสอันเป็นที่รับรู้ในกลุ่ม เหล่าคนหูหนวกจึงได้คิดรหัสตัวเลขขึ้นมาเพื่อใช้ร่วมกัน โดยเลือกจากคำที่จำเป็นต้องใช้หรือใช้บ่อยๆ มีทั้งชื่อสถานที่ จังหวัด คำกริยาต่างๆ คำแสดงอารมณ์ รวมทั้งคำด่า!

วิธีส่งรหัสมีลำดับ คือ เริ่มจากชื่อของผู้ส่งข้อความ (แต่ละคนมีรหัสตัวเลขเฉพาะ) คั่นด้วยเครื่องหมาย # จากนั้นก็เริ่มรหัสข้อความ แต่ละคำคั่นด้วยเครื่องหมาย * เช่น ถ้าเกด (รหัส 017) จะส่งข้อความว่า “ตอนนี้รออยู่ที่แมคโดนัลด์ ซี.พี. ทาวเวอร์ สีลม เตรียมเอาเงินมาเยอะๆ “ เกด ต้องกดรหัสดังนี้ 017#338*859*838*344

อย่างไรก็ตาม การส่งข้อความแบบนี้ก็มีความยุ่งยากอยู่พอสมควร ทั้งผู้ส่งและผู้รับที่ต้องพกสมุดบันทึกรหัสเหล่านี้ไว้ตลอดเวลา เพื่อใช้แปลสาร ในต่างประเทศมีการใช้รหัสลักษณะนี้เช่นกัน แต่สะดวกกว่าตรงที่เมื่อผู้ส่งกดรหัสตัวเลขผ่านศูนย์ รหัสเหล่านั้นจะได้แปลเป็นข้อความก่อนส่งถึงผู้รับ

คนหูหนวกหลายคนบอกว่า อยากให้มีบริษัทใดบริษัทหนึ่งเข้ามาลงทุนตรงจุดนี้เพื่อพวกเขา

อินเตอร์เน็ต คือ อีกวิธีสื่อสารหนึ่งที่พวกเขาใช้เพื่อคลายเหงาไม่ต่างจากคนทั่วๆ ไปในเมืองใหญ่ โปรแกรมที่ใช้ก็คือ โปรแกรมแชท (chat) ต่างๆ เช่น IRC และ ICQ เพื่อนที่คุยด้วยก็มีทั้งคนหูดีและหูหนวก ซึ่งถ้าเป็นคนหูหนวกด้วยกัน เมื่อคุยกันได้สักพักจะมีการนัดพบกันในที่สุด

ชายหนุ่มหูหนวกคนหนึ่งซึ่งไม่นิยมออกไปพบปะเพื่อนๆ ที่สีลม บอกว่าเขาไม่เหงา เพราะมีเพื่อนที่สามารถคุยได้ในโลกไซเบอร์ เป็นเรื่องที่น่าติดตามต่อไปว่า การก้าวเข้ามาของอินเตอร์เน็ต จะสามารถทดแทนชุมชนที่ต้องออกมาพบหน้าค่าตกกันของบรรดาคนหูหนวกได้หรือไม่?

“นับแต่วัยเด็ก คำทุกคำเป็นสิ่งพิลึกพิลั่นสำหรับฉัน..ผู้คนรอบตัวฉันทำท่าทางต่างๆ เพื่อสื่อความหมายอะไรกันนะ ห่อปากบ้าง เหยียดมุมปากเบี้ยวไปเบี้ยวมาบ้าง ขยับริมฝีปากเป็นรูปประหลาดบ้าง”

“ฉันพอจะรู้สึกได้ถึงความแตกต่างว่า ท่าทางนั้นเป็นอารมณ์โกรธ อารมณ์เศร้า หรือ อารมณ์สุข แต่กำแพงล่องหนที่กางกั้นฉันออกจากเสียงที่สื่อจากท่าทางเหล่านั้น เป็นเพียงกระจกใสบาง เท่าๆ กับที่เป็นกำแพงคอนกรีตหนา ฉันขยับเขยื้อนเคลื่อนไหวอยู่ด้านนี้ของกำแพง ขณะที่คนอื่นๆ เคลื่อนไหวอยู่อีกด้านหนึ่ง”

เอ็มมานูแอล ลาบอริ นักแสดงละครหูหนวกชาวฝรั่งเศส เขียนความในใจของเธอไว้ในหนังสือ นางนวลในโลกเงียบ (แปลจาก Le Cri de la Mouette โดย งามพรรณ เวชชาชีวะ) หนังสือเล่มนี้บอกเล่าถึงชีวิตของเธอตั้งแต่วัยเด็ก ผ่านประสบการณ์หัวเลี้ยวหัวต่อในวัยรุ่น จนถึงวันที่เธอประสบความสำเร็จในอาชีพ

เพื่อนคนหนึ่งยื่นหนังสือนี้ให้ ในวันที่ผมกำลังรู้สึกว่ายากเหลือเกินที่จะเข้าใจชีวิตที่อยู่อีกด้านของกำแพง...หนังสือเล็กๆ เล่มนี้ช่วยเปิดโลกของผู้คนเหล่านั้น

“ความทรงจำของฉันในวัยเด็กเล็กประหลาดนัก มีแต่ความสับสน ในหัวมีแต่ภาพต่างๆ ที่ไม่ปะติปะต่อกัน เหมือนฉากในภาพยนตร์ที่ฉายทีละฉาก..ชีวิตฉันจากแรกเกิดจนอายุ 7 ขวบ เต็มไปด้วยรูโหว่ ฉันจำได้แต่ภาพ ถ้านึกย้อนหลังไป ก็จะได้แต่ภาพที่ไม่เรียงลำดับเวลา..อดีตหรืออนาคตอยู่บนเส้นแห่งเวลาเส้นเดียวกัน”

“ถ้าแม่บอกว่าเมื่อวาน..ฉันก็จะไม่เข้าใจว่าเมื่อวานอยู่ที่ไหน เมื่อวานคืออะไร พรุ่งนี้ก็เหมือนกัน แล้วฉันก็ถามแม่ไม่ได้.. ฉันมีชีวิตจมจ่อมอยู่ในเวลานั้นอย่างไม่มีภาษาใดจะใช้สื่อได้ ไม่รู้จักคำและโดดเดี่ยวอยู่หลังกำแพงแห่งความเงียบ.. ตัวฉันอยากจะบอกเล่าเรื่องต่างๆ มากมาย แต่ก็มีกำแพงนั้นกั้นขวางอยู่...”

“เรารวมกลุ่มกันที่แมคโดนัลด์ ก๊วนของฉันจับกลุ่มกันชั้นบนของร้าน เรามาคุยกันที่นี่เป็นชั่วโมงๆ เหมือนเป็นห้องส่วนตัว.. ฉันคิดว่าเจ้าของร้านไม่ชอบให้ก๊วนหูหนวกของเราเลือกมาใช้แมคโดนัลด์เป็นที่มั่วสุม.. พนักงานเสิร์ฟมาบอกให้เราออกไปจากร้าน.. ฉันอยากอธิบายให้เขาฟังอย่างน้อยว่าเรามาที่นี่ เพราะเรารู้สึกอัดอั้นกันมาตลอดวันในโลกที่ไม่ใช่ของเรา อธิบายว่าเราจำเป็นต้องมารวมกัน..”

“..คนหูหนวกไม่ควรถูกปฏิเสธภาษาใดทั้งสิ้น และภาษาทุกภาษาสามารถนำมาใช้ได้โดยปราศจากการแบ่งแยกหรือปิดกั้นใดๆ เพื่อการเข้าถึงชีวิต”

นี่คือความรู้สึกเบื้องหลังความเงียบ.. ที่มีมาจากใจของคนหูหนวกอย่างแท้จริง

หลายเดือนที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับคนในโลกเงียบ ผมคิดว่าตัวเองมองพวกเขาด้วยความเข้าใจมากขึ้น นี่น่าจะเป็นสิ่งที่ เอ็มมานูแอล เกด พี่เอ รวมทั้งคนหูหนวกทุกคนต้องการจากเพื่อนร่วมสังคม

สื่อสารด้วยตัวเลข
086 – พูดมาก 228 – คิดถึงคุณมาก 374 – จู๋จี๋ 571 – ทรยศ 782 – รถไฟฟ้า
090 – โว้ย!!! 291 – ค่ะ 395 – เซ็ง 580 – น้อยใจ 798 – เวอร์เกินไป
091 – รักแท้แพ้ใกล้ชิด 292 – ครับ 425 – บ๊ายบาย 694 – เมียน้อย 799 – เหรอ??
098 – ฮิ...ฮิ... 300 – จ๊ะ 440 – แป๊บเดียว 735 – เหงา 802 – ไอ้บ้า
099 – ฮ่า...ฮ่า... 359 – ทุเรศ 511 – โปรดเห็นใจคนรอ 742 – หมั่นไส้ 803 – อกหัก
193 – ขอไปด้วยคน 363 – ทะลึ่งๆ 565 – ที่สุดในโลก 758 – ห้ามแจกนิ้วกลาง 857 – มาบุญครองชั้น 6

เสียงสะท้อนจากล่ามภาษามือ : ผู้ฝ่ากำแพงความเงียบ

กันยา แซ่อึ้ง หรือ ตุ๊ก เป็นชาวสงขลา เข้ามาทำงานที่กรุงเทพฯ ตั้งแต่อายุ 19 โดยเช่าบ้านคนหูหนวกอยู่แถวหลังสวน จึงได้เรียนรู้ภาษามือมาแต่นั้น ปัจจุบันทำงานที่ สมาคมคนหูหนวกแห่งประเทศไทย เป็นล่ามในรายการข่าวช่อง 11 และเป็นหนึ่งในไม่กี่คนที่สามารถเป็นล่ามทางกฎหมายได้ สามีของเธอเป็นคนหูหนวก มีแผงขายของอยู่ที่ซอยนานาและสีลม ทั้งคู่มีลูกหญิงชายอย่างละหนึ่ง

“คนกลุ่มนี้รัฐบาลไม่ได้สนใจ ไม่มีสวัสดิการอะไรให้ มาขายของบางทีก็โดนจับ ไม่ให้ขาย จับกลุ่มไปประท้วงที่รัฐสภา 3 – 4 ครั้งก็ไม่ได้ผล ความรู้ก็ไม่เท่าคนปกติ ต้องหาเลี้ยงชีพด้วยตัวเอง ตามกฎหมายบริษัทที่มีพนักงาน 200 คน ต้องรับคนพิการ 1 คน แต่พอโทร.ไป เขาก็บอกให้มาสมัครก่อนแล้วกัน แล้วก็หายเงียบไปทุกที ทำให้คนหูหนวกท้อ ว่างงานกันเยอะมาก มีอยู่ช่วงหนึ่งจับกลุ่มกันไปทำงานเมืองนอก เหมือนทำพาสปอร์ตไปเที่ยว แล้วไปเดินขายของตามร้านอาหาร ก็โดนจับ

“เวลาคุยกัน เขาจะตกเป็นเป้าสายตา คนอื่นจะมอง...เหมือนเป็นอะไร แล้วจะซุบซิบๆ คนปกติจะมองคนหูหนวกว่าทำไมพฤติกรรมบางอย่างไม่เหมือนคนทั่วไปนะ ก็เขาไม่รู้นี่ว่าสังคมเราเป็นยังไง ส่วนใหญ่อยู่บ้านก็คุยกับพ่อแม่พี่น้องไม่ได้ ทำให้ไม่มีใครสอน บางคนหนีออกจากบ้านบ้าง แอบเที่ยวบ้าง เพราะอยากเข้าสังคม”

“ถ้ามีเรื่องถึงต้องขึ้นศาล ก็จะมีหนังสือมาให้ล่ามไป เมื่อก่อนยังไม่มีนะ เมื่อก่อนถ้าเป็นคดีโดนจับไป ส่วนมากก็ต้องยอมรับผิดไปโดยปริยาย เวลาศาลถามอย่างคดียาเสพย์ติด เราต้องอธิบายนานมาก ศาลเขาก็เคาะปังๆ บอกว่า ให้ตอบมาคำเดียวว่า มีไว้เสพ หรือ มีไว้ขาย ทำไมถึงนาน คนหูหนวกเขาไม่จำอะไรเบื้องหลัง มันต้องรื้อฟื้นหมดเลย ยิ่งบางทีเป็นคนหูหนวกที่ไม่ได้เรียนหนังสือและไม่มีสังคม จะแปลยากมาก ต้องพาคนหูหนวกไปด้วยอีกคน เพราะเขาจะสามารถสื่อสารกันได้โดยธรรมชาติ แล้วเราถึงแปลจากคนหูหนวกคนนี้มาให้ศาลฟังอีกที”

“ส่วนปัญหาครอบครัวก็มีนะ สามีภรรยาหูหนวกทั้งคู่ ถ้ามีลูก และไม่มีพ่อแม่พี่น้องเอาไปช่วยดูแล บาคนลูกติดภาษามือไปเลย แล้วไม่ยอมพูด ทั้งที่พูดได้ อย่างลูกชายเหมือนกัน เด็กขวบกว่าก็น่าจะพูดได้แล้วแต่ไม่พูด ช่วงนั้นเราเริ่มทำงานที่สมาคมฯ แล้ว เลยไม่ได้เลี้ยงเอง ให้พ่อเขาเลี้ยง เราก็พาไปวัดการได้ยิน ปัญญา ออทิสติก ไปตรวจหมด ก็ไม่เป็นอะไร จน 4 ขวบ เขาถึงพูด ตอนนั้นคิดมาก กลัวเป็นกรรมพันธุ์ เพราะหมอบอกว่าคนหูดีกับหูหนวกมีลูกด้วยกัน ถ้าผู้ชายมีเปอร์เซ็นต์หูหนวกมาก

“มีแฟนเป็นคนหูหนวกบางทีมันอัดอั้นตันใจ อย่างสมมติทะเลาะกัน เหมือนเราด่าตัวเอง เพราะเขาไม่ได้ยิน ก็เลยใช้วิธีเขียน เขาก็อ่าน อ่านแล้วต้องถามเราอีก..อะไรน่ะ แปลว่าอะไรกลายเป็นเราต้องแปลให้เขาอีก เลยไม่เอาแล้ว ก็ต้องทน เพราะเราเลือกทางเดินของเราเอง แล้วทุกวันเขาก็ต้องไปสีลม ไปเข้ากลุ่ม กลับตี 4 ตี 5 เราก็ปล่อยเขา โลกของเขา”

“ลูกคนหูหนวกส่วนมากจะโดนเพื่อนล้อ อย่างเวลามีประชุมโรงเรียน เราเองไม่ว่าง ก็ให้พ่อเขาไปบ้าง เขาก็จะมาบอกว่า วันหลังไม่ต้องให้พ่อไปแล้วนะ อายเพื่อน เพื่อนถาม เฮ้ย..ทำไมพ่อแกพูดไม่ได้ ถามลูกว่าแล้วตอบเพื่อนว่าไง เขาบอกไม่รู้เหมือนกัน เกิดมาก็เห็นพ่อพูดไม่ได้แล้ว เราเลยบอกไม่ต้องไปอายใคร เราไม่ได้ทำผิดกฎหมาย ไม่ได้ไปฆ่าใคร เราต้องช่วยพ่อเรา พยายามเรียนรู้ภาษาเขา เพื่อช่วยเหลือเขา”