ถอดรหัสล่ามมืออาชีพ
จุฑามาศ สุธนวัฒนาเจริญ
สังคมไทยลืมไปว่ายังมี’คนหูหนวก’

ทุกครั้งที่มีการถ่ายทอดสดประชุมรัฐสภาคนกลุ่มหนึ่งที่ต้องทำงานอย่างหนัก เรียนว่าหนักยิ่งกว่บรรดาสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเสียอีก คือ กลุ่มล่ามภาษามือที่คอยแปลคำพูดของ ส.ส. แบบคำต่อคำให้คนหูหนวกได้รับรู้ ไม่ว่าดึกดื่นค่ำแค่ไหน พวกเธอยังต้องอยู่คอยแปลทุกคำพูด ไม่สามารถแอบไปงีบหลับได้
ไม่ใช่แค่การเป็นล่ามภาษามือที่รัฐสภาเท่านั้น งานของล่ามภาษามือมีมากมาย จนสองมือแทบรับไม่ไหว ไม่ว่าคนหูหนวกจะต้องเข้าไปเกี่ยวข้องเรื่องอะไร ล่ามต้องเข้าไปเป็นสื่อกลางทุกครั้ง ทั้งหูหนวกถูกจับ ล่ามต้องช่วยสื่อสารกับตำรวจ คนหูหนวกถูกรถชน เจ็บปวดตรงไหน ล่ามต้องเข้าไปแทนเสียงแห่งความเจ็บปวดนั้น
สำหรับล่ามภาษามือที่อาสาช่วยเหลือคนหูหนวกส่วนใหญ่เป็นล่ามที่ส่งตรงมาจากสมาคมคนหูหนวกแห่งประเทศไทย ที่นี่มีล่ามมืออาชีพอยู่เพียง 4 คนเท่านั้น
หนึ่งในนั้น คือ น.ส.จุฑามาศ สุธนวัฒนาเจริญ วัย 29 ปี เพราะครอบครัวของเธอมีพี่เป็นคนพิการ เธอจึงต้องการทำงานเพื่อคนพิการ
“เรียนจบคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแห่ง พอเรียนจบเห็นสมาคมคนหูหนวกฯ รับสมัครเลขานุการ เลยสนใจอยากจะมาทำงานเพื่อคนพิการบ้าง เพราะชีวิตที่ผ่านมาได้สัมผัสกับคนพิการมาตลอด เนื่องจากพี่ของดิฉันก็เป็นคนพิการ”
แม้จุฑามาศจะตั้งต้นด้วยการเป็นเลขานุการ แต่เมื่อเธอได้สัมผัสกับคนหูหนวก เธอรู้สึกเห็นใจ และอยากเข้าใจคนหูหนวกมากขึ้น ที่สำคัญเธอรู้สึกว่าล่ามภาษามือที่คอยให้ความช่วยเหลือคนหูหนวกนั้นมีน้อยเหลือเกิน
“ทำงานได้ปีกว่าเริ่มเรียนภาษามือจากวิทยาลัยราชสุดา เรียนปีครึ่ง ที่อยากเข้ามาเป็นล่ามเพราะเราเห็นการทำงานของล่ามภาษามือทั้งหนักและเหนื่อยมาก อยากช่วยเขาแบ่งเบาภาระงานล่ามภาษามือ จะรับงานของรัฐ รวมทั้งยังเป็นล่ามให้บริการคนทั่วไปด้วย เรียกว่าทุกกรณีที่คนหูหนวกจะร้องมา เช่น คนหูหนวกจะขายแอมเวย์ เราต้องเข้าไปเป็นล่ามเวลาที่เขามีการอบรม หรือ อย่างกรณีที่คนหูหนวกถูกจับ เราต้องช่วยเหลือ เพราะเขาไม่สามารถสื่อสารกับใครได้”
จุฑามาศยับอกอีกว่าสังคมไทยขณะนี้ มีคนหูหนวกอยู่มากมาย ในขณะที่ล่ามภาษามือทั่วประเทศมีอยู่ไม่ถึง 20 คน
“ล่ามภาษามือในปัจจุบันยังไม่มีสถานภาพทางอาชีพ หลายคนไม่อยากมาเป็น คนที่เป็น คือ มีใจรักต้องการทำงานเพื่อคนพิการจริงๆ ล่ามต้องทำงานหนัก เพราะไม่มีการแบ่งเป็นล่ามมือเฉพาะทาง เช่น คนหูหนวกขึ้นศาล เราไม่มีล่ามเฉพาะทางที่เกี่ยวกับกฎหมาย บางทีล่ามเองไม่เข้าใจลึกซึ้ง หรือ ล่ามทางการแพทย์เป็นเรื่องที่พวกเราหนักใจมาก เพราะมันเกี่ยวกับชีวิตคน บางทีภาษาแพทย์ยากแก่การที่เราจะเข้าใจ ที่สำคัญล่ามภาษามือมีไม่พอ นับวันมีแต่จะน้อยลง ขณะที่จำนวนของคนหูหนวกกลับเพิ่มขึ้นทุกที”
งานที่หนักที่สุดของการเป็นล่าม จุฑามาศกล่าวว่า เมื่อครั้งการอภิปรายไม่ไว้วางใจที่ผ่านมา พวกเธอต้องทำงานกันตั้งแต่ 3 โมงเช้าถึงตี 4 ขณะที่มีคนเป็นล่ามผลัดเปลี่ยนกันเพียง 4 คนเท่านั้น
“เป็นล่ามที่รัฐสภา หนักมากต้องแปลกันถึงตี 4 ทำงานติดต่อกัน 4 วัน ตอนแรกเรา 4 คนจะเปลี่ยนกันขึ้นทุก 30 นาที แต่นานๆ เข้าไม่ไหว ยิ่งดึกยิ่งต้องเปลี่ยนกันทุก 20 นาที และเปลี่ยนกันทุก 10 นาที ที่ต้องเปลี่ยนกันบ่อยขึ้น เพราะสังเกตว่าเพื่อนๆ จะจับประเด็นไม่ค่อยได้แล้ว การเป็นล่ามจะลำบากใจมากกับชื่อเฉพาะศัพท์วิชาการ ศัพท์ภาษาอังกฤษ อย่างเช่นคำว่า แหลมฉบัง มันไม่มีท่าทางเฉพาะ เราต้องหาคำที่เกี่ยวข้องมาทำให้คนหูหนวกเข้าใจ เพราะหน้าที่ของล่ามคือ ต้องทำให้คนหูหนวกเข้าใจว่า คนที่กำลังพูดเขาพูดอะไร”
ล่ามสาวเล่าต่อว่า คนหูหนวกส่วนใหญ่ชอบการพูดจาของนายอุทัย พิมพ์ใจชน และนายชวน หลีกภัย เพราะทุกคำพูดที่ออกมาจากปากสามารถทำให้คนหูหนวกเข้าใจได้ง่าย อีกทั้งบรรดาล่ามมือจะเหนื่อยกับการแปลคำพูดของนายเฉลิม อยู่บำรุง เพราะคนหูหนวกรับรู้ว่านายเฉลิมค่อนข้างโผงผาง การแปลเลยจำเป็นต้องแสดงออกถึงท่าทางของผู้พูดด้วย
“เคยแปลคำพูดของ ส.ส.มาหลายคน แต่คนที่พูดและแปลง่าย คือ คุณอุทัยแม้เขาจะพูดด้วยน้ำเสียงแข็งๆ แต่การพูดจากของเขามักมีการเปรียบเทียบให้เห็นภาพได้ชัด หรือ อย่างคุณชวนเป็นคนที่พูดแล้วเข้าใจง่าย น้ำเสียงนุ่มนวล แต่ถ้าเป็นคุณเฉลิมเวลาแปลต้องใส่อารมณ์เข้าไปด้วย ไม่เช่นนั้นคนหูหนวกจะล้อว่าทำไม่เหมือน เพราะคนหูหนวกเขาจะไวมากเรื่องการรับรู้นิสัยของคน”
จากการได้สัมผัสกับคนหูหนวกมาเป็นเวลานาน จุฑามาศเล่าให้ฟังว่า จริงๆ แล้วคนหูหนวกเป็นคนที่น่ารัก และมักจะพูดจากตรงไปตรงมา คนหูหนวกสามารถรับรู้ข้อมูลด้วยสายตา บางวันตนกลับมาด้วยความหงุดหงิด คนหูหนวกจะรับรู้ได้ทันที แต่คนหูหนวกไม่ค่อยเข้าใจเรื่องมารยาท จนบางคนคิดว่า คนเหล่านี้ไม่มีมารยาท ซึ่งจริงๆ แล้วไม่ใช่
“คนหูหนวกส่วนใหญ่เป็นคนจริงใจ ไม่ชอบโกหก แต่เขาไม่ค่อยเข้าใจเรื่องมารยาท เช่น เราพาคนหูหนวกไปสมัครงาน เขายังไม่รู้เลยว่าต้องแต่งตัวให้เรียบร้อย พอเราถาม เขาบอกเราว่า พ่อแม่ไม่เคยพยายามที่จะสื่อสารให้เขาเข้าใจถึงมารยาททางสังคม หรือ อย่างเรื่องการทำเสียงดังเขาก็ไม่รู้ตัว เช่น ปิดประตูเสียงดัง เข้าห้องน้ำเสียงดัง เขาจะไม่ได้ยินเสียงเหล่านั้นเลย คนอื่นอาจมองว่าเขาตั้งใจทำเสียงดัง แต่จริงๆ แล้วไม่ใช่”
น่าเสียดายที่ทุกวันนี้สังคมไทยไม่ค่อยให้ความสำคัญกับคนหูหนวกสักเท่าไร ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของอาชีพ เรื่องการดำรงชีวิต หรือ แม้แต่เรื่องข้อมูลขั้นพื้นฐานที่คนหูหนวกควรจะได้รับ
“อยากให้สังคมมีเจตคติที่ดีกับคนหูหนวก อย่ารังเกียจ แม้ว่าบางครั้งเราไม่สามารถจะสื่อสารกับเขาได้ เพียงแค่ยิ้มให้พวกเขาก็ดีใจแล้ว และอยากให้รัฐบาลเพิ่มโรงเรียนสอนคนหูหนวกให้มากกว่านี้ เพราะในปัจจุบันยังมีน้อยมาก รวมถึงสิทธิในการรับรู้ข้อมูลข่าวสารด้วย คนหูหนวกจะรู้สึกแคบมาก เวลาจะรับข้อมูลก็ดูได้แต่ช่อง 11 ช่องเดียว คนหูดีเลือกได้ แต่คนหูหนวกเลือกไม่ได้ ตอนนี้รายการสำหรับคนหูหนวกมีไม่เยอะ มีเพียงรายการปัญหาชีวิต สุขภาพช่อง 9 บ่ายนี้มีคำตอบ ช่อง 9 ล่ามรัฐสภา ซึ่งยังไม่พอ น่าจะมีรายการต่างๆ ของรัฐด้วย เช่น ไฟฟ้าดับย่านไหน ประปาจะซ่อมวันไหน คนหูหนวกก็อยากรู้ ที่สำคัญคนหูหนวกต้องการรับรู้ถึงการแถลงนโยบายของรัฐบาล เพราะพวกเขาเป็นคนกลุ่มหนึ่งที่มีสิทธิเลือกตั้ง”
ช่างน่าปลื้มใจแทนคนหูหนวกจริงๆ ที่มีคนทำงานเพื่อคนหูหนวกด้วยหัวใจอย่างจุฑามาศ สุธนวัฒนาเจริญ ล่ามมืออาชีพคนนี้